Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Ilustracja
Stan budynku w 2013
Państwo  Polska
Miejscowość Sanok
Adres ul. Tadeusza Kościuszki 4,
(Śródmieście)
Typ budynku gmach
Architekt Wohl
Kondygnacje 3
Rozpoczęcie budowy 1935
Ukończenie budowy 1937
Pierwszy właściciel Miasto Sanok
Obecny właściciel Bank Pekao
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku
Ziemia49°33′35,6″N 22°12′15,3″E/49,559889 22,204250

Budynek przy ul. Tadeusza Kościuszki 4 w Sanokubudynek położony przy ulicy Tadeusza Kościuszki 4 w Sanoku.

Jest umiejscowiony w centralnej części miasta w dzielnicy Śródmieście. Elewacja południowa znajduje się przy ulicy Tadeusza Kościuszki, a elewacja wschodnia przy ulicy Grzegorza z Sanoka.

W przeszłości w tym miejscu znajdował się Kościół Najświętszej Marii Panny (od 1377 do 1787 roku)[1].

Gmach został wybudowany w latach 1935-1937 za kadencji burmistrza Jana Rajchla. Projektantem był Wohl, a budowę gmachu nadzorował naczelnik Wydziału Technicznego w magistracie miejskim, inż. Roman Wajda[2]. Uroczystość poświęcenia budynku odbyła się 19 września 1937[3]. Została w nim ulokowana Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Sanoka (istniejąca w mieście od 1930 roku)[4][5]. Prezesem rady nadzorczej KKO był w 1938 burmistrz Maksymilian Słuszkiewicz[6], a w dyrekcji KKO działali wówczas Kazimierz Michalski (ojciec Stanisława), Stanisław Augustyński i Salomon Ramer[7][8].

Według Edwarda Zająca wzniesienie tak okazałej i nowoczesnej w owych czasach budowli dowodziło „gospodarności i zapobiegliwości władz miasta”[9]. Do 1939 do numeru 4 ulicy był przypisany lekarz dr Herman Gruber[10].

Fasada budynku została pokryta szlachetną zaprawą kamienną. Wewnątrz budynku znajduje się reprezentacyjna sala manipulacyjna, skarbiec i powierzchnie biurowe. Poza tym w gmachu istnieją lokale mieszkalne[11].

Tablica upamiętniająca członków AK, NOW, MWP

Podczas II wojny światowej w okresie okupacji niemieckiej w budynku pod przemianowanym adresem Hermann Göring Strasse 4 urzędował Stadtkommissar (Komisarz Miasta), działał Kommunal-Sparkasse (Komunalna Kasa Oszczędności)[12][13], wzgl. Sparkasse der Stadt Sanok[14][15] (Kasa Oszczędnościowa Miasta Sanok). Bezpośrednio po wyzwoleniu miasta przez wojska radzieckie i w początkowych latach Polski Ludowej w podziemiach budynku działało więzienie NKWD, w którym w latach 1944-1947 przetrzymywano działaczy niepodległościowych – członków Armii Krajowej, Narodowej Organizacji Wojskowej, Młodzieży Wielkiej Polski. Więzieni i torturowani w gmachu przez NKWD zostali upamiętnienie tablicą pamiątkową na południowej elewacji budynku, ustanowioną w 50. rocznicę powstania Armii Krajowej, 20 grudnia 1992 roku[16][17][18]. Inicjatorem było sanockie koło Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Projektantem był Władysław Kandefer. Tablica zawiera inskrypcję: „W tym budynku w latach 1944-1947 byli więzieni i maltretowani przez NKWD członkowie: Armii Krajowej, Narodowej Organizacji Wojskowej, Młodzieży Wielkiej Polski. Wmurowano w 50 rocznicę powstania Armii Krajowej. Sanok 1992”[19].

W 1974 elewacja budynku została odremontowana[20]. W okresie PRL w budynku działał oddział Narodowego Banku Polskiego w Sanoku, którego wieloletnim dyrektorem był Marcin Drozd. W ramach restrukturyzacji od 1 lutego 1989 oddział NBP został przekształcony w oddział Banku Depozytowo-Kredytowego z/s centrali w Lublinie (dyrektorem nadal pozostawał M. Drozd)[21], który funkcjonował w budynku do końca XX wieku (wówczas fasada była wykonana w odcieniach koloru niebieskiego[22]). 3 lutego 1996 roku pracownicy sanockiego Oddziału BD-K obchodzili jubileusz 60-lecia istnienia[23]. 22 grudnia 1997 budynek został otwarty po remoncie[24].

W gmachu ulokowano siedzibę oddziału Banku Pekao (kolor fasady budynku został zmieniony na odcień zieleni).

Budynek został wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[25].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 163. W czasie budowy znaleziono szczątki ludzkie, które przeniesiono na cmentarz.
  2. Edward Zając, Sanockie biografie, Sanok 2009, s. 42.
  3. Borys Łapiszczak: Sanok i Województwo Podkarpackie na dawnej pocztówce i fotografii. Cz. VII. Sanok: Poligrafia, 2004, s. 101. ISBN 83-915388-4-2.
  4. Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 622.
  5. Pierwotnie miejska Kasa Oszczędności powstała po wystawionym poręczeniu Rady Miasta Sanoka w uchwale z 1 maja 1904, zob. Komunalna Kasa Oszczędności M. Sanoka. „Codzienna Gazeta Handlowa”. 270, s. 142, 26 listopada 1938. 
  6. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Warszawa: 415, s. Warszawa.
  7. Komunalna Kasa Oszczędności M. Sanoka. „Codzienna Gazeta Handlowa”. 270, s. 142, 26 listopada 1938. 
  8. Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Sanoka. „Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu”. 6, s. 415, 1938. 
  9. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 134.
  10. Książka telefoniczna. 1939. [dostęp 2015-05-26]. s. 706.
  11. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 255.
  12. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1941, s. 59.
  13. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1942, s. 79, 80.
  14. Maria Łapiszczak: Sanok na dawnej pocztówce i fotografii. Cz. II. Sanok: 2001, s. 37. ISBN 83-915388-1-8.
  15. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom II. Wydarzenia, uroczystości, imprezy. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2011, s. 173. ISBN 978-83-60380-30-7.
  16. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 19.
  17. Adam Sudoł: Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku (lata 1967–1995). Sanok: 2001, s. 375, 376. ISBN 83-914224-7-X.
  18. Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 963.
  19. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 19-20.
  20. Remont. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 4, Nr 4 z 1-15 maja 1974. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  21. Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 959.
  22. Stefan Stefański, Sanok i okolice. Przewodnik turystyczny, Sanok 1991 (zdjęcia).
  23. Zbigniew Osenkowski, Kalendarium sanockie 1995-2000, Rocznik Sanocki Tom VIII – Rok 2001, Sanok 2001, s. 326.
  24. Zbigniew Osenkowski. Kalendarium sanockie 1995-2000. „Rocznik Sanocki 2001”, s. 343, 2001. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  25. Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. [dostęp 2016-10-20]. s. 4.