Bronisław Prugar-Ketling

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bronisław Prugar-Ketling
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 2 lipca 1891
Trześniów
Data i miejsce śmierci 18 lutego 1948
Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie (II RP); Polskie Siły Zbrojne; ludowe Wojsko Polskie
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa, kampania wrześniowa, kampania francuska 1940
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Medal Zwycięstwa Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny 1914-1918 (Francja) Krzyż Wojenny 1914-1918 (Francja) Military Cross (Wielka Brytania)

Bronisław Prugar-Ketling (ur. 2 lipca 1891 w Trześniowie, zm. 18 lutego 1948 w Warszawie) – generał dywizji Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj]

Pochodzenie, młodość i edukacja[edytuj]

Pochodził z rodziny Prugarów, osiadłej w Trześniowie ok. XV wieku. Syn Karola Prugara i Ludwiki z Rymarowiczów. Po śmierci ojca był wychowywany przez stryja Wojciecha, księdza, wieloletniego proboszcza parafii Trójcy Przenajświętszej w Babicach[1]. Uczył się w szkole podstawowej w Jaćmierzu. W 1910 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Józef Hukiewicz, Władysław Kubala, Stefan Mozołowski, Antoni Nahurski)[2][3][4][5]. Po zdaniu matury odbył służbę wojskową w wymiarze jednego roku. Przed I wojną światową od 1910 studiował na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie.

Działalność niepodległościowa[edytuj]

W młodości w rodzinnym Trześniowie założył Drużyny Bartoszowe, którym był naczelnikiem (rotnikiem)[6], następnie także w Sanockiej Chorągwi Drużyn Bartoszowych, założonej 3 sierpnia 1911[7]. Był instruktorem DB w powiatach sanockim[8], brzozowskim i przemyskim. Został mianowany przez komisarza Chorągwi Sanockiej DB Bronisława Tustanowskiego na stopień podchorążego [9][10]. W czasie I wojny światowej służył w c. i k. armii jako oficer liniowy piechoty. Został dwukrotnie ranny, w 1916 dostał się do niewoli rosyjskiej. Po ucieczce z niewoli w 1917, wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, w wyniku choroby został ewakuowany, przedostał się przez Murmańsk i Anglię do Francji. Tam w 1918 wstąpił do armii Hallera. Od lipca do listopada tego roku był dowódcą kompanii, a następnie dowódcą III batalionu 2 Pułku Strzelców Polskich (po powrocie do kraju przemianowanym na 44 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych).

Służba w Wojsku Polskim[edytuj]

Grób Bronisława Prugara-Ketlinga na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Popiersie Bronisława Prugara-Ketlinga w sanockim ratuszu
Tablica upamiętniająca generała w Szkole Podstawowej nr 1 jego imienia w Sanoku
Tablica poświęcona gen. Bronisławowi Prugarowi-Ketlingowi na murze kwatery 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

W 1919 wraz z armią Hallera powrócił do niepodległej II Rzeczypospolitej. Na czele batalionu wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po wojnie zrezygnował z kontynuowania kształcenia prawniczego w kierunku doktoratu[11].

2 stycznia 1920 został słuchaczem II Kursu Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego. W połowie kwietnia 1920 skierowany został na front celem odbycia praktyki sztabowej. Pełnił obowiązki szefa Oddziału Operacyjnego w Sztabie Grupy Operacyjnej płk. SG Józefa Rybaka, która wchodziła w skład 3 Armii gen. por. Edwarda Śmigłego-Rydza. Następnie kierował Oddziałem III Operacyjnym Sztabu 4 Armii gen. Leonarda Skierskiego.

W okresie od stycznia do września 1921 kontynuował naukę w Wyższej Szkole Wojennej. Po jej ukończeniu otrzymał tytuł oficera Sztabu Generalnego i przydział na stanowisko szefa sztabu 2 Dywizji Górskiej[12] stacjonującej w Przemyślu. Z dniem 15 października 1924 został przeniesiony do Inspektoratu Armii Nr 4 na stanowisko II oficera sztabu[13]. Następnie pełnił służbę na stanowisku szefa Oddziału Ogólnego Dowództwa Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu, szefa Oddziału Ogólnego i szefa sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu, zastępcy dowódcy 34 Pułku Piechoty w Białej Podlaskiej i od lipca 1929 dowódcy 45 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Równem. Od października 1935 do października 1938 był szefem Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. Od października 1938 do sierpnia 1939 był dowódcą piechoty dywizyjnej 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w Stanisławowie.

W czasie kampanii wrześniowej dowodził 11 Karpacką Dywizją Piechoty w składzie Armii „Karpaty”. Dowodzona przez niego dywizja wsławiła się m.in. rozbiciem w nocnym uderzeniu zmotoryzowanego pułku SS „Germania”.

Uniknął niewoli niemieckiej i śmierci w ZSRR. Przez Węgry przedostał się do Francji, gdzie 11 listopada 1939 został powołany na stanowisko dowódcy 2 Dywizji Strzelców Pieszych. Razem z płk. dypl. Stanisławem Maczkiem został awansowany na generała brygady ze starszeństwem z 15 września 1939.

Na czele dywizji uczestniczył w kampanii francuskiej 1940, z którą walczył w maju i czerwcu 1940, dywizja została następnie skierowana na tereny południowo-wschodniej Francji, brała udział m.in. w bitwie o wzgórza Clos du Doubs w Alzacji. Z rozkazu gen. Władysława Sikorskiego 19/20 czerwca 1940 Prugar-Ketling przekroczył granicę Szwajcarii[14] wraz z większością swych wojsk (ok. 12 tys. żołnierzy) i resztę wojny spędził na internowaniu. W tym czasie dbał o morale wojskowe i zwartość oddziałów, a także rozwój osobisty żołnierzy – z jego inicjatywy zorganizowano kadrę dydaktyczną (kierował nią również pochodzący z Sanoka, Adam Vetulani), dzięki której wielu żołnierzy i oficerów zdało maturę, kończyło kursy zawodowe, a ponadto doktoraty i habilitacje (dewizą generała było w tym czasie powiedzenie: Nauka dla Polski, praca dla Szwajcarii)[15]. Podczas internowania w Szwajcarii spisał wspomnienia z okresu kampanii wrześniowej pod tytułem „Aby dochować wierności”. Ze względu na krótki czas, jaki dzielił opisywane wydarzenia od momentu spisania relacji, jest to bardzo cenne i interesujące źródło do historii walk 1939.

Służba w Ludowym Wojsku Polskim[edytuj]

W 1945 powrócił do Polski Ludowej. Pełnił funkcje szefa Gabinetu Naczelnego Dowódcy i Ministra Obrony Narodowej, marszałka Polski Michała Roli-Żymierskiego, przewodniczącego Komisji Delimitacyjnej dla spraw granicy wschodniej, przewodniczącego Studiów Granicznych, szefa Departamentu Piechoty i Kawalerii MON oraz szefa Departamentu Wyszkolenia Bojowego Dowództwa Wojsk Lądowych. 21 lipca 1947 awansowany do stopnia generała dywizji.

Zmarł 18 lutego 1948 w wieku 57 lat. Został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Mimo awansów dokonanych w Polsce Ludowej, trzy lata po śmierci Bronisława Prugara-Ketlinga jego osoba została wymieniona w tzw. procesie generałów jako organizator antypaństwowego spisku grupy wyższych oficerów Wojska Polskiego.

Rodzina[edytuj]

Miał siostry: Bronisławę (po mężu Kołodziej) i Anielę (po mężu Madej)[16]. Jego żoną była córka szewca z Sanoka Antoniego Borczyka, Maria (z zawodu nauczycielka)[17][18], z którą miał synów Bogusława[19] i Zygmunta[20][21][16]. Szwagrem gen. B. Prugara-Ketlinga był Czesław Borczyk[22].

Upamiętnienie[edytuj]

W 1990 ukazały się wspomnienia gen. Bronisława Prugara-Ketlinga pt. Aby dochować wierności (Wspomnienia z działań 11 Karpackiej Dywizji Piechoty).

W sanockiej dzielnicy Błonie imieniem generała Bronisława Prugara-Ketlinga nazwano ulicę[23] w maju 1988[24],a w powiązaniu z jego działalnością druga ulica została nazwana Aleja Szwajcarii[16]. Budowanej od 1988 Szkole Podstawowej nr 9 2 czerwca 1993 nadano patronat generała Bronisława Prugara-Ketlinga (później przemianowana na SP nr 1)[16][25][26] (decyzję podjęto w kwietniu 1988[27], akt erekcyjny wmurowano 30 maja 1988[28][29]). Obecnie szkoła znajduje się pod adresem Aleja Szwajcarii 5. W budynku szkoły została umieszczona tablica pamiątkowa pamięci generała; inskrypcja głosi: 1891-1947 Bóg Honor Ojczyzna. Generał dywizji Bronisław Prugar-Ketling. Szkołę podstawową budowano w latach 1988-1991 w hołdzie wielkiemu rodakowi. Fundacja Alpy-Karpaty w Sanoku. Z okazji 20-lecia istnienia szkoły w 2011 przy budynku szkoły został zasadzony klon pospolity nazwany „Generał”. W budynku sanockiego ratuszu przy ulicy Rynek 1 znajduje się popiersie Bronisława Prugara-Ketlinga.

13 września 1997 Szkoła Podstawowa w Trześniowie otrzymała patronat generała Bronisława Prugara-Ketlinga[30].

W 2006 ukazała się książka pt. Generał Bronisław Prugar-Ketling. Wspomnienia syna autorstwa syna generała, Zygmunta Prugara-Ketlinga[31].

Trzyletnia wnuczka generała, Alicja, 21 września 2012 dokonała odsłonięcia pomnika „Dla Nich” na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, poświęconego Żołnierzom Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie[32].

Awanse[edytuj]

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Alicja Chruścicka: Wrzesień 1939 – wyczyny 11 KDP i jej dowódcy. spbabice.edu.pl. [dostęp 26 lutego 2014].
  2. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 11 z 10 lipca 1910. 
  3. XXIX. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1909/10. Sanok: Fundusz Naukowy, 1910, s. 68.
  4. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-03-21].
  5. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 71.
  6. Alojzy Zielecki, Rozwój ruchu niepodległościowego, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 477.
  7. Alojzy Zielecki. Polski ruch niepodległościowy w Sanoku i regionie na tle wydarzeń krajowych przełomu XIX i XX wieku. „Rocznik Sanocki”. IX, s. 205, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  8. Alojzy Zielecki, Rozwój ruchu niepodległościowego, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 478.
  9. „Dzwon” nr 24 z 15 czerwca 1913. Por. Jan Bach: Praca w chorągwiach. W: Drużyny Bartoszowe 1908–1914. Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1939, s. 150-151.
  10. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 72.
  11. Adam Vetulani: Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976, s. 50.
  12. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 8 października 1921 r., Nr 38, s. 1434-1435.
  13. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 19 kwietnia 1924 r., Nr 40, s. 229.
  14. Adam Vetulani: Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976, s. 21.
  15. Leszek Puchała, Zawsze wierny, Tygodnik Sanocki nr 26 (764) z 30 czerwca 2006, s. 6.
  16. a b c d Sanok wzbogaci się o nowoczesną szkołę im. gen. Br. Prugara-Ketlinga. „Nowiny”, s. 3, Nr 126 z 31 maja 1988. 
  17. Adam Vetulani: Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976, s. 49-50.
  18. Tekla Wolwowicz: Z odległych lat. W: Rocznik Sanocki 1986. T. VI: 1986. Rzeszów: Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka, 1988, s. 19. ISBN 83-03-02288-1.
  19. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 85. ISBN 83-909787-0-9.
  20. Alicja Chruścicka: Błogosławione kapłaństwo. niedziela.pl. [dostęp 26 lutego 2014].
  21. Księga pamiątkowa szkół ekonomicznych w Sanoku 1925-1995. Sanok: 1995, s. 308. ISBN 83-903469-0-7.
  22. Władysław Stachowicz. Samorząd terytorialny miasta Sanoka w latach 1990–2002 w relacjach lokalnej prasy. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 97, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  23. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 10 maja 2014].
  24. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 304, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  25. Imię żołnierza. „Tygodnik Sanocki”, s. 13, Nr 9 (92) z 16 czerwca 1993. 
  26. Jak minął rok 1993?. „Echo Sanoka”, s. 6, Nr 14 z 20 grudnia 1993. 
  27. Wiesław Koszela. SP w Osiedlu Waryńskiego otrzyma imię Prugara-Ketlinga. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, 6, Nr 13 (448) z 1-10 maja 1988. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  28. Wiesław Koszela. Akt erekcyjny pod szkołę im. gen. B. Prugara-Ketlinga. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, Nr 17 (452) z 10-20 czerwca 1988. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  29. Wiesław Koszela. Wmurowanie aktu erekcyjnego pod szkołę im. gen. Bronisława Prugara-Ketlinga. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 4, Nr 18 (453) z 20-30 czerwca 1988. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  30. Bronisław Prugar-Ketling. zstrzesniow.republika.pl. [dostęp 26 lutego 2014].
  31. Generał Bronisław Prugar-Ketling. Wspomnienia syna (pol.). rytm-wydawnictwo.pl. [dostęp 2013-08-23].
  32. Wywiad z Ireną Delmar–Czarnecką. polacywewloszech.com, 2015-08-29. [dostęp 2017-06-22].
  33. Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 196.
  34. Dekret Wodza Naczelnego L. 2763 z 15 marca 1921 r. Dziennik Personalny z 1926 r. Nr 16, poz. 409
  35. M.P. z 1947 r. Nr 27, poz. 213
  36. M.P. z 1947 r. Nr 25, poz. 176
  37. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 15 z 11 listopada 1928 r.
  38. Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 287.

Bibliografia[edytuj]