Brojce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brojce
Młyn nad Mołstową
Młyn nad Mołstową
Państwo  Polska
Województwo zachodniopomorskie
Powiat gryficki
Gmina Brojce
Sołectwo Brojce
Liczba ludności (2013) 1287[1]
Strefa numeracyjna (+48) 91
Kod pocztowy 72-304
Tablice rejestracyjne ZGY
SIMC 0772949
Położenie na mapie gminy Brojce
Mapa lokalizacyjna gminy Brojce
Brojce
Brojce
Położenie na mapie powiatu gryfickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gryfickiego
Brojce
Brojce
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Brojce
Brojce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brojce
Brojce
Ziemia 53°57′24″N 15°22′02″E/53,956667 15,367222

Brojce (niem. Broitz) – wieś gminna w Polsce położona w północnej części województwa zachodniopomorskiego, w powiecie gryfickim, w gminie Brojce.

Miejscowość jest siedzibą gminy Brojce. 2 września 2013 r. wieś miała 1287 mieszkańców[1].

Brojce leżą na Równinie Gryfickiej, we wschodniej części Pobrzeża Szczecińskiego.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa szczecińskiego.

Wieś obejmuje 10 ulic oraz 4 kolonie o nazwach: Dziewiątka, Karwin, Szóstka, Trójka[2].

Historia[edytuj]

Urząd sołtysa wsi, po 1945 r., piastowali kolejno[3]:

  • Henryk Kubaszewski
  •  ? Kornacki
  •  ? Szarecki
  • Marcin Gałczyński
  • Mikołaj Siemianów (1956–1958)
  • Adam Strugliński (1959–1962)
  • Marcin Gałczyński
  • Władysław Ignaszewki
  • Janusz Skierczyński (1978–1986)
  • Bogusław Lewandowski (1986–1990)
  • Tadeusz Bany (od 1990)

Toponimika nazwy miejscowości[edytuj]

Brojce, jako duża wieś o rodowodzie średniowiecznym, była zaznaczana na wielu mapach. Na jednej z pierwszych map Pomorza, Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego wieś funkcjonuje pod nazwą Broitzen[4]. Na początku XX. w. nazwa wsi brzmi Broitz[5]. Nazwa ta obowiązuje do maja 1945 r. W okresie powojennym, od czerwca 1945 do 1946 r. wieś nazywała się Broniszewo[6][7].

Komunikacja[edytuj]

Przez Brojce przebiega droga wojewódzka nr 105 (trasa: ŚwierznoGryfice→ Brojce → Rzesznikowo), która łączy wieś w odległości 9 km z drogą krajową nr 6 (Szczecin→ Trójmiasto). Orientacyjny czas dojazdu drogami do okolicznych miast i miejscowości wypoczynkowych: Gryfice ≈ 10 minut, Płoty ≈ 20 minut, Trzebiatów ≈ 20 minut, Mrzeżyno ≈ 35 minut, Kołobrzeg ≈ 55 minut, Koszalin 1 godzina i 10 minut, Szczecin ≈ 2 godziny.

Znajdują się tu trzy przystanki autobusowe PKS. Brojce mają bezpośrednie połączenie autobusowe z Gryficami, Trzebiatowem i Szczecinem[8].

Najbliższy przystanek kolejowy znajduje się w Gąbinie (8 km). Pociągiem można dojechać do miejscowości położonych na trasie Kołobrzeg – Szczecin.

Sport[edytuj]

Miejscowa drużyna piłki nożnej to Ludowy Zespół Sportowy Wicher Brojce. Klub założony został w 1968 r., posiada barwy biało-zielone. Obecnie (sezon 2012/2013) uczestniczy w rozgrywkach Klasy Okręgowej grupy: Szczecin Północ. Zespół rozgrywa mecze na stadionie przy ul. Długiej[9].

Przyroda[edytuj]

W centrum wsi, na tzw. nawsiu znajduje się park. Poza tym rośnie kilka drzew o charakterze pomnikowym[10]:

Rzeka Mołstowa oraz Brodziec przepływające przez miejscowość Brojce (oraz okolice) należą do europejskiej sieci Natura 2000. Od 2011 roku należą do obszaru specjalnej ochrony siedlisk Dorzecze Regi, spełniającego kryteria obszarów o znaczeniu wspólnotowym[12].

Turystyka[edytuj]

Przez wieś wiodą dwa szlaki rowerowe wytyczone w ramach powiatowego projektu Gryfland[13]:

Szlaki rowerowe we wsi przebiegają po drodze asfaltowej i drogach polnych (gruntowych).

Zabytki[edytuj]

Architektura[edytuj]

Kościół parafialny (elewacja południowa)

W centrum wsi znajduje się późnogotycki kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa – datowany na 2. połowę XV w. Świątynia orientowana, pierwotnie salowa (jednoprzestrzenna), założona na rzucie prostokąta zamknięta trójbocznym prezbiterium. Nawa oraz prezbiterium przekryta stropem drewnianym[14]. Kościół zbudowany z kamieni polnych i ciosów oraz cegły (szczyt zachodni, oboknia). W 1619 r. wzniesiono przy szczycie zachodnim drewnianą dzwonnicę. Rozbudowany w 1866 r. Dostawiono wówczas prostopadle, do elewacji północnej, ramię transeptu (pod nim krypta). W latach 80. XX w. kościół ponownie rozbudowano. Dostawiono prostopadle do elewacji południowej ramię transeptu. Korpus nawowy i transept nakryte dachami siodłowymi. Wewnątrz znajduje się renesansowa chrzcielnica z 1. ćwierci XVII w., ufundowana przez rodzinę von Manteuffel[15]. W prezbiterium stoi barokowy ołtarz z XVIII w[16]. Na emporze zachodniej znajdują się organy (nr 606). Zbudowane zostały w 1910 r. przez szczecińską firmę Grüneberg[17].

Kościół wraz z przykościelnym cmentarzem zostały w pisane do rejestru zabytków (nr rej.: A-1100 z 22.02.1958 i z 13.07.2012)[18].

Dworek

W centrum wsi, na południe od kościoła, znajduje się murowany dworek. Wzniesiony został na przełomie XIX i XX w. Posiada cechy neogotyku angielskiego, francuskiego i willi szwajcarskiej. Obecnie w budynku znajduje się oddział banku spółdzielczego, ośrodek zdrowia oraz rewir dzielnicowych.

Miejsca pamięci[edytuj]

Pomnik poświęcony wyzwolicielom ziemi brojeckiej

Na cmentarzu komunalnym znajduje się pomnik poświęcony mieszkańcom Brojc, którzy polegli na frontach I wojny światowej. Ufundowany został w latach 20-30. XX w. Wykonany jest ze sztucznego kamienia (lub piaskowca), ma formę obelisku trójczłonowego. Na cokole umieszczone są nazwiska 26 poległych[19].

Na skraju parku znajduje się pomnik poświęcony wyzwolicielom ziemi brojeckiej. Ufundowany został w 1984 r. Pomnik wykonany z dużego głazu narzutowego umieszczonego na dwustopniowym cokole.

W maju 2009 roku uczniowie miejscowego gimnazjum posadzili w parku „Dąb Pamięci”. Drzewo poświęcone jest pamięci ppłk. dypl. Rudolfa Jagielskiego dowódcy 11 Karpackiego Pułku Artylerii Lekkiej. Oficer został zamordowany w 1940 roku w Charkowie[20].

Gospodarka[edytuj]

Gospodarka Brojc związana jest ściśle z rolniczo-leśnym charakterem regionu. Ziemie orne przeznaczone są pod uprawy zbóż (przede wszystkim pszenicy, żyta, kukurydzy) oraz bylin (ziemniaków). We wsi znajduje się piekarnia, zakład przerobu drewna (tartak) oraz zakłady produkcyjno-usługowe branży budowlanej i stolarskiej.

Infrastruktura[edytuj]

Wieś posiada wodociąg (ujęcie wody w Cieszycach) i jest w całości skanalizowana. Ścieki oczyszczane są w oczyszczalni ścieków znajdującej się na obrzeżach wsi. Prowadzona jest selektywna zbiórka odpadów, szkła, plastiku i makulatury. Śmieci komunalne wywożone są przez PGK w Gryficach.

We wsi znajduje się Urząd Gminy, Gminna Biblioteka Publiczna, ośrodek zdrowia, punkt apteczny, urząd pocztowy, filia Powiatowego Urzędu Pracy, rewir dzielnicowych, filia banku, bankomat, remiza Ochotniczej Straży Pożarnej, szkoła podstawowa wraz z gimnazjum publicznym.

Przypisy

  1. a b Ludność gm. Brojce (stan na 2 IX 2013 r.). Urząd Gminy Brojce. [dostęp 2014-09-06].
  2. Nazwy według TERYT.
  3. Informacja źródłowa pochodzi od mieszkanki wsi p. Barbary Świątek, teczka Dane o gminie, wspomnienia pierwszych mieszkańców, materiały o parafii, szkole i GS. Mieszkanka ta zbiera informacje i dokumentuje (od 1946 r.) ważniejsze wydarzenia w gminie Brojce.
  4. Eilhardus Lubinus, Nova illustrissimi principatur Pomeraniae descriptio cum adiuncta principum genealogia et pnncipum veris et potiorum urbium imaginibus et nobilium insignibus, 1618.
  5. Na korespondencji kierowanej do i z miejscowej gorzelni widnieją nazwy uzupełnione o dodatkowe informacje. I tak, np. na piśmie z 28 listopada 1904 r. – Broitz by Greinfenberg i/Pom.; na piśmie z 25 lutego 1905 r. – Broitz i. Pom. Informacje źródłowe. Teczka korespondencji gorzelni w Brojcach. Teczka zawiera dokumenty z lat 1904 – 1942. Zbiory prywatne.
  6. Starostwo Powiatowe Gryfickie (pol.). W: Informacje o zespole archiwalnym [on-line]. Archiwum Państwowe w Szczecinie Oddział w Płotach (SEZAM). [dostęp 25 listopada 2007].
  7. Ulica wylotowa w Gryficach, na Brojce, ma do dzisiaj nazwę Broniszewska.
  8. PKS w Gryficach Sp. z o.o. Rozkład jazdy autobusów PKS z Brojc/skrzyżowanie, [dostęp 20 lipca 2008].
  9. Ludowy Klub Sportowy Wicher Brojce (pol.). ligowiec team. [dostęp 2009-06-08].
  10. Na terenie wsi nie ma pomników przyrody wpisanych do rejestru obiektów chronionych przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody. Jednakże istnieją obiekty spełniające kryterium pomnika przyrody; praca zbiorowa pod kier. Ilony Łabno: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Brojce. Szczecin 2001. s. 32.
  11. Drzewo zarejestrowane w Urzędzie Gminy Brojce w 1998 r.
  12. [natura2000.gdos.gov.pl/datafiles/download/PLH320049/sdf. Natura 2000. Standardowy formularz danych]. [dostęp 2013-10-13].
  13. Opis szlaków Gryfland (pl). [dostęp 30.07.2008].
  14. Podczas wznoszenia murów kościoła planowano nad prezbiterium i trzema przęsłami nawy założyć sklepienia krzyżowo-żebrowe (lub gwiaździste). Świadczą o tym przypory na zewnątrz oraz opory sklepienne ponad oknami (wewnątrz świątyni).
  15. Marcin Wisłocki: Sztuka protestancka na Pomorzu 1535 - 1684. Szczecin 2005. s. 132, 274.
  16. Ołtarz pierwotnie ambonowy. Po 1978 roku usunięto kosz ambony oraz baldachim; praca zbiorowa pod red. Antoniego Cieślińskiego: Ziemia Gryficka (4) 1993. Materiały Sesji Historycznej w 730. rocznicę nadania Gryficom praw miejskich i dwudziestolecie diecezji szczecińsko-kamieńskiej 7 XI 1992. Szczecin-Gryfice 1993. s. 93.
  17. praca zbiorowa pod red. Antoniego Cieślińskiego: Ziemia Gryficka (4) 1993. Materiały Sesji Historycznej w 730. rocznicę nadania Gryficom praw miejskich i dwudziestolecie diecezji szczecińsko-kamieńskiej 7 XI 1992. Szczecin-Gryfice 1993. s. 95.; firma Grüneberg budowała organy przeważnie na terenie Pomorza i Meklemburgii; Historia zakładu budowy organów B. Grüneberg (pol.). [dostęp 27 lipca 2008].
  18. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 31 marca 2016; 5 miesięcy temu. [dostęp 2015-09-17]. s. 25.
  19. spis poległych w I wojnie światowej (pol.). [dostęp 17 lipca 2008].
  20. Polscy oficerowie i policjanci zamordowani w Katyniu, Miednoje i w Charkowie oraz obywatele RP z tzw. Ukraińskiej Listy Katyńskiej (pol.). [dostęp 2009-05-31].

Linki zewnętrzne[edytuj]