Budynek szpitalny przy ul. Stanisława Konarskiego w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Ilustracja
Nazwa łacińska Hospitalis in Sanok
Nazwa angielska Hospital in Sanok
Nazwa ojczysta Szpital Specjalistyczny w Sanoku
Typ szpitala specjalistyczny
Państwo  Polska
Adres ul. Stanisława Konarskiego 8,
38-500 Sanok
Oddziały szpitalne 1
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
49°33′19″N 22°12′12″E/49,555278 22,203417
Strona internetowa

Budynek szpitalny przy ulicy Stanisława Konarskiego w Sanoku – obiekt służby zdrowia w Sanoku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budynek podczas okupacji niemieckiej

Pierwotnie w okresie zaboru austriackiego w ramach autonomii galicyjskiej szpital powszechny w Sanoku został założony w 1857; w 1870 jego zarządcą był Julian Hermann[1][2][3], a lekarzem ordynującym był dr Józef Demetrykiewicz[4]. Ośrodek zdrowia mieścił się w miejscu położonym naprzeciw budynku szpitalnego[5][6], pod obecnym adresem Stanisława Konarskiego 13. Od 1913 przy szpitalu przebiegała nazwana wówczas ulica Stróżecka[7][8].

Funkcję c. k. lekarza powiatu sanockiego pełnił dr Władysław Skalski. 28 maja 1878 podpisano akt erekcyjny celem budowy Szpitala Powiatowego w Sanoku. Wsparcia idei udzielili ówczesny burmistrz miasta Cyryl Jaksa Ładyżyński, Inspektor Szpitali Krajowych we Lwowie Jan Sawicki, starostowie sanoccy Karl Kranzberg i Leon Studziński, marszałek powiatu sanockiego Zenon Słonecki, lekarz miejski dr Marian Krzykowski[9]. Teren pod budowę ustalono na obszarze osiedla miejskiego „Stawiska” o powierzchni 870 sążni (w wyniku zamiany z pierwotnego areału łąki „Łada”, należącego do funduszu szpitalnego). Celem stworzenia drogi dojazdowej do przyszłego obiektu od głównego traktu wykupiono areał należący do Mateusza Beksińskiego i Walentego Lipińskiego oraz zbudowano most na Potoku Płowieckim.

Budowa trwała do 1879[10]. Do jej celu została wykorzystana pożyczka w wysokości 16.000 złr., zaś pierwotny koszt budowy wyniósł 25.000 złr. W efekcie został wzniesiony główny budynek szpitalny (piętrowy, posiadający cztery sale duże, sześć separatek, salę operacyjną, kuchnię, łazienkę, dwa pokoje biurowo-administracyjne i inne pomieszczenia sanitarno-techniczne). Przy budynku stworzono dwa osobne budynki: jeden przeznaczony na pralnię i drewutnię, a drugi na kostnicę. W kolejnych latach był realizowane dalsze inwestycje wykończeniowe, w tym zakup wyposażenia, nowy dach (1889), nowy budynek administracyjny (1891), zamiana drewutni na osobny oddział zakaźny, wymianę urządzeń toaletowych (1892). Zsumowany koszt budowy w 1892 wyniósł 61.000 złr. W całości inwestycji koszty wspólnie poniosły rady powiatowe starostw w Sanoku oraz Brzozowie i Lesku, które nie posiadały wówczas własnego szpitala. Po stworzeniu budynków dotychczasowe koszary 4 i 5 Pułku Piechoty Liniowej im. księcia Zygmunta, po tym jak zostały wybudowane w centrum miasta koszary przy ul. Mickiewicza. Funkcjonował wówczas Szpital Wojskowy (lekarzem wojskowym był dr Leopold Bardach).

W okresie autonomii galicyjskiej oraz II Rzeczypospolitej lekarzami Szpitala Powszechnego w Sanoku byli: dr Jerzy Rapf, Józef, Mieczysław Skalski[11][12], Marian Krzykowski, Józef Stangenhaus[13][14], Tytus Lemer, Jan Radek, Kazimierz Smorągiewicz, Izaak Chotiner, Maurycy Drewiński. Dyrektorami (wzgl. zarządcami lub zawiadowcami) szpitala byli Ignacy Terlecki (1879, 1880)[15][16], Józef Konieczko (1882)[12], Franciszek Kuszczak (zawiadowca od 1890[17][18]), Zygmunt Nowak (od stycznia 1898 do 1901)[19], Włodzimierz Pajączkowski (od grudnia 1901)[20][21], Jan Porajewski (1918-1920), Stanisław Domański (od 1920[22]), Kazimierz Niedzielski. Lekarzami byli m.in. Karol Zaleski (1856-1941), dr Jacek Jabłoński, dr Karol Bachman, Salomon Ramer (1873-), Jan Stanisław Jodłowski (1841-1919, powstaniec styczniowy)[23], Samuel Herzig (1885-1942), Józef Wienkowski (od 1870, dziadek Stefana i Włodzimierza), dr Wołodymyr Karanowycz, Józef Kurasiewicz. W przetargach prawo aprowizacji szpitala w posiłki uzyskiwał Jankiel Fink[24].

Po zamachu z 14 maja 1933 w Brzozowie, w szpitalu był leczony mjr Władysław Owoc[25]. W 1937 w szpitalu były zatrudnione 23 osoby, w tym 2 lekarzy, 9 pielęgniarek i 11 pracowników administracyjnych[26]. W okresie II RP funkcję kapelana w szpitalu pełnił ks. Franciszek Witeszczak[27][28]. Do 1939 budynek Szpitala Powszechnego mieścił się pod adresem Stanisława Konarskiego 6[29][30].

Podczas II wojny światowej w okresie okupacji niemieckiej w budynku funkcjonował Kreiskrankenhaus (Szpital Powiatowy) pod przemianowanym niemieckojęzycznym adresem Konarskigasse, zaś zaś dyrektorem szpitala był Parfianowycz[31][32][33][34]. W tym czasie szpitalem kierowali Ukraińcy Włodzimierz Parafanowicz i Jan Lemiszko, Niemiec Witta oraz pochodzący z Węgier Leopold Csälany.

Po wojnie dyrektorami szpitala byli Roman Wolański (1944), Jan Maria Suchomel (od 1 lipca 1945[35]), Władysław Królicki, ponownie Stanisław Domański oraz Jan Zigmund (1948), który był inicjatorem budowy nowego szpitala w Sanoku. Do 1950 funkcję kierownika administracyjnego w szpitalu sprawował Arnold Andrunik[36]. Lekarzem radiologiem w szpitalu był Edward Czech[37]. Ordynatorem oddziału dziecięcego, początkowo funkcjonującym w budynku internatu medycznego, od 1957 była dr Danuta Kaczorowska (córka dr. S. Domańskiego)[38]. W okresie PRL jako palacz w szpitalu pracował Władysław Solarz[39].

Budowa została zrealizowana w latach 1954-1964. Nowy Szpital Specjalistyczny w Sanoku został wzniesiony w okolicy starego, przy ulicy 800-lecia.

W okresie powojennym została przeprowadzona przebudowa budynku, w wyniku której dobudowano drugie piętro tworząc tym samym trzy kondygnacje. Na każdej z nich umieszczono trzy osobne oddziały: na parterze oddział neurologiczny, na pierwszym piętrze oddział laryngologiczny, na drugim piętrze oddział kardiologiczny (otwarty 22 lutego 2001 w miejsce oddziału wewnętrznego[40]; oddziałem kierował lek. Stanisław Kułakowski, pod którego kierownictwem 2 czerwca 2000 oddział otrzymał patronat św. Andrzeja Boboli[41]. W toku rozbudowy gmachu nowego szpitala przy ulicy 800-lecia podjęto decyzje o przeniesieniu oddziałów do jego pomieszczeń: w sierpniu 2011 oddział kardiologiczny[42][43], w marcu 2014 oddział neurologiczny[44][45]. Obecnie w budynku przy ulicy Konarskiego funkcjonuje jeszcze oddział laryngologiczny[46].

W szpitalu została ustanowiona kaplica, do której powstania przyczynili się kapłani z pobliskiej parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sanoku[47].

Po wprowadzeniu stanu wojennego z 13 grudnia 1981 w szpitalu przebywał uprzednio internowany działacz opozycji Antoni Macierewicz, który zbiegł z niego w listopadzie 1982[48][49] (autorem planu ucieczki był ksiądz Adam Sudoł[50]).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1870. Lwów: 1870, s. 618.
  2. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1871. Lwów: 1871, s. 544.
  3. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1872. Lwów: 1872, s. 541.
  4. Alojzy Zielecki, Opieka społeczna i zdrowotna. W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 467.
  5. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 394-295. ISBN 978-83-60380-26-0.
  6. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 27-29. ISBN 978-83-935385-7-7.
  7. Ludwik Glatman. Nowe nazwy ulic Wielkiego Sanoka (dokończenie). „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 2, Nr 36 z 31 sierpnia 1913. 
  8. Obecnie ulica Klasztorna nie istnieje dla tego odcinka, stanowiącego nadal przejście od ul. Franciszkańskiej do Rynku.
  9. Stefan Stefański: Kartki z przeszłości Sanoka. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sanoku, 2005, s. 34. ISBN 83-919470-9-2.
  10. Wojciech Sołtys. Z dziejów Sanoka pod zaborami. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 27, s. 97, 1981. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. 
  11. Z Sanockiego. „Gazeta Narodowa”, s. 1, Nr 221 z 27 września 1882. 
  12. a b Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 599.
  13. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1879. Lwów: 1879, s. 452, 572.
  14. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 468, 599.
  15. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1879. Lwów: 1879, s. 572.
  16. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1880. Lwów: 1880, s. 580.
  17. Leszek Puchała. Złote czasy sanockiego „starego szpitala” (2). „Tygodnik Sanocki”. 34 (1183), s. 14, 22 sierpnia 2014. 
  18. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1890. Lwów: 1890, s. 680.
  19. Wiadomości bieżące. Nekrologia. „Przegląd Lekarski”, s. 620, Nr 46 z 16 listopada 1901. 
  20. Wiadomości bieżące. „Przegląd Lekarski”, s. 671, Nr 50 z 14 grudnia 1901. 
  21. Wiadomości bieżące. „Przegląd Lekarski”, s. 687, Nr 51 z 21 grudnia 1901. 
  22. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa. Warszawa: 1928, s. 798.
  23. Jodłowski. genealogia.okiem.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  24. Alojzy Zielecki, Opieka społeczna i zdrowotna. W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 468.
  25. Śledztwo w sprawie zajść w Brzozowie. „Głos Narodu”, s. 1, Nr 132 z 17 maja 1933. 
  26. Wojciech Sołtys, Zaludnienie, stosunki narodowościowe, wyznaniowe i zdrowotne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 554.
  27. 6. Cmentarz, Epilog. zymon.com.pl. [dostęp 2015-08-15].
  28. Stefan Stefański: Cmentarze sanockie. Sanok: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Sanoku, 1991, s. 16.
  29. Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 623.
  30. Książka telefoniczna. 1939. [dostęp 2015-05-26]. s. 707.
  31. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1940, s. 36.
  32. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1942, s. 79.
  33. Maria Łapiszczak: Sanok na dawnej pocztówce i fotografii. Cz. II. Sanok: 2001, s. 50. ISBN 83-915388-1-8.
  34. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 29. ISBN 978-83-935385-7-7.
  35. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku. zozsanok.pl. [dostęp 2015-06-25]. s. 87.
  36. Edward Zając: Sanockie biografie. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2009, s. 30. ISBN 978-83-61043-09-6.
  37. Henryk Czerwiński. Zmarł Edward Czech. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 36 (327) z 20-31 grudnia 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  38. Bogumiła Koszela. Wierna rodzinnej tradycji i własnemu powołaniu. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 25 (316) z 1-10 września 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  39. Józef Ząbkiewicz. Drogi zwycięstwa. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 4, Nr 11 (338) z 10-20 kwietnia 1985. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  40. Zbigniew Osenkowski. Kalendarium sanockie 2001–2004. „Rocznik Sanocki”. IX, s. 414, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  41. Halina Więcek. Patron oddziału kardiologicznego. „Głos Ziemi Sanockiej”. Nr 14, s. 4, 2 lipca 2000. 
  42. Uroczyste otwarcie Oddziału Kardiologii w Sanoku. esanok.pl, 2 sierpnia 2011. [dostęp 14 maja 2014].
  43. W szpitalu w Sanoku ruszył nowy oddział kardiologiczny. nowiny24.pl, 11 sierpnia 2011. [dostęp 14 maja 2014].
  44. Europejskie standardy w sanockim szpitalu. Ruszyła nowa neurologia. isanok.pl, 14 marca 2014. [dostęp 14 maja 2014].
  45. Neurologia w Sanoku doczekała się przeprowadzki. nowiny24.pl, 16 marca 2014. [dostęp 14 maja 2014].
  46. Fatalne warunki sanockiej laryngologii. nowiny24.pl, 27 kwietnia 2014. [dostęp 14 maja 2014].
  47. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 164. ISBN 978-83-935385-7-7.
  48. Franciszek Oberc, Kalendarium sanockie 1974–1994, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 954.
  49. Sylwetka Antoniego Macierewicza. niezalezna.pl, 29 grudnia 2010. [dostęp 15 maja 2014].
  50. Adam Sudoł. encyklopedia-solidarnosci.pl. [dostęp 15 maja 2014].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]