Brama Chełmińska w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Brama Chełmińska w Toruniu
Ilustracja
Brama Chełmińska i elementy szyi bramnej widziane od zewnętrznej strony murów
Państwo  Polska
Miejscowość Toruń
(w 1889 Flag of the German Empire.svg II Rzesza)
Typ budynku Brama
Styl architektoniczny Gotyk
Wysokość całkowita 21[1] m
Wysokość do dachu 15,5[1] m
Kondygnacje 4
Ukończenie budowy 1. połowa XIV wieku
Ważniejsze przebudowy ok. 1880
Zniszczono 1889
Położenie na mapie Torunia
Mapa lokalizacyjna Torunia
Brama Chełmińska w Toruniu
Brama Chełmińska w Toruniu
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Brama Chełmińska w Toruniu
Brama Chełmińska w Toruniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brama Chełmińska w Toruniu
Brama Chełmińska w Toruniu
Ziemia53°00′43,92″N 18°36′13,53″E/53,012200 18,603758

Brama Chełmińska w Toruniu – jedna z ośmiu bram Starego Miasta, obecnie nie istnieje.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Brama znajdowała się w północnej części Zespołu Staromiejskiego, w sąsiedztwie Teatru im. Wilama Horzycy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ta czterokondygnacyjna brama wieżowa została wybudowana na przełomie XIII i XIV wieku. Była to najprawdopodobniej najwyższa brama Torunia – łącznie z dachem mierzyła około 21 metrów, przy niemal 8 metrach szerokości[1]. Wraz z sąsiadującymi basztami miała bronić północnej części murów Starego Miasta. Brama Chełmińska była ważnym elementem dla średniowiecznego Starego Miasta, gdyż to właśnie przez nią wychodziła droga handlowa do Chełmna, a dalej nad Bałtyk. Przed bramą już wówczas powstawało Chełmińskie Przedmieście z kościołami św. Wawrzyńca i św. Jerzego, przy którym funkcjonowało leprozorium.

Dla dodatkowego wzmocnienia tego odcinka murów, przed bramą, w latach 1449–1452, wybudowano Barbakan Chełmiński zwany Kocim Brzuchem. To ten czterokondygnacyjny przysadzisty budynek wybudowany na planie ośmiokąta był wzorem dla barbakanów: krakowskiego i warszawskiego. Jeszcze dalej na północ znajdowało się jednopiętrowe przedbramie połączone z barbakanem zwodzonym mostem ponad dwunastometrową fosą barbakanu. Co więcej sama brama miała osobną fosę, nad którą poprowadzono szyję łączącą bramę z barbakanem.

Barbakan uległ zniszczeniu podczas oblężenia Torunia przez wojska szwedzkie Karola XII w 1703 roku w ramach III wojny północnej. Obok spalenia wieży ratusza była to jedna z najdotkliwszych strat, jakich Toruń doznał podczas trwającego 15 dni bombardowania. Przez pewien czas, choć już bez barbakanu, brama stała wyposażona w pozostałości szyi, które sukcesywnie rozbierano.

Wrota, pomimo niezadowolenia toruńskiej społeczności lokalnej, w latach 70. XIX wieku władze niemieckie przeznaczyły do rozbiórki. W 1875 roku rozpoczęto niwelowanie terenu wokół bramy, osuszono i zasypano fosę oraz zlikwidowano drewniany most znajdujący się przed budynkiem. Jak się zdaje, pomimo tych przygotowań, około lat 1880–1883 bramę przebudowano, dostosowując do celów mieszkaniowych[2]. Samą bramę rozebrano definitywnie w październiku 1889 roku.

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Dziś ani po bramie, ani po barbakanie nie pozostał żaden ślad; jedynym świadectwem o tych budowlach jest pamiątkowa tablica ustawiona na początku XXI wieku. Na miejscu barbakanu oraz fosy stoi dziś eklektyczny Teatr im. Wilama Horzycy i neogotycki Urząd Miejski.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Ilustracja w: Eugeniusz Gąsiorowski: Średniowieczne obwarowania Torunia. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia, 2007, s. 57. ISBN 978-83-900852-6-5., pochodząca z: Conrad Steinbrecht: Thorn in Mittelalter. Ein Beitrag zur Baukunst des Deutchen Ordens. Berlin: 1885.
  2. Eugeniusz Gąsiorowski: Średniowieczne obwarowania Torunia. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia, 2007, s. 23. ISBN 978-83-900852-6-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]