Broniszewice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

51°57′46″N 17°48′18″E

- błąd

38 m

WD

51°57'N, 17°49'E, 51°54'N, 17°47'E

- błąd

2300 m

Odległość

1722 m

Broniszewice
wieś
Ilustracja
Kościół św. Michała Archanioła
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

pleszewski

Gmina

Czermin

Wysokość

106 m n.p.m.

Strefa numeracyjna

062

Kod pocztowy

63-304

Tablice rejestracyjne

PPL

SIMC

0196204

Położenie na mapie gminy Czermin
Mapa konturowa gminy Czermin, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Broniszewice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Broniszewice”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Broniszewice”
Położenie na mapie powiatu pleszewskiego
Mapa konturowa powiatu pleszewskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Broniszewice”
Ziemia51°57′46″N 17°48′18″E/51,962778 17,805000

Broniszewicewieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie pleszewskim, w gminie Czermin, nad Prosną.

Wieś składa się z trzech odrębnych założeń urbanistycznych: zespołu folwarcznego Marianin na południu, założenia pałacowego w centralnej części oraz zespołu folwarcznego w przysiółku Polskie na północnym wschodzie[1].

W latach 1954-1968 wieś należała i była siedzibą władz gromady Broniszewice, po jej zniesieniu w gromadzie Czermin.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rzeczka Modłowa była zapewne miejscem kultu jeszcze pogańskich Słowian[potrzebny przypis]. Takie miejsca kultowe były często przekształcane w miejsca kultowe chrześcijańskie.

Nazwa Broniszewic pochodzi od jej późniejszego właściciela Bronisza, zapewne pochodzenia czeskiego[potrzebny przypis]. Okoliczne dobra były własnością księcia Mieszka Starego. Okolice przyszłych Broniszewic, Grodziska i kilka innych osad dał Mieszko jako wiano drugiej żonie Eudoksji, która nadała owe dobra w 1160 sprowadzonym do Polski Bożogrobowcom[potrzebny przypis]. 12 zakonników z siedzibą w Grodzisku gospodarowało majątkiem niezbyt zręcznie[potrzebny przypis]. Dobra były sprzedawane lub dzierżawione[2]. W Broniszewicach, w rozwidleniu rzek Kijowca i Modłowy powstał gródek rycerski, spełniający także rolę zajazdu dla kupców i wędrowców przed przeprawą na drugą stronę Prosny[3]. Grodek był otoczony sześciometrowej szerokości fosą[3]. Był własnością biskupa gnieźnieńskiego. Znamy ostatniego dowódcę, rycerza Grzegorza, jak podaje Jan Długosz bardzo zacnego i dzielnego[potrzebny przypis].

Gródek biskupi i okoliczne dobra bożogrobowców zostały nabyte przez Bronisza na początku XV w[potrzebny przypis]. Pierwej zapewne już te majętności dzierżawił, jako że nazwa Broniszewice pojawiła się już przed nabyciem przez owego tych ziem i osad. Dawna nazwa rzeki i osady Modłowa przetrwała jeszcze prawie jeden wiek[potrzebny przypis]. Jak podaje Długosz był tu pierwszy kościółek, zapewne rodzaj rotundy w grodzisku rycerskim, pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Nowy kościół wystawiono na początku XV w, konsekrowany przez pierwszego prymasa Polski Mikołaja Trąbę w 1422[potrzebny przypis].

Broniszewice po raz pierwszy były wzmiankowane w 1393[potrzebny przypis] lub pomiędzy 1406 a 1412 rokiem[1], gdy były gniazdem rodu Broniszów herbu Pomian[4]. Parafię utworzono w 1411 r. dzięki staraniom kanonika kujawskiego Mikołaja Broniszewskiego. Wieś w średniowieczu była ośrodkiem dóbr rycerskich. Na znajdującym się w pobliżu pałacu kopcu odkryto pozostałości murowanej wieży mieszkalnej. Do dzisiaj widoczne jest niewielkie wzniesienie otoczone pozostałościami fosy.

W 1446 Stanisław Bronisz przekazał bądź sprzedał wieś swojemu pasierbowi, Janowi Rusockiemu i jego synom, Janowi i Bartłomiejowi z Suchorzewa[3][4][1]. Wieś pozostała własnością rodu Suchorzewskich herbu Zaremba do początków XVII wieku[3]: w 1618 są oni wzmiankowani jako właściciele części wsi)[1]. Jeszcze w XVI wieku ród ten dołączył do braci czeskich i tej wspólnocie przekazał lokalny kościół, który jednak wrócił do katolików przed śmiercią Stanisława Suchorzewskiego w 1615 roku[4]. Ministrami zboru w Broniszewicach byli Adam Mollerus, a po nim Jan Wiglef[4]. Z biegiem lat wieś podupadła, już w drugiej połowie XVI wieku nie była wymieniana w rejestrach poborowych[3].

W 1637 wieś odziedziczył Świętosław Lipski, proboszcz kolegiaty w Choczu[1]. W 1713 właścicielem dworu, folwarku i dóbr wsi był miejscowy pleban Łukasz Wielowiejski[1]. W połowie XVIII wieku (ok. 1750 roku) dobra te przeszły na własność Józefa Wężyka, kasztelana konarskiego i sieradzkiego[1]. W rękach jego spadkobierców wieś pozostała do 1858 roku[1].

W roku 1907 została rozparcelowana przez niemiecką Komisję Kolonizacyjną[5].

W okresie powojennym w pałacu w stylu eklektycznym powstał Dom Pomocy Społecznej, który jest prowadzony przez siostry dominikanki. W 2018 otwarto przy nim Dom Chłopaków przeznaczony dla 56 chłopców niepełnosprawnych intelektualnie. W otwarciu udział wzięli m.in. Jan Pospieszalski i Małgorzata Pieńkowska[6].

Podział[edytuj | edytuj kod]

We wsi wyróżnia się następujące historyczne przysiółkiː Stare Polskie, Nowe Polskie, Stara Wieś, Mazury, Podwórze, Marianin, Górka[7].

Osoby[edytuj | edytuj kod]

Sołtysem Broniszewic był Jan Błaszczak, wybrany na posła Sejmu II RP. Z Broniszewic pochodziła pisarka Józefa Kisielnicka[8].

Transport[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajdował się przystanek zdemontowanego odcinka Krotoszyńskiej Kolei Dojazdowej, Krotoszyn - Pleszew. Linia jest nieeksploatowana od 1978.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Pałac z 1892 roku w stylu eklektycznym (obecnie Dom Pomocy Społecznej), park
  • Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła z 1914 roku w stylu neobarokowym wraz z plebanią i organistówką
  • Kościół św. Michała Archanioła z 1896 roku w stylu neogotyckim
  • Oberża z 1905 roku
  • Szkoła w Broniszewicach Nowych (Górka) z 1906 roku
  • Szkoła w Broniszewicach Starych z 1870 roku
  • Kopiec rycerski "motte" na wysepce w pobliżu pałacu
  • Gorzelnia Skórzewskich z 1853 roku

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Stanisław Małyszko, Łucja Gajda, Powiat pleszewski, Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego, 1994, s. 23, ISBN 978-83-86624-01-0 [dostęp 2016-09-10] (pol.).
  2. Władysław Konopczyński, Polski słownik biograficzny, Nakł. Polskiej Akademii Umiejętności, 1974, s. 565 [dostęp 2016-09-10] (pol.).
  3. a b c d e Janusz Tomala, Budownictwo obronne powiatu kaliskiego w XIV-XVIII wieku, Wydawn. Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 1995, s. 17, 39, 63, ISBN 978-83-7063-107-9 [dostęp 2016-09-10] (pol.).
  4. a b c d Józef Łukaszewicz, O kościołach Braci Czeskich w dawnéj Wielkiejpolsce, 1835, s. 272 [dostęp 2016-09-10] (pol.).
  5. Niemiecka spuścizna, Opiekun Kalisz [dostęp 2019-01-04] (pol.).
  6. PF, Zakonnice z Broniszewic dopięły swego, w: Głos Wielkopolski, 7.9.2018, s. 4
  7. Historia. Broniszewice. czermin.wlkp.pl. [dostęp 2019-03-21]. (pol.).
  8. Dawni pisarze polscy od początków piśmiennictwa do Młodej Polski. Przewodnik biograficzny i bibliograficzny. T. Tom drugi I–Me. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2001, s. 117. ISBN 83-02-08101-9.