Brudnicowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brudnicowate
Lymantriinae
Hampson, 1893
Szczotecznica szarawka(Calliteara pudibunda)
Szczotecznica szarawka
(Calliteara pudibunda)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada uskrzydlone
Rząd motyle
Podrząd Glossata
Infrarząd motyle różnoskrzydłe
Nadrodzina Noctuoidea
Rodzina mrocznicowate
Podrodzina brudnicowate
Synonimy
  • Lymantriidae Hampson, 1893

Brudnicowate[1], brudnice[2] (Lymantriinae) – podrodzina motyli z rodziny mrocznicowatych. Obejmuje około 2500 gatunków. Kosmopolityczna. Samice miewają zredukowane skrzydła, a niekiedy także odnóża. Samce dobrze latają, często także w dzień. Na ciałach gąsienic występują brodawki i różnej budowy szczecinki. Liczne gatunki notowane jako szkodniki drzew i krzewów.

Opis[edytuj]

Motyle o silnie owłosionej głowie, tęgo zbudowanym tułowiu i rozpiętości skrzydeł od 20 do 90 mm. Aparat gębowy mają znacznie uwsteczniony, o zredukowanej lub nieobecnej ssawce, wskutek czego dorosłe nie pobierają pokarmu. Na zatułowiu występują narządy tympanalne. Przednie skrzydła z dalece zlanymi żyłkami radialnymi i wtórnie zanikłą dodatkową komórką radialną. U samców wędziełko buduje jedna, zaś u samic kilka szczecin. Skrzydła samic niekiedy zredukowane, a nawet całkiem nieobecne. W rodzaju Orygia samice mogą być całkiem pozbawione oczu, czułków, narządów gębowych, skrzydeł i odnóży. Odwłok samic gruby, czasem zakończony pęczkiem długich włosów, którymi przykrywają złoża jaj. Pokładełko z dużymi wargami. Samce mają smukły odwłok, a ich genitalia charakteryzuje gruby unkus (czasem zastąpiony superunkusem), krótki tegumen, wąskie winkulum, zwykle słabo wykształcony sakulus oraz płytkowata, niewielkich rozmiarów juksta od strony brzusznej obejmująca edeagus[2].

Ciało gąsienic pokrywają brodawki oraz gładkie, piłkowane lub pierzaste szczecinki wtórne, które układać się mogą w pęczki lub szczotki. Na wierzchu szóstego i siódmego segmentu odwłoka występują żółte lub czerwone lejki, stanowiące ujścia gruczołów. Poczwarki mają krępą budowę, są mocno oszczecinione, a ich kremaster ma wygląd stożka z krótkimi szczecinkami na końcu[2].

Biologia i znaczenie[edytuj]

Gąsienice żerują na drzewach i krzewach liściastych, rzadziej iglastych, a jeszcze rzadziej na roślinach zielnych. Najczęściej są polifagiczne. Przepoczwarczają się w kokonie na korze, w ściółce lub oprzędzionych liściach. Samce latają szybko, często są aktywne także w dzień. Samice o skrzydłach zredukowanych nie oddalają się od miejsca przepoczwarczenia i składają jaja w pobliżu. Samice beznogie nie opuszczają kokonu i składają jaja na jego powierzchni[2].

W gospodarce leśnej i sadownictwie wiele gatunków stanowi groźne szkodniki pierwotne. Liczne mają tendencję do gradacji. W Polsce do ważniejszych szkodników należą: brudnica mniszka, brudnica nieparka, kuprówka rudnica, kuprówka złotnica, szczotecznica szarawka, białka wierzbówka i znamionówka tarniówka[2].

Rozprzestrzenienie[edytuj]

Takson kosmopolityczny, najliczniejszy w gatunki w Afryce[1][2]. W Polsce występuje ich 16[2][3] (zobacz: brudnicowate Polski).

Taksonomia[edytuj]

Brudnicowate do niedawna traktowane były jako niezależna rodzina w obrębie Noctuoidea. Na podstawie szeregu analiz filogenetycznych są obecnie włączane do mrocznicowatych (Erebidae) w randze podrodziny[4][5]. Zaliczanych jest doń około 2500 opisanych gatunków[1]. W BioLib.cz wyróżniono 5 plemion[6]:

oraz 4 rodzaje niesklasyfikowane do żadnego z nich[6]:

Przypisy

  1. a b c David Carter: Motyle. Warszawa: Wiedza i Życie, 1993, s. 267. ISBN 83-85231-90-0.
  2. a b c d e f g Klucze do oznaczania owadów Polski, cz. XXVII, zeszyt 54. Brudnice – Lymantriidae.. J. Buszko, Z. Śliwiński. Warszawa - Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1980.
  3. Christopher Jonko: Erebidae Polski. W: Motyle Europy [on-line]. [dostęp 2016-11-12].
  4. Reza Zahiri. Molecular Systematics of Noctuoidea (Insecta, Lepidoptera). „Sarja - Ser. AII”. 268, 2012. 
  5. Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 372, 367.
  6. a b Lymantriidae Hampson, 1893. W: BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2016-11-14].