Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. nr 1311 1987
Ilustracja
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych od strony placu Wileńskiego
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Targowa 74
Typ budynku biurowy
Styl architektoniczny styl modernistyczny z pewnymi elementami klasycyzmu
Architekt Marian Lalewicz
Inwestor Ministerstwo Komunikacji
Kondygnacje 6
Rozpoczęcie budowy 1928
Ukończenie budowy 1931
Pierwszy właściciel Dyrekcja (Okręgowa) Kolei Państwowych
Kolejni właściciele Polskie Koleje Państwowe
PKP S.A.
Obecny właściciel PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Ziemia52°15′19,12″N 21°02′05,85″E/52,255311 21,034958
Front budynku dyrekcji od strony placu Wileńskiego (2007)
Tablica na fasadzie (od strony alei „Solidarności”) chroniąca ślady po pocisku artyleryjskim z okresu walk o Pragę we wrześniu 1944
Posadzka z 1930

Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych – kompleks siedmiu obiektów (pięciu połączonych ze sobą biurowców na planie litery H i dwóch budynków mieszkalnych, spełniających po drugiej wojnie światowej funkcję budynków biurowych, jeden z nich do chwili obecnej) o łącznej kubaturze 101 tys. m³, znajdujący się w Warszawie przy ul. Targowej 74, róg ul. Wileńskiej i al. „Solidarności”.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Powstał w latach 1928–1931 według projektu Mariana Lalewicza, w stylu modernistycznym z pewnymi elementami klasycyzmu, przypominającego szereg monumentalnych gmachów sprzed rewolucji październikowej w Petersburgu. Wykonawcą było Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowych Budowlanych Fr. Martens i A. Daab[1]. Zachował się wolno stojący przy wejściu do budynku dorycki portyk w formie antycznej świątyni oraz interesujący wystrój niektórych wnętrz w stylu art déco, np. dwóch holi i wydzielonej części dla kierownictwa.

Kompleks budynków Dyrekcji Kolei został zlokalizowany w miejscu Dworca Petersburskiego, który został spalony w 1915 przez opuszczających Warszawę Rosjan. Nawiązuje formą do pobliskiego zespołu kolejowych domów mieszkalnych przy ul. Targowej 70.

Po wyzwoleniu Pragi (15 września 1944) do końca września kompleks, który nie został zniszczony przez Niemców, stał się siedzibą nowo mianowanego prezydenta miasta Mariana Spychalskiego i władz miejskich[2]. Z powodu silnego ostrzału artyleryjskiego z lewego brzegu Wisły w końcu września 1944 podjęto decyzję o ich przeniesieniu do budynku szkoły powszechnej przy ul. Otwockiej 3[3].

W budynku kolejno mieściły się[edytuj | edytuj kod]

  • 1931-1939 – Dyrekcja (Okręgowa) Kolei Państwowych
  • 1939-1944 – m.in. jednostki Wehrmachtu[4], Komenda Dzielnicowa (Abschnittswache Praga (lub Ost)) Policji Porządkowej (Ordnungspolizei – Orpo)[5]
  • 1944 – władze stołeczne
  • 1944-1945 - Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, ul. Wileńska 2/4, pierwsza siedziba[6][7]
  • 1944 - Życie Warszawy, ul. Wileńska 2/4, pierwsza redakcja[8]
  • 1945 – pierwsza siedziba w zdobytej przez Armię Czerwoną Warszawie centralnych władz państwowych (Krajowej Rady Narodowej oraz Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie przekształconego w Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, oraz wielu resortów)
  • 1945-1975 – Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych
  • 1945 – Biuro Kontroli[9], ul. Wileńska 2/4
  • 1949-1989 - Komitet PZPR Warszawskiego Węzła Kolejowego, ul. Wileńska 2/4; od 1973 jako Komitet Dzielnicowy PZPR Warszawskiego Węzła Kolejowego[10]
  • 1964 - Centrala Eksportu i Importu Taboru Kolejowego i Urządzeń dla Kolejnictwa
  • 1975-1998 – Centralna Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych
  • 1998-2001 – Sektor Infrastruktury Kolejowej PKP
  • 1998-2001 – Dyrekcja Okręgu Infrastruktury Kolejowej
  • od 2001 – Centrala spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.
  • od 2002 – Oddział Regionalny PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.

W kompleksie mieścił się też Centralny Zarząd Przemysłu Motoryzacyjnego (do 1952 ?)[11].

Siedziba 9 central kolejowych związków zawodowych[edytuj | edytuj kod]

Obiekt stanowi część kompleksu budynków DKP, z wjazdem od ul. Wileńskiej 2/4, wejściem również od al. „Solidarności”. Wybudowany jako budynek mieszkalny. W 1944 w budynku mieściła się pierwsza siedziba Miejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie, następnie przez wiele lat Oddziału Mostowego PKP. Obecnie mieszczą się w nim:

Budynek mieszkalny (od strony al. Solidarności)[edytuj | edytuj kod]

Wybudowany jako budynek mieszkalny, do wybuchu II wojny światowej użytkowany przez pracowników Ministerstwa Kolei Żelaznych, i obecnie spełniający funkcje mieszkalne. W międzyczasie mieściło się w nim:

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

  • W dniu wybuchu powstania warszawskiego 1 sierpnia 1944 przez kilka godzin budynek był we władaniu żołnierzy oddziału batalionu por. „Bolka” Obwodu Praskiego AK[13].
  • W 1945 (od 9 lutego 1945) rozlokowane w kompleksie b. dyrekcji kolejowej centralne władze państwowe ochraniał 2 Batalion Strzelecki 2 Pułku Pogranicznego 64 Dywizji Wojsk Wewnętrznych NKWD[14].
  • Ten sam batalion ochraniał też położoną vis a vis dyrekcji, przy ul. Wileńskiej 13, siedzibę Ambasady ZSRR (1945-1946).
  • W mającym swą siedzibę w budynku Miejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego znajdował się też w piwnicy areszt (1944-1945), wcześniej używany przez policję niemiecką i NKWD; zachował się do dnia dzisiejszego.
  • W 1945 gmach w którym odbywały się sesje K.R.N. zamierzał wysadzić WiN, lub wytruć w stołówce członków Rządu[15].
  • W kompleksie dyrekcji swoją siedzibę miało też szefostwo przewozów Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej; personel kwaterował nieopodal w budynku przy ul. Targowej 75, róg ul. Wileńskiej. Przy ul. Targowej 76 urzędował przedstawiciel Kolei Radzieckich (1950)[16].
  • W latach 50. XX w. na budynku stały nadajniki zagłuszające fale krótkie[17].
  • Pod budynkiem gospodarczym znajduje się poniemiecki schron przeciwlotniczy o długości około 30 m, podobny (widoczny) znajduje 100 m dalej przy Al.Solidarności pomiędzy budynkami ul.Wileńska 6 /Wileńska 6a.

Epizody filmowe[edytuj | edytuj kod]

Budynek użyczył gościnności filmowcom którzy wielokrotnie realizowali swoje projekty w jego murach, m.in.:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gmach Dyrekcji Kolei Państwowych - Zabytki Pragi - Twoja Praga, www.twoja-praga.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  2. Zygmunt Ogrodzki. Z życia miasta i działalności władz miejskich Warszawy w pierwszym okresie po wyzwoleniu (1944/45). „Rocznik Warszawski”. I, s. 220–221, 1960. 
  3. Zygmunt Ogrodzki. Z życia miasta i działalności władz miejskich Warszawy w pierwszym okresie po wyzwoleniu (1944/45). „Rocznik Warszawski”. I, s. 222, 1960. 
  4. Bogdan Kobuszewski: Walka z transportem kolejowym w dystrykcie warszawskim (1942-1944). Próba bilansu (część I), Rocznik Mazowiecki 18 2006
  5. Straty Warszawy
  6. http://www.warszawa-stolica.pl/inne/spacerkiem.pps
  7. następnie przeniósł się na pobliską ul. Cyryla i Metodego 4, do budynku b. internatu dla studentów teologii prawosławnej.
  8. Michał Pawlik: Życie Warszawy ukazuje się już 64 lata, [w:] [1].
  9. ówczesna nazwa NIK'u
  10. Encyklopedia Warszawy, PWN Warszawa 1975, s. 504
  11. http://web.archive.org/web/20101214111238/http://bip.mg.gov.pl:80/NR/rdonlyres/8788FB49-2767-484A-BD0C-204BD712FCF0/48502/wykaz_zakladow_2008.pdf.
  12. Siedziby Najwyższej Izby Kontroli – Najwyższa Izba Kontroli.
  13. http://www.fundacja-hereditas.pl/praga/prezentacje/Praga_II_wojna.pdf.
  14. CAW: Działalność Zbiorczej Dywizji Wojsk Wewn. NKWD na terenie Polski w latach 1944-1946 [w:] [2]
  15. Notatka MBP z 12 grudnia 1949, [w:] [3]
  16. Mirosław Golon: Radzieckie służby dyplomatyczne i konsularne w Polsce w latach 1944-1961, czasopismo Czasy Nowożytne, Tom XX, Rok 2007
  17. Marek Henzler, Radio trzeszcząca Europa, „Polityka” nr 18/2002 (2345) z 6 maja 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]