Bucefał

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksander na Bucefale (fragment antycznej mozaiki)
Młody Aleksander ujarzmiający Bucefała (ilustracja 1910)

Bucefalos (Bucefał) (gr. Βουκέφαλος Bukefalos – „byczogłowy”; łac. Bucephalus) – ulubiony ogier tesalski Aleksandra III Wielkiego[1]. W potocznym słownictwie synonim narowistego wierzchowca, ognistego rumaka[2].

Pliniusz w Historii naturalnej (VIII 154, 1) podaje, że imię to pochodziło od znamienia na łopatce w kształcie byczej głowy; wyjaśnienie to powtarza Pseudo-Kallistenes[3]. Spotykane są również inne wyjaśnienia (m.in. od dzikości konia, od kształtu jego łba). Skąpe wiadomości o Bucefale pochodzą ze szczegółów biografii Aleksandra zawartych w pismach autorów antycznych (także Plutarcha, Arriana, Solinusa, Diodora Sycylijskiego, Kurcjusza Rufusa, Eliana).

Według przekazu Plutarcha[4] konia początkowo zamierzał nabyć ojciec Aleksandra, Filip II, lecz zrezygnował uznawszy, że jest on nieujarzmiony i zbyt niebezpieczny. Kiedy małoletni wówczas Aleksander oświadczył, że potrafi okiełznać rumaka, ojciec obiecał, że jeśli mu się to uda, w nagrodę dostanie go w prezencie, jeśli zaś nie – musi go sobie sam kupić. Aleksander wygrał zakład, gdy zauważył, że zwierzę boi się swojego cienia, więc obrócił je głową ku słońcu i wtedy dosiadł. Filip zmuszony był kupić konia za wygórowaną cenę 13 talentów[5].

Jeden z późniejszych przekazów mówi, że kiedy portret konny zamówiony przez Aleksandra u sławnego Apellesa nie wywołał uznania króla, malarz polecił sprowadzić do pracowni Bucefała, który na widok własnej podobizny zarżał – wobec czego malarz stwierdził: „Widzisz, królu, że koń zna się na sztuce o wiele lepiej od ciebie”[6]. Inna relacja opowiada, że podczas wyprawy azjatyckiej koń został w odwecie skradziony przez rozbójniczych Mardów, przeciw którym sprowokowany wcześniej Aleksander poprowadził ekspedycję karną. Po przekazaniu im wiadomości, że „ziemie ich zostaną spustoszone, a mieszkańcy wycięci w pień”, spiesznie odesłano Bucefała wraz z darami i przeprosinami delegacji starszyzny plemiennej[7].

Aleksander dosiadał Bucefała we wszystkich swych kampaniach wojennych. Dotarł na nim aż do Indii, gdzie koń (dożył podobno 30 lat) w 326 p.n.e. padł ze starości i ran[8] nad Hydaspesem[9] i w tej okolicy miał zostać pochowany. Aleksander wyprawił mu uroczysty pogrzeb, w którym osobiście prowadził kondukt żałobny[10]. Na jego cześć jedno z założonych miast władca nazwał Bukefala[11] (właśc. Alexandria Bukefalia; przypuszczalnie dzisiejsze Phalia lub Dźhelam w pakistańskim Pendżabie).

W kulturze współczesnej[edytuj | edytuj kod]

Beletrystycznie historię Bucefała na podstawie źródeł antycznych udostępniła Anna Świderkówna w książkowych opracowaniach dla młodzieży pt. Koń, który nazywał się Bukefalas (Warszawa 1989) i Koń, który trafił do historii (Warszawa 2004).

Bucefał jest imieniem konia należącego do rycerza Reynarta de Bois-Fresnesa – fikcyjnej postaci z cyklu o wiedźminie, w którym tytułowym bohaterem jest Geralt z Rivii, a także konia należącego do cesarza Morei w powieściowej serii Syn zdrajcy kanadyjskiego pisarza Milesa Camerona. Imię to nosi również rumak Ozymandiasza z serialu Watchmen.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Por. Diodor Sycylijski, Biblioteka historyczna XVII 56, 5.
  2. Władysław Kopaliński: Słownik eponimów, czyli wyrazów odimiennych. Warszawa: PWN, 1996, s. 44.
  3. Romans o Aleksandrze I, 15.
  4. Żywoty sławnych mężów, Aleksander 6.
  5. Por. Peter Green: Aleksander Wielki, dz. cyt., s. 67-69. Konia faktycznie kupił i podarował Aleksandrowi Demaratos z Koryntu.
  6. Peter Green: Aleksander Wielki, dz. cyt., s. 222.
  7. Peter Green: Aleksander Wielki, dz. cyt., s. 379.
  8. Rana zadana w bitwie z wojskami króla Porosa miała okazać się śmiertelna (Peter Green: Aleksander Wielki, dz. cyt., s. 448).
  9. Arrian, Wyprawa Aleksandra Wielkiego V 14, 18.
  10. Peter Green: Aleksander Wielki, dz. cyt., s. 456.
  11. Słownik kultury antycznej. Grecja – Rzym. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 82.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]