Brama Żuławska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brama Żuławska
pierwotnie Brama Długich Ogrodów
Obiekt zabytkowy nr rej. 318 z 27 lutego 1967[1]
Strona zewnętrzna bramy
Strona zewnętrzna bramy
Państwo  Polska
Miejscowość POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
Adres ul. Długie Ogrody
Typ budynku brama miejska
Architekt Jan Strakowski
Ukończenie budowy 1628
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Brama Żuławskapierwotnie Brama Długich Ogrodów
Brama Żuławska
pierwotnie Brama Długich Ogrodów
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Brama Żuławskapierwotnie Brama Długich Ogrodów
Brama Żuławska
pierwotnie Brama Długich Ogrodów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brama Żuławskapierwotnie Brama Długich Ogrodów
Brama Żuławska
pierwotnie Brama Długich Ogrodów
Ziemia54°20′54,492″N 18°40′07,990″E/54,348470 18,668886

Brama Żuławska (pierwotnie Brama Długich Ogrodów; niem. Langgarter Tor) – zabytkowa brama miejska w Gdańsku, znajdująca się w Śródmieściu przy ul. Długie Ogrody.

Historia[edytuj]

W końcu XVI wieku I Rzeczpospolita znajdowała się w długotrwałym konflikcie zbrojnym ze Szwecją. Bezpośrednie zagrożenie wojenne spowodowało, że władze Gdańska zdecydowały o ufortyfikowaniu miasta zgodnie z najnowszą ówcześnie sztuką obronną[2], zastępując umocnienia średniowieczne. W latach 1623–1638 został zbudowany od strony południowej i wschodniej ciąg czternastu bastionów typu staroholenderskiego, według projektu Korneliusza van den Boscha[3]. Langgarter Tor była jedną z czterech nowożytnych bram miasta, jednej na każdą stronę świata, w otaczającym pierścieniu wałów ziemnych. Pozostałymi bramami były: Brama Wyżynna (z lat 1574–1575), Brama Nizinna (z 1626 roku) i nieistniejąca Brama św. Jakuba (z lat 1625–1635).

Brama Żuławska w żółtym kółku, w czerwonym Brama Elbląska na mapie z 1687 roku

Brama Długich Ogrodów została zaprojektowana przez gdańskiego architekta Jana Strakowskiego. Zlokalizowana na wschodnim krańcu miasta, chroniła wjazd od strony Żuław. Wzniesiona została w 1628 roku – rok ten znajduje się na froncie budowli, od strony wschodniej. Również od tej strony budynek ozdobiony jest kartuszem z herbem Gdańska. Brama została zbudowana z cegły i piaskowca. Była umieszczona w kurtynie wału ziemnego (pomiędzy bastionami), dzięki czemu była flankowana przez dwa sąsiednie bastiony „Lew” i „Wół”. Dodatkowym zabezpieczeniem bramy była fosa, w postaci Opływu Motławy. Komunikację umożliwiał centralny, szeroki i sklepiony przejazd oraz dwa boczne przejścia dla pieszych. Nad przejazdem mieściła się izba straży. Brama była mniej ozdobna niż Brama Wyżynna i Brama Nizinna.

Wały ziemne otaczały bramę do przełomu XIX i XX wieku. Z upływem czasu fortyfikacje straciły znaczenie militarne i stały się przestarzałą przeszkodą, znacznie utrudniającą rozwój i funkcjonowanie miasta. Od końca XIX wieku rozpoczęto w Gdańsku likwidowanie wałów i zasypywanie fosy. Zasypaniu uległa cała zachodnia odnoga Opływu Motławy. Podczas II wojny światowej w 1945 roku brama uległa niewielkim zniszczeniom i w 1949 roku została wyremontowana.

Współcześnie używana jest nazwa „Brama Żuławska”. Nie należy mylić jej z Bramą Żuławską (Elbląską) zbudowaną w 1656 roku kilkaset metrów dalej na wschód, na Knipawie dla wzmocnienia Langgarter Tor, w dodatkowym, zewnętrznym pierścieniu wałów i rozebraną około 1925 roku.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  2. Diagnostyka Bramy Nizinnej w Gdańsku w kontekście procesu rewitalizacji. wbia.pollub.pl.
  3. Publikacja Wydziału Promocji Miasta UM w Gdańsku Gdańsk. Nowożytne fortyfikacje miejskie

Bibliografia[edytuj]