Bruno z Kwerfurtu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Święty
Bruno (OSB)
biskup misyjny i męczennik
Bruno of Querfurt.jpg
Fresk z opactwa Św. Krzyż przedstawiający śmierć Brunona z Kwerfurtu.
Data urodzenia ok. 974
Kwerfurt
Data śmierci 14 lutego lub 9 marca 1009
Czczony przez Kościół katolicki
Wspomnienie 12 lipca

Bruno z Kwerfurtu, Bruno Bonifacy z Kwerfurtu, również Brunon z Kwerfurtu, Bonifacy apostoł Rusi (ur. ok. 974 w Kwerfurcie, zm. 14 lutego lub 9 marca 1009 w strefie przygranicznej Prus, Rusi i Litwy) – mnich benedyktyński, kapelan cesarski, biskup misyjny, męczennik i święty Kościoła katolickiego[1], apostoł Pomorza[2].

Życiorys[edytuj]

Bruno urodził się w arystokratycznej rodzinie saskiego grafa w Kwerfurcie (ob. Querfurt). Kształcił się w szkole katedralnej w Magdeburgu. W 995 mianowany kanonikiem, następnie na dworze cesarza Ottona III pełnił funkcję kapelana i pozostawał w zażyłej przyjaźni z cesarzem.

W 998 w Rzymie porzucił karierę dworską i prawdopodobnie wstąpił do zakonu benedyktynów w klasztorze na Awentynie. Zapewne wówczas otrzymał imię zakonne Bonifacy.

W 1001 zamieszkał w pustelni św. Romualda w Pereum koło Rawenny w Italii. Na życzenie Bolesława Chrobrego w 1001 grupa misjonarzy z Pereum udała się do Polski. Miał do nich dołączyć Brunon po uzyskaniu pozwolenia na działalność misyjną. Jest wysoce prawdopodobne, że Chrobry chciał, by misjonarze prowadzili ewangelizację wśród Słowian nadodrzańskich, co musiało spotkać się z niepokojem metropolitów niemieckich. Brunon otrzymał pozwolenie na wyświęcenie od Sylwestra II oraz zezwolenie dla misji zakonników z Pereum. Otrzymał również paliusz. Zimą 1002 udał się na dwór króla niemieckiego Henryka II, lecz musiał czekać do 1004 na święcenia uzyskane z rąk arcybiskupa Magdeburga. Celem jego działalności misyjnej stały się jednak Węgry, a potem plemiona Pieczyngów (teren nad Dnieprem, na południe od Rusi Kijowskiej), dla których wyświęcił biskupa. Uważa się także, że Brunon wysłał wyświęconego przez siebie biskupa do Szwecji, ostatnio jednak pojawiły się głosy kwestionujące tę hipotezę[3].

Po śmierci jego współbraci, Pięciu Braci Męczenników[4], wybrał się do Polski. Według późniejszej Kroniki Spangeberga mnich benedyktyński Bruno ok. 1000 r. założył kościół św. Wawrzyńca w Łomży.

Potępił wojnę prowadzoną przez króla niemieckiego Henryka II przeciwko Polakom[5].

Wraz z 18 misjonarzami poniósł śmierć męczeńską 14 lutego lub 9 marca 1009 roku. Opis śmierci Brunona znany jest z łacińskiej relacji Hystoria de predicacione episcopi Brunonis, autorstwa mnicha Wiperta, który towarzyszył w wyprawie Brunona i jako jedyny ocalał[6].

Dzieła[edytuj]

Św. Bruno napisał dwa dzieła hagiograficzne:

Święty napisał również List do Henryka II, stanowiący próbę mediacji między królem a Chrobrym. List jest jednym z pierwszych dzieł napisanych bez wątpienia na terenie Polski. Wobec przedłużającej się wojny między obydwoma władcami udał się na misję do Prus, na pogranicze Litwy i Rusi Kijowskiej (zmarł tamże).

Są to pierwszorzędne źródła do dziejów wczesnośredniowiecznej Polski i Europy środkowej.

Bruno z Kwerfurtu mógł być również autorem zaginionej Pasji św. Wojciecha, wzmiankowanej w Kronice Galla Anonima (opisując Zjazd gnieźnieński, w księdze I w rozdziale szóstym autor kroniki dodał uwagę: „jak o tym dowiedzieć się można bardziej szczegółowo z księgi o męczeństwie tego świętego”, tj. św. Wojciecha)[7]. Brunonowi przypisywane bywa też autorstwo epigrafu Ossa trium, odkrytego w 1959 na uszkodzonej tablicy nagrobnej w archikatedrze gnieźnieńskiej, a poświęconego prawdopodobnie trzem spośród Pięciu Braci Męczenników[8].

W sztuce[edytuj]

W XVI i XVII w. obrazy, freski i posągi świętego powstały we Włoszech w klasztorze kamedułów Sacro Eremo Tuscolano we Frascati, klasztorze Eremo di Monte Giove i kaplicy San Severo w Perugii (fresk Piotra Perugino)[9]. Na ziemiach I Rzeczypospolitej fresk przedstawiający ściętego Brunona zachował się w klasztorze w Świętym Krzyżu na Łysej Górze[10]. W klasztorze kamedułów w Pożajściu na Litwe powstały freski pędzla Michelangelo Palloniego przedstawiające misję i męczeństwo Brunona, w Krakowie – obrazy w klasztorze na Bielanach, w Warszawie – obraz w kościele na Bielanach[9].

Krzyż św. Brunona w Giżycku

Jedyny pomnik męczeńskiej śmierci św. Brunona na ziemiach polskich znajduje się w Giżycku, kilometr na płd. zach. od centrum miasta, na wzgórzu nad jeziorem Niegocin, nieopodal trasy kolejowej Olsztyn – Giżycko. Miejsce to było począwszy od końca XIX wieku uważane przez Niemców za miejsce kaźni świętego, co jednak nie znajduje potwierdzenia w źródłach.

Z okazji 1000-lecia jego męczeńskiej śmierci Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek pocztowy z jego podobizną - fragment obrazu M. Załuskiego z 1860 r. „Misja św. Brunona” znajdującego się w katedrze św. Michała Archanioła w Łomży[11].

Święty w literaturze

Żywot świętego stał się kanwą powieściowej trylogii historycznej dla młodzieży pod wspólnym tytułem Jest tu chłopiec Anny Lisowskiej-Niepokólczyckiej.

Kult[edytuj]

Wspomnienie liturgiczne św. Brunona w Kościele katolickim obchodzone jest 12 lipca.

Kanonizacja św. Brunona odbyła się prawdopodobnie między rokiem 1019 a 1025 poza Rzymem w rodzinnej diecezji świętego w Halberstadt, w której następnie obchodzono 8 marca święto św. Brunona męczennika[12]. Na początku XII w. w Lüdersburgu powstał benedyktyński klasztor pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny i św. Brunona (od 1147 przeniesiony do Eilwardsdorf koło Kwerfurtu)[12]. W XVI w. zanotowane zostały legendy o życiu Brunona krążące w okolicach jego rodzinnego Kwerfurtu. Św. Brunon był znany i czczony również pod jego zakonnym imieniem Bonifacy (w ten sposób określał go m.in. Piotr Damiani)[13].

W XVI i XVII w. czczono błędnie osobno dwóch świętych, Brunona i Bonifacego, który to błąd skorygowano na początku XVIII w., występował jednak czasami jeszcze do wieku XX[13]. Jako św. Bonifacy wymieniony został w traktacie Summa historialis sive Chronicon dominikanina Antoniego z Florencji (wyd. 1484), dziele Piotra de Natalibus (1493, 1514), pierwszym wydaniu dzieła Piotra Damianiego o św. Romualdzie (1513)[13]. Odrodzenie pamięci jako o św. Brunonie wiązało się z wydaniem Kroniki Thietmara w 1580 i 1600[13]. W 1590 życiorys Brunona, aczkolwiek niezbyt rzetelny, pojawił się w kronice C. Spangenberga[10]. Jean Bolland umieścił postać Brunona w zbiorze żywotów świętych Acta Sanctorum[10]. Inny bollandysta, Conradus Janning, udowodnił w 1715, że Brunon i Bonifacy to ta sama postać[10]. W XVI i XVII w święty stał się popularny wśród kamedułów włoskich[9].

Kult w Polsce[edytuj]

W średniowieczu na ziemiach polskich kult św. Brunona nie rozwinął się, nie był też znany na ziemiach zakon krzyżackiego[13]. Bruno został wymieniony w polskich rocznikach: kapitulnym krakowskim i wielkopolskim, nie wspominają go jednak czołowi średniowieczni kronikarze jak Gall Anonim, Wincenty Kadłubek czy Jan Długosz[14].

Zainteresowanie Brunonem w Polsce pojawiło się na przełomie XVI i XVII w. głównie w środowisku benedyktyńskim i kamedulskim oraz na Warmii[10]. Marcin Boroniusz uznał Brunona za patrona Polski, zaś kult Brunona rozwijał się w klasztorze w Świętym Krzyżu na Łysej Górze[10]. Św. Brunon lub Bonifacy czczony był również przez polskich kamedułów[10].

W Kościele katolickim w Polsce odprawia się uroczystości liturgiczne w diecezji łomżyńskiej (patronat od 1963)[2], archidiecezji warmińskiej[15], oraz parafii w Giżycku, których Brunon jest głównym patronem[16]. Bruno z Kwerfurtu jest również patronem Warmii od 2009 roku[2][17].

W tekstach liturgicznych współczesnego pochodzenia, Bruno z Kwerfurtu wzmiankowany jest rzadko.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 1: A-C. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997, s. 492. ISBN 8370972713.
  2. a b c Czy św. Brunon z Kwerfurtu pochowany jest na Świętym Krzyżu? - Klasztor Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej, Sanktuarium Relikwii Krzyża Świętego
  3. W oryginalnym tekście źródłowym podane jest, że Bruno wysłał biskupa do ludu Suigi, który utożsamia się ze Szwedami. Być może jednak chodzi o jakiś lud żyjący nad Morzem Czarnym. Nora Berend: Christianization and the rise of Christian monarchy: Scandinavia, Central Europe and Rus' c. 900-1200, Cambridge University Press, 2007, s. 182
  4. Italczyków: Benedykta z Benewentu i Jana oraz Słowian – Mateusza, Krystyna i Izaaka, którzy ponieśli śmierć męczeńską w 1003
  5. Steven Runciman: Dzieje wypraw krzyżowych. T. 1. Warszawa: PIW, 1987, s. 86. ISBN 830601457X.
  6. Miłosz Sosnowski. Anonimowa Passio s. Adalperti martiris (BHL 40) oraz Wiperta Historia de predication episcopi Brunonis (BHL 1471b) – komentarz, edycja, przekład. „Rocznik Biblioteki Narodowej”. 43, s. 50, 2012. ISSN 0083-7261. 
  7. Michałowska 1995 ↓, s. 85.
  8. Najstarszy zabytek pisma w Polsce. Region Wielkopolska. [dostęp 2016-11-30].
  9. a b c Białuński 2013 ↓, s. 172.
  10. a b c d e f g Białuński 2013 ↓, s. 171.
  11. Poczta Polska, Numer katalogowy 4281, data wydania: 19.06.2009
  12. a b Białuński 2013 ↓, s. 169-170.
  13. a b c d e Białuński 2013 ↓, s. 170.
  14. Cywiński 1998 ↓, s. 607.
  15. Kalendarz liturgiczny diecezji polskich, Stan na 30 października 2011 (pol.). KKBiDS. [dostęp 2012-03-02].
  16. Św. Bruno(n) na stronie parafii w Giżycku
  17. Warmia i Mazury - św. Brunon z Kwerfurtu patronem Warmii i Mazur [opublikowano: 2008-11-03]

Bibliografia[edytuj]

Podstawowe źródła w tłumaczeniu na j. polski

Literatura przedmiotowa[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]