Przejdź do zawartości

Bruno z Kwerfurtu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Święty
Bruno (Bonifacy) OSB
Bruno
Bruno z Kwerfurtu
biskup i męczennik
Ilustracja
Fresk z opactwa na św. Krzyżu przedstawiający śmierć Brunona z Kwerfurtu
Data i miejsce urodzenia

ok. 974-978
Kwefurt

Data i miejsce śmierci

14 lutego albo 9 marca 1009
Jaćwież

Czczony przez

Kościół katolicki

Kanonizacja

między 1019 a 1025
najprawdopodobniej Niemcy
przez Benedykta VIII

Wspomnienie

12 lipca

Atrybuty

błogosławi kielich z hostią odciętymi rękoma, klęczy z obciętą głową

Patron

Warmii, diecezji łomżyńskiej

Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Polska za panowania Bolesława Chrobrego.

Bruno z Kwerfurtu (również Bruno Bonifacy z Kwerfurtu, Brunon z Kwerfurtu lub Bonifacy; ur. ok. 974-978 w Kwerfurcie, zm. 14 lutego albo 9 marca 1009 w Jaćwieży) – mnich benedyktyński, kapelan cesarski, biskup misyjny, autor pierwszych utworów literackich dotyczących Polski, męczennik, święty Kościoła katolickiego, patron Warmii, diecezji łomżyńskiej i ełckiej.

Źródła

[edytuj | edytuj kod]

Informacje o św. Brunonie wśród polskich kronikarzy pojawiły się jedynie w „Roczniku Kapitulnym Krakowskim” i „Roczniku Wielkopolskim” w 1009 roku[1][2]. Nie ma wzmianki o nim u Wincentego Kadłubka, Jana Długosza czy Galla Anonima[1][2]. Jest natomiast opisywany wśród autorów saskich: w Kronice Thietmara z Merseburga czy w Hystoria de predicacione episcopi Brunonis mnicha Wiperta[3].

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się między 974 a 978 rokiem[3] w Kwerfurcie, jako syn Brunona i Idy, krewnych dynastii panującej Ludolfingów[4]. Miał trzech braci Gebharda, Dietricha i Wilhelma[4]. Jego krewnym był także Thietmar z Merseburga[4]. Już będąc w wieku dziecięcym, rodzice przeznaczyli go do życia duchownego[5]. Jego pierwszym nauczycielem był ksiądz rezydujący na dworze rodziców, a następnie Bruno został wysłany do szkoły katedralnej w Magdeburgu[6]. Studiował tam między innymi sztuki wyzwolone, teologię, historię i literaturę starożytną w latach 985-994[7]. Podczas studiów poznał Ottona III, Wojciecha Sławnikowica czy Gerberta z Aurillac[8]. Po ukończeniu szkoły w 995 roku został kanonikiem katedralnym w Magdeburgu i kapelanem na dworze cesarskim[9]. Wiosną 996 roku udał się z Ottonem do Rzymu, celem umocnienia wpływów cesarskich i ostatecznie obsadzenie na Tronie Piotrowym Grzegorza V[10]. Jesienią tego samego roku przebywał w Moguncji i Kolonii, gdzie spotkał się z Wojciechem Sławnikowicem, zanim ten wyruszyła na misję[11].

Po otrzymaniu informacji o śmierci Wojciecha, w 998 roku Bruno postanowił zrezygnować z kariery kościelnej i wstąpił do opactwa benedytyńskiego na Awentynie, przyjmując imię zakonne Bonifacy, na cześć Bonifacego-Winfrida[12]. Rok później złożył profesję zakonną[12]. Tam poznał Nila z Rossano i Romualda z Camaldoli i wkrótce potem opuścił Awentyn, przyłączając się do wspólnoty Romualda w Pereum niedaleko Rawenny, który tworzył zakon kamedułów[13]. W 1001 roku erem odwiedził Otton III, a wkrótce potem Bruno postanowił udać się na misje[14]. Możliwe, że sam cesarz miał w tym udział, natomiast książę Polski Bolesław I udzielił na to zgody[15]. Pod koniec 1001 roku Bruno, wraz z Benedyktem z Benewentu i Janem z Wenecji miał wyruszyć do Polski, jednak mieli oni najpierw nauczyć się języka słowiańskiego[16]. Ponadto Bruno musiał uzyskać sakrę biskupią, dlatego udał się do Rzymu[17]. Zawirowania polityczne (śmierć Ottona III, groźba rebelii Krescencjuszy, zajęcie przez Bolesława I Marchii Łużyckiej) spowodowały opóźnienie powrotu Bruna z Rzymu[18]. Pod koniec 1002 roku nominację papieską na biskupa misyjnego oraz paliusz, jednak o sakrę miał się wystarać w Madgeburgu, a także miał uzyskać zgodę nowego cesarza Henryka II[19]. Święcenia biskupie przyjął latem 1004 roku z rąk arcybiskupa Tagina[20].

Po uzyskaniu sakry udał się do Siedmiogrodu, by ewangelizować Szeklerow[21]. W 1005 roku przybył do Polski, gdzie spotkał się z księciem Bolesławem, odwiedził w Gnieźnie relikwie św. Wojciecha, a potem zaczął organizować misję do Szwecji[22]. W 1007 roku udał się na Węgry, by albo prosić Stefana I o zachowanie neutralności w wojnie polsko-niemieckiej, albo z misją do księcia Banatu Achtuma[23]. Na początku 1008 roku udał się do Kijowa, gdzie spotkał się z księciem Włodzimierzem I, by stamtąd udać się z misją chrystianizacji Pieczyngów[24]. 29 czerwca 1008 roku przekroczył, wraz z Włodzimierzem, granicę Rusi Kijowskiej i Chanatu Pieczyngów[25]. Zostali przyjaźnie przyjęci przez mieszańców i zawarli porozumienie polegające na przyrzeczeniu pokoju w zamian za przyjęcie chrześcijaństwa[26]. Miał później przybyć do Polski na spotkanie z Bolesławem I[27], jednak ta informacja jest podawana w wątpliwość[28].

Opis śmierci Brunona znany jest z łacińskiej relacji Hystoria de predicacione episcopi Brunonis, autorstwa mnicha Wiperta, który towarzyszył w wyprawie Brunona i jako jedyny ocalał[29]. Na początku 1009 roku Bruno postanowił udać się z misją ewangelizacyjną do Prus[30]. Wraz z nim wyruszyło osiemnastu ludzi, w tym pięciu kapłanów: Aicus, Apichus, Hezichus, Thiemicus i Wipert[31]. Trasa wędróki biegał przez ziemie jaćwińskie, do granicy Prus, Rusi i Litwy[32]. Bruno spotkał tam wodza plemiennego Nethimera, którego nawrócił na chrześcijaństwo[33]. Jednak młodszy brat Nethimera, Zebedem[33] zabił Brunona i jego towarzyszy[34]. Datę dzienną śmierci źródła podają 14 lutego i 9 marca 1009 roku[25]. Bardziej prawdopodobna jest data marcowa, którą zanotowały Roczniki Kwedlinburskie[3]. Miejsce śmierci również jest trudne do ustalenia[35]. Według mnicha Wiperta i Piotra Damianiego misja miała miejsce w Prusach; Thietmar z Merseburga przekazuje, że na pograniczu Rusi i Prus, natomiast Roczniki Magdeburskie i Kwedlinburskie umiejscawiają ją na pograniczu Rusi i Litwy[36]. Zakładając prawdziwość podawanych przez kronikarzy informacji, historycy dokonują uzgodnienia w połączeniu tych faktów w sztuczną całość[35]. Wobec tego miejsce śmierci Brunona sytuuje się na terenie Jaćwieży[37][38]. Ze względu na zanik kultu Bruna w Polsce i brak informacji w polskich kronikach, nie wiadomo gdzie misjonarz został pochowany[37].

Dzieła

[edytuj | edytuj kod]

Św. Bruno napisał dwa dzieła hagiograficzne[39]:

Święty napisał również List do króla Henryka II[1], w którym potępił króla niemieckiego za wojnę z Polakami[40].

Bruno z Kwerfurtu mógł być również autorem zaginionej Pasji św. Wojciecha, wzmiankowanej w Kronice Galla Anonima (opisując Zjazd gnieźnieński, w księdze I w rozdziale szóstym autor kroniki dodał uwagę: „jak o tym dowiedzieć się można bardziej szczegółowo z księgi o męczeństwie tego świętego”, tj. św. Wojciecha)[41]. Brunonowi przypisywane bywa też autorstwo epigrafu Ossa trium, odkrytego w 1959 na uszkodzonej tablicy nagrobnej w archikatedrze gnieźnieńskiej, a poświęconego prawdopodobnie trzem spośród Pięciu Braci Męczenników[42].

W sztuce

[edytuj | edytuj kod]
Krzyż św. Brunona w Giżycku

W XVI i XVII w. obrazy, freski i posągi świętego powstały we Włoszech w klasztorze kamedułów Sacro Eremo Tuscolano we Frascati, klasztorze Eremo di Monte Giove i kaplicy San Severo w Perugii (fresk Piotra Perugino)[43]. Na ziemiach I Rzeczypospolitej fresk przedstawiający ściętego Brunona zachował się w klasztorze w Świętym Krzyżu na Łysej Górze[44]. W klasztorze kamedułów w Pożajściu na Litwie powstały freski pędzla Michelangelo Palloniego przedstawiające misję i męczeństwo Brunona, w Krakowie – obrazy w klasztorze na Bielanach, w Warszawie – obraz w kościele na Bielanach[43].

W kościele św. Brunona w Giżycku znajduje się obraz z ok. 1911 przedstawiający świętego w stroju pontyfikalnym, autorstwa Juliana Wałdowskiego z Wrocławia[45]. Na frontonie tegoż kościoła umieszczono w 1975 mozaikę ukazującą św. Brunona w otoczeniu wojów pruskich[46]. W Łomży w kościele św. Michała Archanioła w prawej nawie znajduje się witraż poświęcony Brunonowi, zaś w kaplicy Matki Bożej Bolesnej rzeźba świętego[45].

Pomnik męczeńskiej śmierci św. Brunona na ziemiach polskich znajduje się w Giżycku[47]. Miejsce to było począwszy od końca XIX wieku uważane przez Niemców za miejsce kaźni świętego, co jednak nie znajduje potwierdzenia w źródłach[47].

Z okazji 1000-lecia jego męczeńskiej śmierci Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek pocztowy z jego podobizną – fragment obrazu M. Załuskiego z 1860 r. „Misja św. Brunona” znajdującego się w katedrze św. Michała Archanioła w Łomży[48].

Kult i pamięć

[edytuj | edytuj kod]

Wspomnienie liturgiczne św. Brunona w Kościele katolickim obchodzone jest 12 lipca[49].

Kanonizacja św. Brunona odbyła się prawdopodobnie między latami 1019 a 1025 poza Rzymem w rodzinnej diecezji świętego w Halberstadt, w której następnie obchodzono 8 marca święto św. Brunona męczennika[50]. Na początku XII w. w Lüdersburgu powstał benedyktyński klasztor pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny i św. Brunona (od 1147 przeniesiony do Eilwardsdorf koło Kwerfurtu)[50]. W XVI w. zanotowane zostały legendy o życiu Brunona krążące w okolicach jego rodzinnego Kwerfurtu. Św. Brunon był znany i czczony również pod jego zakonnym imieniem Bonifacy (w ten sposób określał go m.in. Piotr Damiani)[51].

W XVI i XVII w. czczono błędnie osobno dwóch świętych, Brunona i Bonifacego, który to błąd skorygowano na początku XVIII w., występował jednak czasami jeszcze do wieku XX[51]. Jako św. Bonifacy wymieniony został w traktacie Summa historialis sive Chronicon dominikanina Antoniego z Florencji (wyd. 1484), dziele Piotra de Natalibus (1493, 1514), pierwszym wydaniu dzieła Piotra Damianiego o św. Romualdzie (1513)[51]. Odrodzenie pamięci jako o św. Brunonie wiązało się z wydaniem Kroniki Thietmara w 1580 i 1600[51]. W 1590 życiorys Brunona, aczkolwiek niezbyt rzetelny, pojawił się w kronice C. Spangenberga[44]. Jean Bolland umieścił postać Brunona w zbiorze żywotów świętych Acta Sanctorum[44]. Inny bollandysta, Conradus Janning, udowodnił w 1715, że Brunon i Bonifacy to ta sama postać[44]. W XVI i XVII święty stał się popularny wśród kamedułów włoskich[43]. W 1673 Stolica Apostolska wydawała Officium, które podniosło święto Brunona (Bonifacego) do rangi „semiduplex” (święto niższego rzędu)[43].

Ponowne odkrycie i wydanie dzieł Brunona miało miejsce w wieku XIX, pojawiły się też wtedy nowe miejsca jego kultu i pamięci[43]. W latach 1882–1883 w Bartoszycach (ówcześnie Prusy Wschodnie) zbudowano kościół katolicki pod wezwaniem św. Brunona, zaś na początku XX w. umieszczono w nim witraż przedstawiający świętego[45]. Szczególne znaczenie zyskała legenda o śmierci Brunona w Giżycku[43]. Niemiecki historyk Heinrich Gisbert Voigt w latach 1907–1909, opierając się na błędnej interpretacji średniowiecznych przekazów, uznał, że Bruno poniósł męczeńską śmierć w okolicach Giżycka[43]. Miejscowe elity, z pastorem Ernstem Trinckerem i gminą ewangelicką, podjęły tę legendę, wystawiając w 1910 krzyż ku czci Brunona na wzgórzu nad brzegiem jeziora Niegocin[43]. W 1909 poświęcono w Giżycku katolicką kaplicę ku czci św. Brunona, a w 1937 – kościół parafialny[43].

Kult w Polsce

[edytuj | edytuj kod]

Zainteresowanie Brunonem w Polsce pojawiło się na przełomie XVI i XVII w. głównie w środowiskach benedyktyńskim i kamedulskim oraz na Warmii[44]. Marcin Boroniusz uznał Brunona za patrona Polski, zaś kult Brunona rozwijał się w klasztorze w Świętym Krzyżu na Łysej Górze[44]. Św. Brunon lub Bonifacy czczony był również przez polskich kamedułów[44].

W 2. połowie XIX w. rozwinęła się tradycja łącząca z Łomżą działalność Brunona, któremu błędnie przypisano założenie kościoła na Wzgórzu Świętego Wawrzyńca[45]. W 1963 św. Brunon Bonifacy został uznany za głównego patrona diecezji łomżyńskiej, zaś w 1982 erygowano w Łomży parafię św. Brunona z Kwerfurtu[45].

W 1980 kościół św. Brunona w Bartoszycach został obdarzony możliwością uzyskania odpustu zupełnego w dniu św. Brunona. Od 2002 kościół ten zyskał rangę sanktuarium św. Brunona. W 1999 rada miasta uznała Brunona za patrona Giżycka[45]. W 2009 św. Brunon został oficjalnie patronem Bartoszyc, a na skwerze obok urzędu miasta odsłonięto pomnik ku jego czci[45].

W Kościele katolickim w Polsce odprawia się uroczystości liturgiczne w diecezji łomżyńskiej (patronat od 1963)[52] i archidiecezji warmińskiej[53]. Brunon jest patronem diecezji ełckiej (od 1992 roku)[54], łomżyńskiej i warmińskiej[55]. Jest także patronem Warmii (od 2009 roku)[52][56].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]
 Zobacz też kategorię: Parafie pod wezwaniem św. Brunona z Kwerfurtu.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c Guzewicz 2008 ↓, s. 10.
  2. ↑ a b Cywiński 1998 ↓, s. 607.
  3. ↑ a b c Sosnowski 2016 ↓, s. 64.
  4. ↑ a b c Guzewicz 2008 ↓, s. 13.
  5. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 14.
  6. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 15.
  7. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 15-16.
  8. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 16.
  9. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 21.
  10. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 22-23.
  11. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 23.
  12. ↑ a b Guzewicz 2008 ↓, s. 35.
  13. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 37.
  14. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 37-38.
  15. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 39.
  16. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 40-41.
  17. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 41.
  18. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 42.
  19. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 45.
  20. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 46.
  21. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 47-48.
  22. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 53-54.
  23. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 61.
  24. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 61-62.
  25. ↑ a b Sosnowski 2016 ↓, s. 71.
  26. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 62.
  27. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 65.
  28. ↑ Sosnowski 2016 ↓, s. 72-73.
  29. ↑ Sosnowski 2012 ↓, s. 50.
  30. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 71-72.
  31. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 72.
  32. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 72-73.
  33. ↑ a b Guzewicz 2008 ↓, s. 73.
  34. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 76-78.
  35. ↑ a b Guzewicz 2008 ↓, s. 81.
  36. ↑ Sas 2009 ↓, s. 60.
  37. ↑ a b Guzewicz 2008 ↓, s. 82.
  38. ↑ Sas 2009 ↓, s. 61.
  39. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 9-10.
  40. ↑ Steven Runciman: Dzieje wypraw krzyżowych. T. 1. Warszawa: PIW, 1987, s. 86. ISBN 83-06-01457-X.
  41. ↑ Michałowska 1995 ↓, s. 85.
  42. ↑ Najstarszy zabytek pisma w Polsce. Region Wielkopolska. [dostęp 2016-11-30]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  43. ↑ a b c d e f g h i Białuński 2013 ↓, s. 172.
  44. ↑ a b c d e f g Białuński 2013 ↓, s. 171.
  45. ↑ a b c d e f g Białuński 2013 ↓, s. 173.
  46. ↑ Białuński 2013 ↓, s. 172-173.
  47. ↑ a b Giżycka tradycja św. Brunona. gizycko.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-03-25)].
  48. ↑ Znaczki wprowadzone do obiegu w okresie: 1.04 – 30.06.2009r.. Poczta Polska. [dostęp 2025-11-06]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
  49. ↑ Święty Brunon Bonifacy z Kwerfurtu, biskup i męczennik. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2025-11-05]. (pol.).
  50. ↑ a b Białuński 2013 ↓, s. 169-170.
  51. ↑ a b c d Białuński 2013 ↓, s. 170.
  52. ↑ a b Czy św. Brunon z Kwerfurtu pochowany jest na Świętym Krzyżu?. [w:] Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej. Sanktuarium Relikwii Krzyża Świętego [on-line]. swietykrzyz.pl. [dostęp 2021-04-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-29)].
  53. ↑ Kalendarz liturgiczny diecezji polskich, Stan na 30 października 2011. KKBiDS. [dostęp 2012-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-03)]. (pol.).
  54. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 95.
  55. ↑ Guzewicz 2008 ↓, s. 93.
  56. ↑ Przygotowania do Roku Świętego Brunona. wrota.warmia.mazury.pl, 2008-11-03. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-22)].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bruno_z_Kwerfurtu&oldid=78042255”