Breda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: inne znaczenia.
Breda
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Holandia
Prowincja North Brabant-Flag.svg Brabancja Północna
Burmistrz Peter van der Velden (2014)[1]
Powierzchnia 129,15 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

181 887
1408 os./km²
Nr kierunkowy 076
Kod pocztowy 4811
Plan Bredy
Plan Bredy
Położenie na mapie Brabancji Północnej
Mapa lokalizacyjna Brabancji Północnej
Breda
Breda
Położenie na mapie Holandii
Mapa lokalizacyjna Holandii
Breda
Breda
Ziemia51°35′N 4°46′E/51,583333 4,766667
Strona internetowa
Diego Velázquez, Poddanie Bredy, 1635
Zamek w Bredzie

Bredamiasto w południowo-zachodniej Holandii, w prowincji Brabancja Północna, ok. 40 km na pd.-wsch. od Rotterdamu, w pobliżu granicy z Belgią.

Dane ogólne[edytuj]

Ośrodek kulturalno-naukowy: akademia sztuk pięknych, szkoła teatralna i muzyczna, akademia wojskowa; biblioteki, muzea. Breda jest jednym z głównych skupisk polonijnych w Holandii.

Historia[edytuj]

W XI wieku Breda była lennem Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a jej pierwszym znanym do dzisiaj władcą był Heinrich I van Brunesheim (1080 - 1125). W 1327 roku Adelheid van Gaveren sprzedał ją Janowi III, księciu Brabancji. W 1350 roku została odsprzedana Janowi II z Wassenaar. W 1403 roku dziedziczka jego linii, Johanna van Polanen (1392 - 1445) wyszła za mąż za Engelbrechta I van Nassau (1370 - 1442) i w ten sposób Breda stała się własnością Dynastii Orańskiej-Nassau trafiając ostatecznie we władanie Wilhelma I Orańskiego, pierwszego namiestnika (stadhoudera) prowincji Niderlandów. W ten sposób tytuł Barona Bredy powiązany był z tytułem hrabiego Nassau, Oranii i namiestnika prowincji Niderlandów. Ten stan utrzymywał się aż do roku 1795, gdy Breda dostała się pod okupację francuskich sił rewolucyjnych.

Breda uzyskała prawa miejskie w 1252 roku i dzięki temu można było rozpocząć budowę murów obronnych. W XV wieku nastąpił gwałtowny rozwój miasta. Rozpoczęto budowę katedry z 97 metrową wieżą, a w 1534 średniowieczne mury zostały poważnie rozbudowane przez Henryka III z Nassau, dzięki czemu Breda stała się jedną z potężniejszych twierdz na linii warowni w Niderlandach. W tym samym czasie w mieście zaczęło pojawiać się coraz więcej domów, budowanych przez przedstawicieli znanych holenderskich rodów. Jeden z najbardziej okazałych pałaców został zaprojektowany w renesansowym stylu przez znanego włoskiego architekta Tomasso Vincidora i stał się rezydencją rodziny królewskiej.

Szybki rozwój infrastruktury miejskiej został zatrzymany w 1534 roku przez pożar, który zniszczył większość zabudowań Bredy: spalonych zostało około 300 domów, ocalało tylko 150.

Podczas Wojny osiemdziesięcioletniej Breda została opanowana podstępem przez Hiszpanię w 1581 roku, ale 1590 przeszła z powrotem w ręce Maurycego Orańskiego, księcia Nassau (dzięki brawurowej akcji 68 ochotników, którzy zdołali się przedostać do miasta w łodziach przykryci darnią). Breda ponownie została zdobyta przez Hiszpanów w roku 1625 po około 10-miesięcznym oblężeniu. Poddanie się obrońców miasta Hiszpanom dowodzonym przez generała Ambrosio Spinola zostało uwiecznione przez Diego Velázqueza na obrazie "Poddanie Bredy". W 1637 Fryderyk Henryk Orański odbił miasto po 4-miesięcznym oblężeniu. Breda została ostatecznie przyłączona do Republiki Zjednoczonych Prowincji w roku 1648 na mocy pokoju westfalskiego.

II wojna światowa[edytuj]

Grób generała Maczka na polskim cmentarzu wojskowym w Bredzie

Podczas II wojny światowej Breda była pod niemiecką okupacją. Została zajęta przez niemiecką 9 Dywizję Pancerną 13 maja 1940 r. Miasto zostało wyzwolone 29 października 1944 roku przez 1 Dywizję Pancerną (1 DPanc.) dowodzoną przez generała Stanisława Maczka w ramach natarcia kanadyjskiej 1 Armii w kierunku ujścia Mozy. W czasie walk o miasto przed frontem 1 DPanc broniły się niemieckie 256, 711, 719 DP. oddziały 1 DPanc. opanowały 28 października Molenschot, Lijndonk, Raaleind, Bavel, w nocy 28/29 października rejon Dorst. rankiem 29 października ruszyły do natarcia główne siły dywizji: 3 Brygada Strzelców (3 BS) wzmocniona czołgami zdobyła Ginneken, wdarła się na przedmieścia miasta i uchwyciła nie uszkodzony most; 10 Brygada Kawalerii Pancernej (10 BKPanc), działając patrolami w rejonie Dorst, oczyszczała teren na północ od toru kolejowego Breda - Tilburg. Pododdziały 3 BS opanowały południowo-zachodnią część Bredy i przeprawy w rejonie Oranienboom. 1 ppanc. zajął północno-wschodnią część Bredy oraz prowadził rozpoznanie stacji kolejowej. 30 października dywizja oczyściła rejon miasta i prowadziła walki o przyczółek na kanale. Po zdobyciu miasta toczono walki o Moerdijk i ujście Mozy[2].

Polscy żołnierze zostali entuzjastycznie powitani przez mieszkańców Bredy. W każdym oknie i na każdej witrynie sklepowej widniały polskie napisy "Dziękujemy Wam, Polacy". Zarząd miasta okazując wdzięczność Polakom uhonorował ich Srebrnym Medalem Miasta Bredy oraz Honorowym Obywatelstwem Miasta Bredy[3]. Po wojnie, na wniosek ponad 40 000 mieszkańców Bredy, generałowi Stanisławowi Maczkowi przyznano honorowe obywatelstwo Holandii. Na miejskim cmentarzu pośród mogił polskich żołnierzy znajduje się także grób generała.

W okresie od 3 października (wyzwolenie Alphen) do 29 października 1 DPanc. wzięła do niewoli 7 oficerów i 569 niemieckich szeregowców, 3 czołgi, 9 dział różnych kalibrów. Podczas walk 1 DPanc. straciła 151 zabitych i kilkuset rannych[4].

Walki o Bredę zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic - "BREDA 29 - 30 X 1944".

Okres powojenny[edytuj]

Po wojnie znajdowało się tu więzienie, które funkcjonowało na bazie koncepcji Panoptikonu, w którym odbywali karę niemieccy zbrodniarze wojenni.

Zabytki[edytuj]

Gospodarka[edytuj]

Ważny ośrodek przemysłu włókienniczego (oprócz tradycyjnych wyrobów - produkcja włókna kokosowego i wyrobów z juty) i maszynowy (zbrojeniowy); drugie po Amsterdamie centrum wyrobów czekoladowych i cukierniczych, browar, przetwórnie owoców, fabryka tworzyw sztucznych (koncern Akzo), zakłady skórzano-obuwnicze.

Transport[edytuj]

Wielki węzeł drogowy (A16, A27, A58, A59) i znaczny węzeł kolejowy ze stacjami Breda i Breda-Prinsenbeek.

Edukacja[edytuj]

W Bredzie znajduje się wiele różnego rodzaju szkół podstawowych, średnich jak i wyższych.

Szkoły średnie:

  • De Nassau
  • Graaf Engelbrecht College
  • Markenhage
  • Mencia de Mendozalyceum
  • Michaël College
  • Newmancollege
  • Onze Lieve Vrouwelyceum
  • Prinsentuin van Cooth
  • Stedelijk Gymnasium Breda
  • Tessenderlandt

Szkoły średnie zawodowe:

  • Regionaal opleidingencentrum (ROC) West-Brabant

Szkoły wyższe:

  • Avans Hogeschool (o.a. de Akademie voor Kunst en Vormgeving St. Joost)
  • NHTV internationaal hoger onderwijs Breda
  • Koninklijke Militaire Academie (KMA)

Organizacje studenckie aktywne w Bredzie to między innymi:

  • Alpha Breda
  • B.S.R.V. Scylla
  • CESAR
  • Vegetist

Osoby związane z Bredą[edytuj]

  • Sylvie Meis – modelka, urodzona w Bredzie
  • Hardwell – DJ i producent muzyczny, urodzony w Bredzie
  • Tiësto – DJ i producent muzyczny, urodzony w Bredzie
  • R3hab – DJ i producent muzyczny, urodzony w Bredzie
  • Funkerman – DJ i producent muzyczny, urodzony w Bredzie

Gmina Breda[edytuj]

Do gminy Breda należą następujące wioski: Bavel, Effen, Prinsenbeek, Teteringen i Ulvenhout. Byłe wioski Ginneken i Princenhage zostały w roku 1942 włączone do miasta i są od tej pory dzielnicami Bredy.

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. breda.nl: Samenstelling College van burgemeester en wethouders (niderl.). [dostęp 2014-07-10].
  2. Kazimierz Sobczak, Encyklopedia II wojny światowej, MON, Warszawa 1975,
  3. Thom Peeters, Dziękujemy Wam, Polacy, MON, Warszawa 1988, ISBN 83-11-07547-6.
  4. Krzysztof Komorowski, Boje polskie 1939 - 1945, Bellona, Warszawa 2009, ISBN 978-83-11-10357-3

Bibliografia[edytuj]

  • Thom Peeters, Dziękujemy Wam, Polacy, MON, Warszawa 1988, ISBN 83-11-07547-6.
  • Encyklopedia II wojny światowej, MON, Warszawa 1975,
  • Krzysztof Komorowski, Boje polskie 1939 - 1945, Bellona, Warszawa 2009, ISBN 978-83-11-10357-3