Breve regnum erigitur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Breve regnum erigiturincipit najstarszej znanej piosenki żakowskiej, powstałej w języku łacińskim wśród uczniów krakowskich. Została ona zapisana wraz z notacją muzyczną na karcie 181 verso rękopisu przez nieznanego kopistę w XV wieku[1][2].

Utwór opowiada o zwyczaju panującym wśród XV-wiecznych żaków krakowskich, którzy corocznie, w dniach 15–22 października, porzucali obowiązki, aby oddawać się hucznej zabawie. Dochodziło wówczas do odwrócenia hierarchii społecznej – uczniowie przejmowali władzę w szkole, wybierając między sobą króla i dwór. Następnie zabawa przenosiła się na ulice, przejmowano we władanie miasto. Zwyczaj ten był znany także i w innych państwach średniowiecznej Europy (w Niemczech, Czechach, a przede wszystkim we Francji – jako kontynuacja rzymskich saturnaliów)[3].

W łacińskim tekście piosenki żaków krakowskich charakterystyczny jest żal i zaduma nad faktem, że zabawa ta nie będzie trwać wiecznie[1]. W pierwszej zwrotce występuje nawiązanie do motywu obracającego się koła bogini Fortuny: Sublimatum deprimitur / Et depressum elabitur / Transmutato tempore, co dosłownie oznacza: W zmieniającym się czasie to, co wyniosłe, jest strącane w dół, a to, co nisko położone, doznaje wyniesienia w górę[2]. Utwór zbudowany jest z pięciu strof czterowersowych.

Rękopis piosenki przechowywany jest w Bibliotece Narodowej w Warszawie[2] (w tzw. zbiorze Kras 52). O odkryciu tekstu pierwszy doniósł w 1973 Henryk Kowalewicz w „Pamiętniku Literackim”, w artykule Średniowieczna poezja polskich żaków. Piosenkę na język polski przełożył Zygmunt Kubiak.

Oryginalny tekst łaciński[4]:

Fragment rękopisu Breve regnum wraz z notacją muzyczną
według średniowiecznej

konwencji pisowni

według pisowni klasycznej
Breve regnum erigitur,
Sublimatum deprimitur
Et depressum elabitur
Transmutato tempore,
Breve regnum erigitur,
Sublimatum deprimitur
Et depressum elabitur
Transmutato tempore.
Puerilem miliciam,
Perargutam periciam,
Regencium industriam,
Hanc eduxit in opere
Puerilem militiam,
Perargutam peritiam,
Regentium industriam,
Hanc eduxit in opere.
Cracoviensem filium,
Fulgentem velut lilium
Ac de numero milium
Cunctis preferendum.
Cracoviensem filium,
Fulgentem velut lilium
Ac de numero milium
Cunctis praeferendum.
Octo dierum spacium
Hoc sustinet solacium,
Post hoc regis palacium
Plagis feriendum,
Octo dierum spatium
Hoc sustinet solatium,
Post hoc regis palatium
Plagis feriendum.
Namque regis eleccio
Fit studii negleccio
Ac desolatur leccio
Tota septimana.
Namque regis electio
Fit studii neglectio
Ac desolatur lectio
Tota septimana.

Tekst polski na stronie: Juwenalia krakowskie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wstęp. W: Maciej Włodarski: Średniowieczna poezja łacińska w Polsce. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2007, s. LXXXIX. ISBN 978-83-04-04605-4.
  2. a b c Maciej Włodarski: Średniowieczna poezja łacińska w Polsce. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2007, s. 179. ISBN 978-83-04-04605-4.
  3. Teresa Michałowska: Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 731. ISBN 83-01-13842-4.
  4. Henryk Kowalewicz. Średniowieczna poezja polskich żaków. „Pamiętnik Literacki”. 1, s. 207, 1973. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maciej Włodarski: Średniowieczna poezja łacińska w Polsce. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2007. ISBN 978-83-04-04605-4.
  • Teresa Michałowska: Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13842-4.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]