Bratian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bratian
Młyn przy rzece Wel
Młyn przy rzece Wel
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat nowomiejski
Gmina Nowe Miasto Lubawskie
Liczba ludności (2006) 1600
Strefa numeracyjna (+48) 56
Kod pocztowy 13-300
Tablice rejestracyjne NNM
SIMC 0847073
Położenie na mapie gminy wiejskiej Nowe Miasto Lubawskie
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Nowe Miasto Lubawskie
Bratian
Bratian
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bratian
Bratian
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bratian
Bratian
Położenie na mapie powiatu nowomiejskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowomiejskiego
Bratian
Bratian
Ziemia53°27′30″N 19°36′40″E/53,458333 19,611111
Grunwaldzka chorągiew Bratiana

Bratianwieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nowomiejskim, w gminie Nowe Miasto Lubawskie, przy ujściu rzeki Wel do Drwęcy. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Nazwa wsi Bratian, według kronikarza Kacpra Hennebergera, wywodzi się od brata Jana z Sandomierza, który w nagrodę za służbę w wojskach krzyżackich otrzymał dobra bratiańskie; najstarsza udokumentowana wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1343. Na terenie wsi znajdują się ruiny średniowiecznego zamku krzyżackiego.

 Osobny artykuł: Zamek w Bratianie.

Miejscowość znajduje się na trasie czerwonego szlak turystyczny czerwony Szlaku Grunwaldzkiego w województwie warmińsko-mazurskim.

Kalendarium dziejów miejscowości[edytuj | edytuj kod]

  • 1343 (8 listopada) – spotkanie książąt mazowieckich Ziemowita II i Bolesława III z wielkim mistrzem Ludolfem Königem w sprawie wytyczenia granicy między Mazowszem a państwem zakonnym. Pierwsza wzmianka o Bratianie
  • 1343-1359 – budowa zamku przez Krzyżaków szwajcarskiego pochodzenia[1] (budowniczym był Jakub von Reinach, rządcą Jakub von Heideck)
  • 1351 – osiadł tu po złożeniu urzędu wielki mistrz krzyżacki Henryk Dusemer von Arfberg
  • 1353 – w zamku bratiańskim umiera Henryk Dusemer von Arfberg
  • 1359 – przeniesienie siedziby wójtów nowomiejskich (inni twierdzą, że w 1343)
  • 1379 - 1447 mieścił się w Bratianie folwark zakonny
  • 1392 (18 października) – zmarł Kunon von Liebenstein – komtur i wójt
  • 1400 (około 1400) – wójt bratiański Filip von Kleeberg ufundował kaplicę w Łąkach
  • 1410 (10-12 lipca) – wojska krzyżackie przeprawiły się na drugi brzeg Drwęcy przez 12 pontonowych mostów i powędrowały w stronę Lubawy
  • 1410 (12 lipca) – w przeddzień bitwy pod Grunwaldem odbyła się tu ostatnia krzyżacka narada
  • 1410 (15 lipca) – w bitwie pod Grunwaldem wzięła udział chorągiew (trzy rogi jelenie splecione w krąg na białym polu) zamku Bratian i Nowego Miasta pod dowództwem Johanna von Redere
  • 1410 – po bitwie grunwaldzkiej zamek zajął Jan Kretkowski
  • 1411 – na mocy I pokoju toruńskiego Bratian przyznano Krzyżakom
  • 1454 – zajęcie zamku przez Polaków
  • 1455 – oblężenie zamku bratiańskiego przez krzyżackich nowomieszczan
  • 1466 – po II pokoju toruńskim Bratian przeszedł w ręce Polski
  • 1466 (13 grudnia) – Zakon krzyżacki opuszcza Bratian
  • 1472 – zamek – siedzibą starosty królewskiego (ród Wilkanowskich), na zamku powstała kaplica św. Katarzyny
  • 1522 – Starostwo obejmuje Jan Wieczwiński (do 1534), w tym samym roku Mikołaj Kopernik dojechawszy do Bratiana dowiedział się o odwołaniu zjazdy stanów królewskich w Toruniu zawrócił do Olsztyna[2]
  • 1535 – Bratian przejmuje ród Działyńskich (wykup od Jana Wieczwińskiego)
  • 1564 – przebudowa zamku
  • 1656 – Bratian wspólnie z Nowym Miastem zostaje przez Karola X Gustawa (króla szwedzkiego) nadane za wierność Szwedom – Bogusławowi Radziwiłłowi
  • 1723 – dobra bratiańskie przejmuje ród Czapskich (Jan Ansgary Czapski przejął je od teścia Zamoyskiego)
  • 1772 – po I rozbiorze starostwo oddane komisarzom pruskim
  • 1785 – częściowe rozebranie zamku, na miejscu owalnej baszty w późniejszym czasie powstał młyn
  • 1864 – oddanie do użytku szosy do Lubawy
  • 1902 – do wsi dociera kolej żelazna, powstaje stacja kolejowa
  • 1914 – zbudowano młyn wodny (na Welu)
  • 1939-1945 – w Bratianie oddziały Selbstschutzu rozstrzelały 150 Polaków (w tym 2 kobiety)[3].
  • 1991 (1 lipca) – erygowanie przez biskupa chełmińskiego Mariana Przykuckiego parafii w Bratianie
  • 2004 (19 września) – konsekracja kościoła pw. Św. Brata Alberta Chmielowskiego
  • w lipcu 2007 roku utworzono bractwo rycerskie Chorągwi Zamku Bratian.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Ruiny zamku bratiańskiego z XIV wieku, z którym wiążą się dawne legendy
  • Pozostałości dworku klasycystycznego z XVIII w., rozbudowanego w połowie XIX wieku
  • Kuźnia i domy z XIX wieku
  • Krzyż i pamiątkowa tablica na miejscu straceń (przy drodze do Lubawy)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kuczyński S, Wielka wojna z zakonem krzyżackim" (wykaz szwajcarów w zakonie krzyżackim). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987, s. 247.
  2. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 60
  3. Kazimierz Leszczyński "Eksterminacja ludności na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy" (wykaz miejscowości z terenów polskich przyłączonych do Rzeszy, w których okupant niemiecki dokonywał eksterminacji ludności, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 67.