Bułgarskie Siły Powietrzne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bułgarskie Siły Powietrzne
Военновъздушни сили
Bułgarskie Siły PowietrzneВоенновъздушни сили
Logo Bułgarskich Sił Powietrznych
Roundel of Bulgaria.svg
Insygnia Bułgarskich Sił Powietrznych
Państwo  Bułgaria
Historia
Sformowanie 1906
Dane podstawowe
Liczebność 6500 ludzi

Bułgarskie Siły Powietrzne (bułg. Военновъздушни сили, ВВС) – siły powietrzne Bułgarskich Sił Zbrojnych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Za datę powstania bułgarskiego lotnictwa wojskowego przyjmuje się 24 kwietnia 1906 roku kiedy na mocy rozkazu, do batalionu kolejowego dołączona oddział lotniczy. W jego skład weszły trzy balony a służbę pełniło w nim 37 ludzi. Sześć lat później, lotnictwo bułgarskie dysponowało już trzema oddziałami lotniczymi a w jego skład wchodziło 29 samolotów i tuzin, latających nimi pilotów. Mieli oni okazję zweryfikować swoje umiejętności podczas I wojny bałkańskiej gdy bułgarskie samoloty wykonywały pierwsze w Europie zadania bombardowań lotniczych oraz wykonywania zdjęć z powietrza. Z kolei porażka w II wojnie bałkańskiej zakończyła się rozwiązaniem oddziałów lotniczych i wyjazdem z kraju zagranicznego personelu latającego. W ich miejsce utworzono Kompanię Lotniczą i Kompanię Balonową[1].

Koniec zimnej wojny[edytuj | edytuj kod]

W 1989 były trzecimi, po ZSRR i Polsce, wojskami lotniczymi Układu Warszawskiego z prawie 400 bojowymi samolotami i śmigłowcami. Pod koniec lat 80. ubiegłego wieku bułgarskie lotnictwo liczyło 224 samolotów MiG-21 różnych wersji, 90 MiG-23, 4 MiG-25, 22 MiG-29, 23 Su-22 i 25 Su-25[2]. Po zakończeniu zimnej wojny, Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie ograniczył uzbrojenie do 235 samolotów bojowych oraz pozbawił je możliwości przenoszenia głowic jądrowych.

Od czasu wstąpienia do NATO 29 kwietnia 2004 trwa modernizacja techniczna[3], która została zamrożona z powodu kryzysu finansowego. Efektem zaniedbań i braku możliwości finansowania była sytuacja, która pojawiła się w 2015 roku, kiedy to bułgarskie lotnictwo było w stanie wystawić zaledwie cztery myśliwskie MiG-29 w linii. Doprowadziło to do poproszenia dowództwa NATO o objęcie Bułgarii wspólną ochroną przestrzeni powietrznej, tym bardziej istotnej z powodu jej naruszania przez lotnictwo rosyjskie a z drugiej strony, braku możliwości przeciwdziałania ze strony własnych sił powietrznych. W odpowiedzi, w ramach akcji Air Policing, od września 2016 roku w bazie Graf Ignatiewo zaczął stacjonować sojuszniczy kontyngent lotniczy mający wesprzeć działania bułgarskiego lotnictwa[3]. Brak środków sprawił, że bułgarski rząd anulował już zawarte kontrakty na 2 z 5 C-27J i 3 z 6 Eurocopter Panther, a zakup ośmiu (pierwotnie 16) myśliwców wielozadaniowych dla zastąpienia MiG-21bis i Su-25K opóźniono do 2016 roku[4]. Bułgaria planuje eksploatować MiG-29 do 2030 roku[5]. Wstępując do NATO Bułgaria zobowiązał się do zakupu co najmniej ośmiu samolotów wielozadaniowych zgodnych z sojuszem do 2016 roku, ale terminu tego nie dotrzymano[6].

W grudniu 2015 z powodu rosnących kosztów obsługi wycofano i zmagazynowano w bazie lotniczej Graf Ignatiewo ostatnie MiGi-21. Zaoszczędzone w ten sposób fundusze postanowiono przeznaczyć na utrzymanie w eksploatacji nowocześniejszych MiGów-29. MiG-21 był najszerzej wykorzystywanym samolotem w siłach powietrznych. Według różnych źródeł Bułgaria pozyskała w latach 1963 - 1990 226 samolotów (według niektórych źródeł 239) tego typu. Były to samoloty w zdecydowanej większości nowe, jednak 86 z nich, wcześniej używane było w Radzieckich Siłach Powietrznych[7]. W październiku 2015 Ministerstwa Obrony Polski i Bułgarii porozumiały się ws. remontu serwisowania bułgarskich MiG-29 w Polsce, w tym remontu silników[8]. Umowa objęła remont sześciu silników oraz wypożyczenie na ten czas czterech silników RD-33 z Polski. W tym czasie zdolnych do lotu były dwa-trzy MiG-29. W listopadzie 2016 Bułgaria porozumiała się z firmą MiG ws. zakupu 10 silników RD-33 i uzyskania licencji na remont silników MiG-29 i Su-25 w Bułgarii[9].

W sierpniu 2016 szef Sił Powietrznych gen. Rumen Radew podał się do dymisji w związku z planem bułgarskiego ministerstwa obrony, zamierzającego dopuścić NATO do wspólnej ochrony przestrzeni powietrznej Bułgarii[10]. Bałkańska misja Air Poicing pod auspicjami NATO od września 2016 objęła przestrzeń powietrzną Bułgarii i Rumunii[11]. 9 września 2016 cztery amerykańskie F-15C rozpoczęły tygodniową misję Air Policing wraz z bułgarskimi MiG-29 z bazy Graf Ignatiewo, trwającą do 16 września[12] 13 listopada 2016 popierany przez socjalistów Rumen Radew, były pilot MiG-29 i dowódca sił powietrznych w latach 2014-2016 został wybrany nowym prezydentem Bułgarii[13].

Modernizacja[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze próby podjęcia działań mających na celu unowocześnienie bułgarskiego lotnictwa podjęto w 2006 roku kiedy to rozpoczęto pierwsze postępowanie mające na celu pozyskanie szesnastu wielozadaniowych samolotów bojowych. Wśród oferentów znaleźli się szwedzki SAAB i jego Saab JAS 39 Gripen, Eurofighter GmbH i Eurofighter Typhoon, amerykański Lockheed Martin z General Dynamics F-16 Fighting Falcon, Boeing i jego McDonnell Douglas F/A-18 Hornet oraz francuski Dassault Aviation z Dassault Mirage 2000-5 i Dassault Rafale. Niestety kryzys gospodarczy jaki dotknął światowe finanse spowodował zastopowanie wszelkich prac nad przetargiem aż do 2011 roku. Wtedy to procedura została ponownie uruchomiona ale ograniczona tylko do ośmiu samolotów. SAAB zaoferował wówczas nowe Gripeny w wersji jednomiejscowej i szkolno-bojowej, dwumiejscowej. Dassault ponowił swoją ofertę używanych Mirage 2000-5 i nowych Rafale. Eurofighter zaproponował najnowszą wówczas dostępną wersję Typhoona, Tranche 3. Boeing i Lockheed Martin powtórzyli swoje oferty. Dodatkowo włoski rząd wystawił na sprzedaż używane Typhoony Tranche 1 a amerykańska agencja Defense Security Cooperation Agency zaproponowała używane F-16 Block 25, mające zostać zmodernizowane przez Lockheeda. Pod koniec 2012 roku Bułgaria ogłosiła, że może przeznaczyć na zakup zaledwie 400 - 480 mln USD a sam wybór nastąpi najwcześniej w 2014 roku. Zaprezentowane warunki wyeliminowały nowe maszyny a cała procedura ponownie uległa zawieszeniu w 2013 roku. Niejako równolegle, w styczniu 2013 roku pojawiały się doniesienia o możliwości zakupu najpierw dziewięciu, używanych portugalskich F-16 a rok później ośmiu, również używanych greckich F-16 Block 30. W 2015 roku swoją ofertę sprzedaży samolotów Chengdu FC-1 przedłożył Pakistan były one jednak całkowicie niekompatybilne z samolotami NATO[2].

W drugiej połowie 2016 roku bułgarski rząd podjął kolejną decyzję o rozpisaniu przetargu, którego zwycięzca miałby dostarczyć szesnaście myśliwców wielozadaniowych. Z powodów finansowych przetarg podzielony został na dwa etapy. Pierwszy z nich miał zakończyć się zakupem ośmiu maszyn, mających zastąpić wyeksploatowane MiG-29. Jego realizacja miała rozpocząć się w 2019 roku. Drugi etap, realizowany w latach 2022 - 2023, miał doprowadzić do zakupu kolejnych ośmiu samolotów, mających tym razem zastąpić maszyny typu Su-25[14]. Do czasu realizacji zakupów, utrzymanie minimalnej aktywności własnego lotnictwa myśliwskiego, miało zapewnić zakupienie w grudniu 2016 roku czterech nowych silników RD-33 do MiG-29 i złożenie zamówienie na remont kolejnych sześciu jednostek napędowych Migów przez rodzimą firmę Aviostart. Miała ona również dostarczyć siedem fabrycznie nowych przekładni agregatów KSA-2 dla silników RD-33. Wśród wykonawców remontu silników RD-33 znalazły się również polskie przedsiębiorstwa Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 2 i Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 4. Wstępne porozumienie w tej sprawie podpisano w październiku 2015 roku. WZL nr 2 dostarczyły Bułgarii sześć wyremontowanych jednostek RD-33, jednak dalsza współpraca została zerwana na rzecz krajowego producenta[15]. Przetarg oficjalnie rozpoczął się 9 grudnia 2016 roku[16]. Zaproszenie do udziału w bułgarskim postępowaniu wysłano do rządów Portugalii, Włoch, Stanów Zjednoczonych i Szwecji. Zrezygnowano z oferty Izraela, którego F-16C/D Block 30 nie były kompatybilne ze standardami NATO. Portugalia wraz z USA, zaproponowała używane samoloty F-16A/B Block 15 zmodernizowane do standardu Mid-Life Update (MLU). Używane Eurofighter Typhoon Tranche 1 pochodzące z nadwyżek sił powietrznych zaproponowali Włosi. Z kolei rząd Szwecji zaoferował fabrycznie nowe Saab JAS 39 GripenC/D[17]. Przyjmowanie ofert zakończono 13 marca 2017 roku a miesiąc później, 26 kwietnia 2017 roku bułgarski wicepremier oraz minister obrony Stefan Janew ogłosił publicznie zwycięzce, którym został produkt szwedzkiego koncernu SAAB[3]. 26 marca 2017 roku w Bułgarii odbyły się wybory parlamentarne. Zakończyły się one zwycięstwem opozycyjnej centroprawicowej partii GERB Bojka Borisowa, który 4 maja 2017 tego samego roku ponownie stanął na czele nowego rządu. Decyzja poprzedniego rządu, premiera Ognjan Gerdżikowa, który stał za decyzją o wyborze Grippena znalazła się w ogniu krytyki nowych władz. W czerwcu 2017 roku powołano do życia parlamentarną komisję śledczą, która miała zbadać prawidłowość przeprowadzonego postępowania przetargowego. Efektem prac komisji, przyjętej przez parlament 9 października 2017 roku było zalecenia anulowania całego przetargu i zakupu samolotu JAS 39. Komisja zwróciła uwagę między innymi na nieuzgodniony z Ministerstwem Finansów harmonogram płatności oraz nieuzasadnioną, jej zdaniem, rezygnacje z oferty amerykańsko-portugalską. Ponowny przetarg ma być skierowany do tych samych producentów oraz dodatkowo do firmy Boeing z myślą o jej samolocie McDonnell Douglas F/A-18 Hornet[18].

Decyzja komisji spotkała się z bezprecedensową reakcją pilotów, odmówili oni 24 października 2017 roku lotów szkoleniowych na MiGach-29 z powodu ich stanu technicznego. Zabrakło oleju do smarowania silników. Krajowy producent, wyznaczony do remontu jednostek RD-33 nie wywiązał się ze swojego zadania. Z wyremontowanych i zamówionych silników jedynie dwa okazały się być zdatne do użytku. Piloci nie odmówili jednak pełnienia dyżurów bojowych. W drugiej połowie października tego samego roku, przestrzeń powietrzna nad Bułgarią chroniona była przez włoskie Typhoony. Równie dramatyczna sytuacja dotknęła Su-25. Brak środków na remonty i bieżącą eksploatację zaowocował wstrzymaniem od początku roku 2018 lotów na Su-25, ostatni z nich wzbił się w powietrze 14 grudnia 2017 roku[3].

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

  • 3 Myśliwska Baza Lotnicza – Graf Ignatievo
  • 12 Szkolna Baza Lotnicza – Kamenets
  • 24 Śmigłowcowa Baza Lotnicza – Krumovo
    • 1/24 Eskadra Śmigłowców Szturmowych – 6 Mi-24V
    • 2/24 Eskadra Śmigłowców Transportowych – 4 Mi-17, 12 Eurocopter Cougar AS532 AL
    • Klucz Śmigłowców Szkolnych – 6 Bell 206

Obecne[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie Samolot Producent Typ Wersja Liczba sztuk[19] Uwagi
Samoloty bojowe
Bulgarian mig-29 r-27.jpg MiG-29  ZSRR myśliwiec przewagi powietrznej MiG-29A
MiG-29UB
12
3
Bulgarian Air Force Sukhoi Su-25UBK Lofting.jpg Su-25  ZSRR samolot szturmowy Su-25K 12
Samoloty transportowe
Bulgarian c-27j.JPG Alenia C-27J Spartan  Włochy transportowy C-27J 3 Dostarczone 2007-2011, pierwotnie zamówiono 5.
Antonov An-30.JPG An-30 Clank  ZSRR Kartografia 1
Samoloty szkolno-treningowe
Bulgarian Air Force Aero L-39ZA Albatros Lofting-1.jpg Aero L-39 Albatros  Czechosłowacja szkolno-bojowy L-39ZA 3
Bulgarian pc9.JPG Pilatus PC-9  Szwajcaria szkolny PC-9M 5
Pilatus beim Rollen.JPG Pilatus PC-12  Szwajcaria szkolny/transportowy PC-12 1
Śmigłowce
Bell 206 bulgaria 02.JPG Bell 206  Stany Zjednoczone Śmigłowiec szkolony/użytkowy 6
Bulgarian cougar (cropped).jpg Eurocopter Cougar  Francja Śmigłowiec wielozadaniowy AS532 AL 12 4 do zadań CSAR
Mi 17 bulgaria.jpg Mil Mi-17 Hip-H  ZSRR Śmigłowiec transportowy 4
Salon du Bourget 20090619 120.jpg Eurocopter Panther  Francja Śmigłowiec morski/ZOP/SAR AS565MB 2 Śmigłowce marynarki. Pierwszy dostarczono w 2011, oryginalnie zamówiono 6[20] Zastąpiły Mi-14. 9 czerwca 2017 roku jedna z maszyn została utracona w katastrofie[3].
Mil Mi-24, lateral izquierdo, Museo Nacional de Bulgaria, marzo de 2011.JPG Mi-24  ZSRR Śmigłowiec szturmowy Mi-35 (Mi-24V) 6

Do transportu VIP służą maszyny podległe pod 28 Oddział Lotniczy, na wyposażeniu znajdują się pojedyncze samoloty Airbus A319CJ, Dassault Falcon 2000 oraz śmigłowce Mi-8 i Agusta A109.

W przeszłości[edytuj | edytuj kod]

Myśliwice

Szturmowce/Bombowce

Rozpoznawcze

Transportowe/użytkowe

Treningowe

  • Francja Caudron C.59 – od 1924
  • Francja Henriot XD.14 – od 1924
  • III Rzesza Bücker Bü 181 – 14 od 1939
  • Polska PWS-26 – pojedynczy egzemplarz w składzie eskadry treningowej 6. Pułku Myśliwskiego[22]

Śmigłowce

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Szymon Tetera, Lotnictwo bułgarskie w drugiej wojnie światowej, „Lotnictwo”, nr 7 (2014), s. 84–98, ISSN 1732-5323
  2. a b Maciej Szopa, Bałkany kupują myśliwce, „Lotnictwo Aviation Internatina”, nr 6 (2017), s. 64–71, ISSN 2450-1298
  3. a b c d e Marcin Strembski, Kryzys bułgarskiego lotnictwa wojskowego, „Lotnictwo”, nr 3 (2018), s. 16–19, ISSN 1732-5323
  4. Bułgaria rezygnuje z myśliwców?. altair.com.pl, 2013-06-03.
  5. Bułgaria ponawia przetarg na myśliwce. Altair, 02 lutego 2011.
  6. Bułgaria: Są pieniądze na zakup nowych myśliwców. „Ważny sygnał dla NATO”.
  7. Bułgarskie MiGi-21 kończą służbę
  8. Umowa ws. remontów bułgarskich MiG-29 w Polsce. defence24.pl, 22 Października 2015.
  9. Bułgarsko-rosyjskie porozumienie w sprawie myśliwców MiG-29. defence24.pl, 10 listopada 2016.
  10. "Poniżająca" umowa z Polską. Szef bułgarskiego lotnictwa złożył dymisję. tvn24.pl, 2013-08-02.
  11. Powietrzna misja Polaków nad Bałkanami. polska-zbrojna.pl, 3 czerwca 2016.
  12. „Air Policing” nad Bułgarią. polska-zbrojna, 9 września 2016.
  13. The new President-elect of Bulgaria is a former Mig-29 Fulcrum pilot.
  14. Bułgarski przetarg na myśliwce, „Lotnictwo”, nr 5 (2016), s. 5, ISSN 1732-5323
  15. Chavdar Garchev, Bułgarsko-polskie ćwiczenia lotnicze i umowa o remoncie silników RD-33, „Lotnictwo”, nr 11 (2015), s. 4, ISSN 1732-5323
  16. Następcy bułgarskich MiG-29, „Lotnictwo Aviation International”, nr 1 (2017), s. 6, ISSN 2450-1298
  17. Oferty na myśliwce dla Bułgarii, „Lotnictwo”, nr 4-5 (2017), s. 6, ISSN 1732-5323
  18. Bułgaria anulowała zakup Gripenów, „Lotnictwo”, nr 12 (2017), s. 7, ISSN 1732-5323
  19. World Air Forces 2014, 5 grudnia 2013, flightglobal.com. Dostęp: 2014-05-17.
  20. Bulgarian Navy Finally Gets 1st Panther Helicopter in Troubled Eurocopter Deal
  21. Bułgarskie MiGi-21 kończą służbę. altair.com.pl, 2015-12-30.
  22. Dimityr Nediałkow, Polsko-bułgarska współpraca lotnicza w okresie międzywojennym, „Lotnictwo”, nr specjalny 20 (2018), s. 4-19, ISSN 1732-5323