Brzezna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Brzezna
Centrum wsi
Centrum wsi
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Podegrodzie
Wysokość 300-657 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 2385[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 33-386
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0459891
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie gminy Podegrodzie
Mapa lokalizacyjna gminy Podegrodzie
Brzezna
Brzezna
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowosądeckiego
Brzezna
Brzezna
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Brzezna
Brzezna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brzezna
Brzezna
Ziemia49°36′12″N 20°36′52″E/49,603333 20,614444

Brzezna (dawniej Brzeźna[2]) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Podegrodzie. Największa miejscowość w gminie Podegrodzie.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest w dolinie rzeki Brzeźnianka, na granicy Beskidu Wyspowego i Kotliny Sądeckiej, na wysokości od 300 do 657 (Litacz) m n.p.m. Zajmuje 10,5 km² (16,2% powierzchni gminy[3]). Graniczy z: Podrzeczem, Chochorowicami, Trzetrzewiną, Wysokim, Długołęką-Świerklą, Gostwicą, Stadłami oraz z Starym Sączem. Przez południowo-wschodnią część wsi przebiega obwodnica Podegrodzia, w ciągu drogi wojewódzkiej nr 969 (Stary Sącz - Nowy Targ).

Toponimika nazwy[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze zapisy nazwy w dokumentach to Brezna (1280) i Bzesdna (1384). Jan Długosz w "Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis" podaje nazwę Brzezna. Nazwa pochodzi od prasłowiańskiego słowa, oznaczającego miejsce porośnięte brzozą, las brzozowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy dokument, w którym wymieniona jest nazwa wsi pochodzi z 6 lipca 1280. Wchodziła wtedy w skład posiadłości Klarysek ze Starego Sącza. Jednak część wsi należała do rycerza Marcina syna Unisława. Na przełomie XIII i XIV wieku on został właścicielem całej Brzeznej. Następnymi właścicielami wsi byli: w 1316 jego synowie, w 1357 Unisław z Brzeznej, a w XV wieku Gryfici, a później Mikołaj Gedko z Bobowej.

W XVI wieku istniejący w Brzeznej folwark zakupił bogaty kupiec i rajca z Nowego Sącza. W okresie reformacji w Brzeznej silne wpływy mieli bracia polscy.

Na przełomie XIX i XX wieku Brzezna stanowiła własność Stadnickich z Nawojowej. W końcu XIX wieku hrabia Stadnicki wybudował tu browar, mieszczący się na terenie obecnego Instytutu Sadownictwa.

W czasie II wojny światowej około 40 młodych dziewcząt i chłopców wywiezionych zostało na przymusowe roboty do Niemiec. Po wyzwoleniu w 1945, część majątku Stadnickich została podzielona. W 1954 grunty te przejął Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa. Do 1 stycznia 1973 Brzezna była siedzibą gromady, do której należały wsie: Chochorowice, Długołęka-Świerkla, Gostwica i Podrzecze. Później jako sołectwo weszła w skład gminy Podegrodzie[4]. Wierni kościoła rzymskokatolickiego należy do miejscowej parafii Najświętszego Ciała i Krwi Pana Jezusa.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność według spisów powszechnych, w 2009 według PESEL[5][6][7][8].

Budynki mieszkalne
Rok 1900 1921 1931 2002
Liczba 163 184 208 392
Zwierzęta hodowlane w 1900 roku[5]
Zwierzęta Konie Bydło Owce Świnie
Liczba 70 485 15 167
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego
Gimnazjum
Szkoła Podstawowa im. Jana III Sobieskiego
Remiza OSP Brzezna

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Dwór Stadnickich w Brzeznej - XIX-wieczny dworek, położony na terenie dzisiejszego instytutu sadownictwa. Obok dworu, zabudowań gospodarczych, czworaków dla służby, zbudowano tutaj browar wraz ze specjalnym wodociągiem i stawem odpływowym, rozebrany po zakazie produkcji alkoholu wydanym przez władze austriackie[9]
  • Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzeznej - kościół pomocniczy dobudowany w latach 1987-1995 do istniejącej kaplicy mszalnej z 1691. Znajduje się tu rzeźba Chrystusa Frasobliwego, barokowa, z przełomu XVIII i XIX w.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Gminne Przedszkole w Brzeznej
  • Szkoła Podstawowa im. Jana III Sobieskiego w Brzeznej
  • Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Brzeznej-Litaczu
  • Gimnazjum im. Św. Jadwigi Królowej
  • W budynku prywatnym mieści się filia Biblioteki Gminnej w Podegrodziu. Powstała 21 maja 1987 roku[10].
  • Dział Naukowy Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego umożliwia odbycie praktyk i stażu, prowadzi szkolenia specjalistyczne z zakresu sadownictwa, organizuje program edukacyjny dla wycieczek.

Sport[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sport w Gminie Podegrodzie.

W Brzeznej znajduje się pełnowymiarowa hala sportowa, a także kompleks sportowy Orlik 2012.

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

We wsi działa twórca ludowy - Stanisław Ledniowski. Pisze wiersze, ale głównie zajmuje się malarstwem. Uwiecznia kwiaty, motywy ze swojego życia, a także architekturę Starego Sącza[11][12].

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj | edytuj kod]

OSP Brzezna-Litacz[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ochotnicza Straż Pożarna w Brzeznej-Litaczu została założona w 1931, z inicjatywy Tomasza Łatki, Jana Oleksego, Macieja Zgrzeblaka, Franciszka Konstantego, Adolfa Kotasa i Franciszka Iwańskiego. W latach 19471950 wybudowana została remiza strażacka. W 2000 rozpoczęto budowę nowej remizy. 11 września 2006 obchodzona (już w nowej remizie) była 75. rocznica powstania jednostki, została przypieczętowana wręczeniem sztandaru[13].

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Jednostka posiada na wyposażeniu: samochody Mercedes Benz GBA 2,5/16 i Volkswagen transporter , trzy pompy szlamowe, agregat prądotwórczy, piły do drewna, sprzęt burzący oraz podstawowy sprzęt ratowniczy i gaśniczy[14].

OSP Brzezna[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ochotnicza Straż Pożarna w Brzeznej została założona w 1994[15].

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Jednostka posiada na wyposażeniu: samochód Iveco GCBA oraz Fiat Marea SLOp, motopompę PO-5, trzy pompy szlamowe , dwa agregaty prądotwórcze, dwie pilarki do drewna, piłę do betonu i stali oraz podstawowy sprzęt ratowniczy i gaśniczy[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liczba ludności w 2010 (pol.). [dostęp 05.07.2011].
  2. Informacje w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego (pol.). [dostęp 14.08.2011].
  3. Powierzchnia Brzeznej (pol.). [dostęp 04.02.2011].
  4. Informacje na stronie UG Podegrodzie. [dostęp 2011-02-04].
  5. a b Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, "Galizien", Wien 1907
  6. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XII - Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925
  7. Statystyka Polski , t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny
  8. Statystyka Polski, seria C, z. 88, Warszawa 1938, Główny Urząd Statystyczny
  9. Informacje o dworku Stadnickich (pol.). [dostęp 14.08.2011].
  10. Informacje o filii (pol.). [dostęp 04.02.2011].
  11. Twórcy ludowi na stronie UG Podegrodzie (pol.). [dostęp 14.08.2011].
  12. Twórcy ludowi na stronie GOK-u (pol.). [dostęp 14.08.2011].
  13. Informacje o OSP Brzezna-Litacz (pol.). [dostęp 04.02.2011].
  14. OSP Brzezna – Litacz nowysacz112.pl (pol.) [dostęp 2017-12-21]
  15. Informacje o OSP Brzezna (pol.). [dostęp 04.02.2011].
  16. OSP Brzezna – Nowy Sącz 112, nowysacz112.pl [dostęp 2017-12-23] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zenon Piotr Szewczyk: O pochodzeniu nazw miejscowych Gminy Podegrodzie i okolic. Nowy Sącz: UG Podegrodzie, Biblioteka Gminna w Podegrodziu, 2009. ISBN 978-83-60822-59-3.
  2. Kościoły i kapliczki w Gminie Podegrodzie. Podegrodzie: UG Podegrodzie, GOK Podegrodzie, 2004.
  3. Brzezna. W: Jan Pastuszczak: Gmina Podegrodzie. Jacek Kula, Jerzy Nieć, Krzysztof Bodziony (ilustracje); Stanisław Mendelowski (redakcja). Krosno: P.U.W. "Roksana" Sp. z.o.o., 2006, s. 25-27. ISBN 83-7343-126-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]