Bredynki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bredynki
Bredynki
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Biskupiec
Kod pocztowy 11-300
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0471521
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bredynki
Bredynki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bredynki
Bredynki
Ziemia53°53′36″N 21°02′17″E/53,893333 21,038056
Kaplica w Bredynkach, pw. św. Rocha z 1884 r.
Bredynki, przydrożna kapliczka, droga na Biskupiec
Bredynki, środek wsi z widokiem na łąkę i dawne jeziorko, będące powodem „wojny o wodę”
Kapliczka, znajdująca się przy szkole

Bredynki (dawniej Bredynek, niem. Bredinken) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Biskupiec. Wieś znajduje się w historycznym regionie Warmia.

Przez Bredynki biegnie trasa linii autobusowej z Biskupca, przez Łężany do Reszla. Jest to odcinek drogi wojewódzkiej nr 590. We wsi działa Ochotnicza Staż Pożarna[1] oraz znajdują się gospodarstwa agroturystyczne. Działa też klub sportowy „Żubr Bredynki”, skupiający mieszkańców Bredynek i Stanclewa. W miejscowości znajduje się Leśnictwo Bredynki (Nadleśnictwo Mrągowo).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwy wsi: Bredig - 1587, od 1755 Bredinken, obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 12 listopada 1946[2]. W pobliżu wsi było jezioro (osuszone) o nazwie Bredyn. Nazwa wsi wiąże się ze słowem łoś - prus. braydis.

Wieś lokował w 1599 r. biskup warmiński Stanisław Hozjusz. Zasadźcą wsi o powierzchni 55 włók, na prawie chełmińskim był Serafin Zaręba, który kupił pięć włók sołeckich za 450 grzywien. W 1605 biskup Szymon Rudnicki zezwolił na zbudowanie we wsi młyna. Przywilej lokacyjny wsi odnowił w 1684 biskup Radziejowski. W 1755 była to wieś szlachecka, a jej właścicielem był Joachim Sawuski. W 1783 r. Bredynki zapisano jako majątek szlachecki z młynem wodnym. W tym czasie we wsi było 47 domów. W 1820 r. we wsi mieszkało 371 osób, W 1841 r. we wsi powstała Ochotnicza Straż Pożarna. W 1848 r. miejscowy gospodarz o nazwisku Jan Skupski postawił kaplicę pw. św. Rocha. Msze odprawia tu proboszcz z parafii w Stanclewie. W tym czasie we wsi mieszkało 546 osób.

W czasie plebicytu w 1920 z a Prusami oddano tu 506 głosów, a za Polską 132. W okresie międzywojennym we wsi działało koło Związku Polaków w Niemczech, koło Związku Towarzystw Młodzieży oraz polska biblioteka. W czasie wyborów do sejmu pruskiego w 1924 r. na listę Polskiej Partii Ludowej oddano 143 głosy, uzyskując względna większość. W latach 50-tych we wsi działał warmiński zespół ludowy „Bredyniacy jadą”, odnosząc sukcesu na arenie ogólnopolskiej, śpiewając i tańcząc szota, szewca, żabulinkę i pofajdoka[3]. W 2007 r. mieszkańcy wsi, skupieni wokół sołtysa uporządkowali zapuszczoną i zarośniętą chwastami część wsi. W tej akcji radami wspierał ich Janusz Radziszewskiego, radny powiatowy i wieloletni sołtys Biesowa. W 2009 r. zgłoszono wieś konkursu wojewódzkiego „Czysta i piękna zagroda – estetyczna wieś”. Do konkursu zgłosiło się ponad 60 wsi, a Bredynki uzyskały druga nagrodę i czek opiewający na 20 tys. zł., odebrana z rąk marszałka Jacka Protasa. W 2012 w plebiscycie Gazety Olsztyńskiej, Bredynki zostały laureatem konkursu „Najfajniejsza wieś powiatu olsztyńskiego (wyprzedzając wsie: Cerkiewnik z gminy Dobre Miasto, Biesowo z gminy Biskupiec, Wójtowo z gminy Barczew), Ługwałd z gminy Dywity, Węgój z gminy Biskupiec, Giławy z gminy Purda, Swobodna z gminy Dobre Miasto, Podleśna z gminy Dobre Miasto), Różnowo z gminy Dywity, Stawiguda z gminy Stawiguda)[4].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W 1827 była tu szkoła z polskim językiem nauczania, do której uczęszczało 41 dzieci. Szkoła w 1853 miała 119 uczniów z Bredynek i Zawady. Uczono w niej po polsku i po niemiecku. Naukę religii prowadzono po polsku. Nauczycielem religii był Franciszek Schirrmmacher. W latach 1879-1881 nauczycielem był tu Jan Liszewski, założyciel Gazety Olsztyńskiej. Po 1928 r. podjęto próbę utworzenia szkoły polskiej. Próba się nie powiodła, a dzieci chodziły do polskiej szkoły w Stanclewie. W 1937 r. ponownie podjęto próby utworzenia szkoły polskiej w Bredynkach, również bezskutecznie. W celu nauki języka polskiego mieszkańcy wysyłali swoje dzieci na wakacje do Polski. Chęć wyjazdu - jak relacjonował w 1937 r. landrat reszelski placówce gestapo w Olsztynie - wyraziły dzieci: Helena Nerkowska (córka Jana Nerkowskiego), Paweł i Franciszek Wiewióra (synowie Pawła Wiewióry), Maria Birhhan (córka Bernarda Birkhana), Antoni Trampenau (syn Jana Trampenau). Wszystkie te dzieci uczęszczały do szkoły niemieckiej w Bredynku. Ówczesne władze hitlerowskie takim wyjazdom ostro się sprzeciwiały i przeszkadzały w ich realizacji. Ówczesne władze niemieckie przeprowadzały częste rewizje w bibliotece polskiej, szukając książek o tematyce antypaństwowej, aby oskarżyć polskie organizacji i instytucje o działalność antyrządową i antyniemiecką. W 1935 szkoła miała 4 nauczycieli i 198 uczniów.

W Bredynkach fukncjonowała polska biblioteka. W latach 1934-1939 bibliotekarką była Paulina Pliszkówna.

Po II wojnie światowej szkołę podstawową w Berdynkach uruchomiono 28 lipca 1945 roku. Od 2006 roku działa w Bredynkach Społeczna Szkoła Podstawowa, którego organem prowadzącym jest Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Bredynki i Stanclewo z siedzibą w Bredynkach[5],. Przy szkole funkcjonuje przedszkole.

Inne[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy: w 1820 - 371 osób, w 1848 - 546, w 1939 - 994, w 1998 - 459.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kilka kapliczek i krzyży przydrożnych
  • kaplica pw. św. Rocha z 1884 r.
  • Chałupy warmińskie z XIX i XX w. Na przykład chałupa drewniana nr 66 z XX wieku, tak zwana warmińska. Część z nich to chałupy drewniane, konstrukcji zrębowej na tak zwany jaskółczy ogon[6].
  • budynek szkoły
  • remiza strażacka

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

„Wojna o wodę” czyli „wojny w Bredynku”[edytuj | edytuj kod]

W maju i czerwcu 1863 r. doszło do tzw. wojny o wodę, w wyniku sporu o osuszone jeziorko we wsi. Młynarz i jednocześnie karczmarz (o nazwisku Gross), który osiedlił się w starych zabudowaniach nad Jeziorem Bredyńskim (o powierzchni 20 morgów, w środku wsi, obecnie nie istnieje - znajduje się tam łąka), postanowił spuścić wodę z zabagnionego i zarastającego jeziorka, znajdującego się w centrum wsi, celem zamiany na łąki. Mieszkańcy wsi owo jeziorko uważali za swoje i ważne dla użytkowania gospodarczego: korzystali z wody pojąc zwierzęta, łowili ryby, korzystały ze zbiornika ich kaczki i gęsi. Zimą korzystano z lodu a dzieci wykorzystywały zamarznięte bajoro do zabawy. Na jednym końcu jeziorka był młyn wodny. Wnioskować można, że jeziorko było zbiornikiem przepływowym. Przy młynie stała karczma. Nowy młynarz zdecydował zrezygnować z młyna, bowiem niewielki przepływ wody nie gwarantował zyskownej pracy młyna. W karczmie namówił chłopów ze wsi do podpisania dokumentu, z którego wynikało, że woda należy do wsi ale grunt rolny pod nią należy do karczmarza. Mieszkańcy wsi zrozumieli swój błąd i zaczęli sprzeciwiać się osuszeniu bajora. Wybudowali nawet tamę, zatrzymującą wodę. Aby złamać czynny opór mieszkańców Bredynki, karczmarz sprowadził oddział żołnierzy. Do sprzeciwiających się mieszkańców wsi, uzbrojonych w grabie, widły, kije i cepy oddano salwę, w wyniku której na miejscu zginęło 5 osób a 5 kolejnych ciężko raniono i zmarły w ciągu najbliższych dni. Żołnierze strzelali do uciekających ludzi i użyli bagnetów. Zginęły nawet zupełnie postronne osoby, np. Anna Pliszkówka, która wyjrzała z domu. Od strzałów i pchnięć bagnetem zginęło łącznie 17 osób a ponad 30 innych było rannych. Zajścia i tzw. „wojnę o wodę” w swojej książce pt. „Kiermasy na Warmii” obszernie opisał ks. Walenty Barczewski. W 1923 r. relacjonował ą także dawny mieszkaniec wsi - niejaki Kantel. 20 lat po tych wydarzeniach we wsi zbudowano kaplicę ku czci pomordowanych przez pruskich żołnierzy. W 1884 r. Jan Skupski zbudował kaplicę (wcześniej mieszkańcy - jeszcze w roku masakry - postawili tam krzyż), w której jeszcze przez długi czas odbywało się po Wielkanocy coroczne nabożeństwo ku pamięci zabitych. W opisywanych zajściach zginęła także jego żona, 28-letnia Elżbieta Skupski[7].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://www.bredynki.osp.org.pl/index.php?pid=4&cid=3&show=9
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. Olsztyn24 - Teraz jest czas Bredynek!, www.olsztyn24.com [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  4. Bredynki to Najfajniejszą wieś powiatu olsztyńskiego - Gazeta Olsztyńska
  5. [1]
  6. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 89
  7. Bredynki: kaplica ku czci pomordowanych przez pruskich żołnierzy - Moje Mazury, mojemazury.pl [dostęp 2017-11-22].