Budynek Feniksa w Krakowie (Rynek Główny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy budynku przy Rynku Głównym. Zobacz też: budynek Feniksa przy ul. Basztowej.
Budynek Feniksa
Obiekt zabytkowy nr rej. A-868 z 1991
Ilustracja
widok od strony Rynku Głównego, po remoncie – 2018
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres Rynek Główny 41
ul. św. Jana 2–4
Ukończenie budowy 19281932
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Budynek Feniksa
Budynek Feniksa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek Feniksa
Budynek Feniksa
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Budynek Feniksa
Budynek Feniksa
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Budynek Feniksa
Budynek Feniksa
Ziemia50°03′45″N 19°56′17″E/50,062500 19,938056

Budynek Feniksa – zabytkowy budynek mieszczący się przy Rynku Głównym 41 w Krakowie, na rogu ulicy św. Jana.

Zbudowany został w miejscu trzech, zburzonych w 1914 r. średniowiecznych kamienic: Tryblowskiej i Fridrichszmalcowskiej i domu Ważyńskich (od strony ul. św. Jana). W jednej z nich mieszkał w 1792 r. znany matematyk i astronom Jan Śniadecki. Podczas prac rozbiórkowych znaleziona została kamienna figurka św. Krzysztofa (wys. 106 cm), którą przekazano do Muzeum Narodowego. Początkowo zamierzano wznieść w tym miejscu hotel, ale plany te pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Zdołano jedynie rozpocząć kładzenie fundamentów. Pusty plac został ogrodzony wysokim płotem. W lutym 1918 r. parkan ów stał się swoistą polityczną „gazetką ścienną” Krakowa. Umieszczano tam m.in. napisy typu: Precz z Prusakami, Na latarnię z Wilusiem oraz rysunki satyryczne przedstawiające wiszących na szubienicy Austriaka i Prusaka z podpisem: Viribus unitis. Na tym ogrodzeniu polscy legioniści zawieszali również na znak protestu odznaczenia bojowe otrzymane od dowódców austriackich i pruskich, wokół których krakowianie ustawiali płonące świeczki łojowe[1].

Wiedeńskie Towarzystwo Ubezpieczeniowe „Feniks” w 1928 r. zwróciło się do architekta Adolfa Szyszko-Bohusza z propozycją zaprojektowania i wybudowania nowej kamienicy.

Powstała latach 1928–1932 awangardowa i supernowoczesna bryła nowego budynku, w stylu art déco, wzbudziła kontrowersje i ostre protesty środowiska konserwatorskiego. Zostały one przerwane w wyniku osobistej interwencji zaprzyjaźnionego z Szyszko-Bohuszem prezydenta Ignacego Mościckiego. Krakowianie ze względu na stylizowaną (dziś nieistniejącą) attykę nazywali kamienicę „Domem pod Kominami”.

Na rogu kamienicy znajduje się jej godło – aluminiowa rzeźba kobiety (Higieja).

Jest to pierwszy w Krakowie budynek, gdzie eleganckie mieszkania zostały wyposażone w klimatyzację. W latach II wojny światowej kamienicę przebudowali Niemcy (według projektu Georga Stahla) i zlikwidowali attykę[2].

W podobnym okresie powstał drugi, potężny gmach Feniksa przy ulicy Basztowej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Kamienica Kremerowska, „Echo Krakowa”, 129 (13441) 1991.
  2. Kraków pod hitlerowską flagą.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacek Purchla Urbanistyka, architektura i budownictwo, [w:] Dzieje Krakowa, t. 4, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1997.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]