Budynek Feniksa w Krakowie (Rynek Główny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy budynku przy Rynku Głównym. Zobacz też: budynek Feniksa przy ul. Basztowej.
Budynek Feniksa
Obiekt zabytkowy nr rej. A-868 z 1991
Ilustracja
widok od strony Rynku Głównego, po remoncie – 2018
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres Rynek Główny 41
ul. św. Jana 2–4
Ukończenie budowy 19281932
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa konturowa Starego Miasta w Krakowie, u góry znajduje się punkt z opisem „Budynek Feniksa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Budynek Feniksa”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Budynek Feniksa”
Położenie na mapie Krakowa
Mapa konturowa Krakowa, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Budynek Feniksa”
Ziemia50°03′45″N 19°56′17″E/50,062500 19,938056

Budynek Feniksa – zabytkowy budynek mieszczący się przy Rynku Głównym 41 w Krakowie, na rogu ulicy św. Jana.

Zbudowany został w miejscu trzech, zburzonych w 1914 r. średniowiecznych kamienic: Tryblowskiej i Fridrichszmalcowskiej i domu Ważyńskich (od strony ul. św. Jana). W jednej z nich mieszkał w 1792 r. znany matematyk i astronom Jan Śniadecki. Podczas prac rozbiórkowych znaleziona została kamienna figurka św. Krzysztofa (wys. 106 cm), którą przekazano do Muzeum Narodowego. Początkowo zamierzano wznieść w tym miejscu hotel, ale plany te pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Zdołano jedynie rozpocząć kładzenie fundamentów. Pusty plac został ogrodzony wysokim płotem. W lutym 1918 r. parkan ów stał się swoistą polityczną „gazetką ścienną” Krakowa. Umieszczano tam m.in. napisy typu: Precz z Prusakami, Na latarnię z Wilusiem oraz rysunki satyryczne przedstawiające wiszących na szubienicy Austriaka i Prusaka z podpisem: Viribus unitis. Na tym ogrodzeniu polscy legioniści zawieszali również na znak protestu odznaczenia bojowe otrzymane od dowódców austriackich i pruskich, wokół których krakowianie ustawiali płonące świeczki łojowe[1].

Wiedeńskie Towarzystwo Ubezpieczeniowe „Feniks” w 1928 r. zwróciło się do architekta Adolfa Szyszko-Bohusza z propozycją zaprojektowania i wybudowania nowej kamienicy.

Powstała latach 1928–1932 awangardowa i supernowoczesna bryła nowego budynku, w stylu art déco, wzbudziła kontrowersje i ostre protesty środowiska konserwatorskiego. Zostały one przerwane w wyniku osobistej interwencji zaprzyjaźnionego z Szyszko-Bohuszem prezydenta Ignacego Mościckiego. Krakowianie ze względu na stylizowaną (dziś nieistniejącą) attykę nazywali kamienicę „Domem pod Kominami”.

Na rogu kamienicy znajduje się jej godło – aluminiowa rzeźba kobiety (Higieja).

Jest to pierwszy w Krakowie budynek, gdzie eleganckie mieszkania zostały wyposażone w klimatyzację. W latach II wojny światowej kamienicę przebudowali Niemcy (według projektu Georga Stahla) i zlikwidowali attykę[2].

W podobnym okresie powstał drugi, potężny gmach Feniksa przy ulicy Basztowej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Kamienica Kremerowska, „Echo Krakowa”, 129 (13441) 1991.
  2. Kraków pod hitlerowską flagą.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacek Purchla Urbanistyka, architektura i budownictwo, [w:] Dzieje Krakowa, t. 4, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1997.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]