Budynek szpitalny przy ul. Stanisława Konarskiego w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Ilustracja
Nazwa łacińska Hospitalis in Sanok
Nazwa angielska Hospital in Sanok
Nazwa ojczysta Szpital Specjalistyczny w Sanoku
Typ szpitala specjalistyczny
Państwo  Polska
Adres ul. Stanisława Konarskiego 8,
38-500 Sanok
Oddziały szpitalne 1
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
Budynek szpitalny przy ulicy Konarskiego w Sanoku
49°33′19″N 22°12′12″E/49,555278 22,203417
Strona internetowa

Budynek szpitalny przy ulicy Stanisława Konarskiego w Sanoku – obiekt służby zdrowia w Sanoku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budynek podczas okupacji niemieckiej

W okresie zaboru austriackiego 1 sierpnia 1857 został otwarty szpital dla chorych w Sanoku (niem. Krankenanstalt in Sanok), który został założony za sprawą urzędującego od początku tego roku zwierzchnika obwodowego cyrkułu sanockiego, Apolinarego Mauthnera[1]. Od początku zarządcą szpitala był Filip Kahane[2][3], w 1861 Moriz Kahane[4], w 1863 Michał Terlecki[5]; w 1870 jego zarządcą był Julian Hermann[6][7][8], a lekarzem ordynującym był dr Józef Demetrykiewicz[9]. Ośrodek zdrowia mieścił się w miejscu położonym naprzeciw budynku szpitalnego[10][11], pod obecnym adresem Stanisława Konarskiego 13. Od 1913 przy szpitalu przebiegała nazwana wówczas ulica Stróżecka[12][13].

Funkcję c. k. lekarza powiatu sanockiego pełnił dr Władysław Skalski. 28 maja 1878 podpisano akt erekcyjny celem budowy Szpitala Powiatowego w Sanoku. Wsparcia idei udzielili ówczesny burmistrz miasta Cyryl Jaksa Ładyżyński, Inspektor Szpitali Krajowych we Lwowie Jan Sawicki, starostowie sanoccy Karl Kranzberg i Leon Studziński, marszałek powiatu sanockiego Zenon Słonecki, lekarz miejski dr Marian Krzykowski[14]. Teren pod budowę ustalono na obszarze osiedla miejskiego „Stawiska” o powierzchni 870 sążni (w wyniku zamiany z pierwotnego areału łąki „Łada”, należącego do funduszu szpitalnego). Celem stworzenia drogi dojazdowej do przyszłego obiektu od głównego traktu wykupiono areał należący do Mateusza Beksińskiego i Walentego Lipińskiego oraz zbudowano most na Potoku Płowieckim.

Budowa trwała do 1879[15]. Do jej celu została wykorzystana pożyczka w wysokości 16.000 złr., zaś pierwotny koszt budowy wyniósł 25.000 złr. W efekcie został wzniesiony główny budynek szpitalny (piętrowy, posiadający cztery sale duże, sześć separatek, salę operacyjną, kuchnię, łazienkę, dwa pokoje biurowo-administracyjne i inne pomieszczenia sanitarno-techniczne). Przy budynku stworzono dwa osobne budynki: jeden przeznaczony na pralnię i drewutnię, a drugi na kostnicę. W kolejnych latach był realizowane dalsze inwestycje wykończeniowe, w tym zakup wyposażenia, nowy dach (1889), nowy budynek administracyjny (1891), zamiana drewutni na osobny oddział zakaźny, wymianę urządzeń toaletowych (1892). Zsumowany koszt budowy w 1892 wyniósł 61.000 złr. W całości inwestycji koszty wspólnie poniosły rady powiatowe starostw w Sanoku oraz Brzozowie i Lesku, które nie posiadały wówczas własnego szpitala. Po stworzeniu budynków dotychczasowe koszary 4 i 5 Pułku Piechoty Liniowej im. księcia Zygmunta po tym, jak zostały wybudowane w centrum miasta koszary przy ul. Mickiewicza. Funkcjonował wówczas Szpital Wojskowy (lekarzem wojskowym był dr Leopold Bardach).

W okresie autonomii galicyjskiej oraz II Rzeczypospolitej lekarzami Szpitala Powszechnego w Sanoku byli: dr Jerzy Rapf, Józef, Mieczysław Skalski[16][17], Marian Krzykowski, Józef Stangenhaus[18][19], Tytus Lemer, Jan Radek, Kazimierz Smorągiewicz, Izaak Chotiner, Maurycy Drewiński, Aleksander Stangenhaus. Dyrektorami (wzgl. zarządcami lub zawiadowcami) szpitala byli Ignacy Terlecki (1879, 1880)[20][21], Józef Konieczko (1882)[17], Franciszek Kuszczak (zawiadowca od 1888[22]), Zygmunt Nowak (od stycznia 1898 do 1901)[23], Włodzimierz Pajączkowski (od grudnia 1901)[24][25], Jan Porajewski (1918-1920), Stanisław Domański (od 1920[26]), Kazimierz Niedzielski. Lekarzami byli m.in. Karol Zaleski (1856-1941), dr Jacek Jabłoński, dr Karol Bachman, Salomon Ramer (1873-), Jan Stanisław Jodłowski (1841-1919, powstaniec styczniowy)[27], Samuel Herzig (1885-1942), Józef Wienkowski (od 1870, dziadek Stefana i Włodzimierza), dr Wołodymyr Karanowycz, Józef Kurasiewicz. Od około 1899 w szpitalu posługiwały cztery siostry miłosierdzia[28]. W przetargach prawo aprowizacji szpitala w posiłki uzyskiwał Jankiel Fink[29].

Po zamachu z 14 maja 1933 w Brzozowie, w szpitalu był leczony mjr Władysław Owoc[30]. W 1937 w szpitalu były zatrudnione 23 osoby, w tym 2 lekarzy, 9 pielęgniarek i 11 pracowników administracyjnych[31]. W okresie II RP funkcję kapelana w szpitalu pełnił ks. Franciszek Witeszczak[32][33]. Do 1939 budynek Szpitala Powszechnego mieścił się pod adresem Stanisława Konarskiego 6[34][35].

Podczas II wojny światowej w okresie okupacji niemieckiej w budynku funkcjonował Kreiskrankenhaus (Szpital Powiatowy) pod przemianowanym niemieckojęzycznym adresem Konarskigasse, zaś zaś dyrektorem szpitala był Parfianowycz[36][37][38][39]. W tym czasie szpitalem kierowali Ukraińcy Włodzimierz Parafanowicz i Jan Lemiszko, Niemiec Witta oraz pochodzący z Węgier Leopold Csälany.

Po nadejściu froncie wschodnim i wkroczeniu 3 sierpnia 1944 Armii Czerwonej do Sanoka tego dnia w szpitalu został przyjęty radziecki batalion sanitarny[40][41][42]. W szpitalu polowym ulokowano wówczas ok. 20-32 rannych oraz radziecki personel medyczny, który po odbiciu miasta przez Niemców 4 sierpnia 1944 pozostawał w szpitalu[43][40]. W placówce pozostawał wówczas także polski personel: jako jedyny lekarz Marian Killar oraz pielęgniarki i salowe (np. Maria Kornecka, Salomea Zielińska, siostra zakonna Katarzyna)[44]. Po powtórnym zajęciu miasta przez sowietów ranni trafili do szpitala polowego[45]. Zdarzenia z sierpniowych dni w szpitalu opisał radziecki żołnierz i pisarz Emil Kardin w książce pt. Odsłonięte skrzydło[46].

Po wojnie dyrektorami szpitala byli Roman Wolański (1944), Jan Maria Suchomel (od 1 lipca 1945[47]), Władysław Królicki, ponownie Stanisław Domański oraz Jan Zigmund (1948), który był inicjatorem budowy nowego szpitala w Sanoku. Do 1950 funkcję kierownika administracyjnego w szpitalu sprawował Arnold Andrunik[48]. Lekarzem radiologiem w szpitalu był Edward Czech[49]. Ordynatorem oddziału dziecięcego, początkowo funkcjonującym w budynku internatu medycznego, od 1957 była dr Danuta Kaczorowska (córka dr. S. Domańskiego)[50]. W okresie PRL jako palacz w szpitalu pracował Władysław Solarz[51].

Budowa została zrealizowana w latach 1954-1964. Nowy Szpital Specjalistyczny w Sanoku został wzniesiony w okolicy starego, przy ulicy 800-lecia.

W okresie powojennym została przeprowadzona przebudowa budynku, w wyniku której dobudowano drugie piętro tworząc tym samym trzy kondygnacje. Na każdej z nich umieszczono trzy osobne oddziały: na parterze oddział neurologiczny, na pierwszym piętrze oddział laryngologiczny, na drugim piętrze oddział kardiologiczny (otwarty 22 lutego 2001 w miejsce oddziału wewnętrznego[52]; oddziałem kierował lek. Stanisław Kułakowski, pod którego kierownictwem 2 czerwca 2000 oddział otrzymał patronat św. Andrzeja Boboli[53]. W toku rozbudowy gmachu nowego szpitala przy ulicy 800-lecia podjęto decyzje o przeniesieniu oddziałów do jego pomieszczeń: w sierpniu 2011 oddział kardiologiczny[54][55], w marcu 2014 oddział neurologiczny[56][57]. Obecnie w budynku przy ulicy Konarskiego funkcjonuje jeszcze oddział laryngologiczny[58].

W szpitalu została ustanowiona kaplica, do której powstania przyczynili się kapłani z pobliskiej parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sanoku[59].

Po wprowadzeniu stanu wojennego z 13 grudnia 1981 w szpitalu przebywał uprzednio internowany działacz opozycji Antoni Macierewicz, który zbiegł z niego w listopadzie 1982[60][61] (autorem planu ucieczki był ksiądz Adam Sudoł[62]).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nadesłane. Sanok, 20 sierpnia. „Czas”. Nr 206, s. 4, 11 września 1857. 
  2. Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lwów: 1858, s. 264.
  3. Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1859. Lwów: 1859, s. 282.
  4. Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1862. Lwów: 1862, s. 447.
  5. Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1864. Lwów: 1864, s. 468.
  6. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1870. Lwów: 1870, s. 618.
  7. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1871. Lwów: 1871, s. 544.
  8. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1872. Lwów: 1872, s. 541.
  9. Alojzy Zielecki, Opieka społeczna i zdrowotna. W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 467.
  10. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 394-295. ISBN 978-83-60380-26-0.
  11. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 27-29. ISBN 978-83-935385-7-7.
  12. Ludwik Glatman. Nowe nazwy ulic Wielkiego Sanoka (dokończenie). „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 2, Nr 36 z 31 sierpnia 1913. 
  13. Obecnie ulica Klasztorna nie istnieje dla tego odcinka, stanowiącego nadal przejście od ul. Franciszkańskiej do Rynku.
  14. Stefan Stefański: Kartki z przeszłości Sanoka. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sanoku, 2005, s. 34. ISBN 83-919470-9-2.
  15. Wojciech Sołtys. Z dziejów Sanoka pod zaborami. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 27, s. 97, 1981. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. 
  16. Z Sanockiego. „Gazeta Narodowa”, s. 1, Nr 221 z 27 września 1882. 
  17. a b Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 599.
  18. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1879. Lwów: 1879, s. 452, 572.
  19. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 468, 599.
  20. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1879. Lwów: 1879, s. 572.
  21. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1880. Lwów: 1880, s. 580.
  22. Leszek Puchała. Złote czasy sanockiego „starego szpitala” (2). „Tygodnik Sanocki”. 34 (1183), s. 14, 22 sierpnia 2014. 
  23. Wiadomości bieżące. Nekrologia. „Przegląd Lekarski”, s. 620, Nr 46 z 16 listopada 1901. 
  24. Wiadomości bieżące. „Przegląd Lekarski”, s. 671, Nr 50 z 14 grudnia 1901. 
  25. Wiadomości bieżące. „Przegląd Lekarski”, s. 687, Nr 51 z 21 grudnia 1901. 
  26. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa. Warszawa: 1928, s. 798.
  27. Jodłowski. genealogia.okiem.pl. [dostęp 15 maja 2014].
  28. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1900. Lwów: 1900, s. 781.
  29. Alojzy Zielecki, Opieka społeczna i zdrowotna. W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 468.
  30. Śledztwo w sprawie zajść w Brzozowie. „Głos Narodu”, s. 1, Nr 132 z 17 maja 1933. 
  31. Wojciech Sołtys, Zaludnienie, stosunki narodowościowe, wyznaniowe i zdrowotne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 554.
  32. 6. Cmentarz, Epilog. zymon.com.pl. [dostęp 2015-08-15].
  33. Stefan Stefański: Cmentarze sanockie. Sanok: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Sanoku, 1991, s. 16.
  34. Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 623.
  35. Książka telefoniczna. 1939. s. 707. [dostęp 2015-05-26].
  36. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1940, s. 36.
  37. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1942, s. 79.
  38. Maria Łapiszczak: Sanok na dawnej pocztówce i fotografii. Cz. II. Sanok: 2001, s. 50. ISBN 83-915388-1-8.
  39. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 29. ISBN 978-83-935385-7-7.
  40. a b Witold Szymczyk. Powrót lejtnantów. „Nowiny”. Nr 37, s. 7, 17-18 lutego 1979. 
  41. Józef Ząbkiewicz. Pierwszy dzień wolności. „Gazeta Sanocka – Autosan”. Nr 22 (279), s. 4, 10-20 sierpnia 1983. 
  42. Kardin. Odsłonięte skrzydło 1978 ↓, s. 184, 198.
  43. Kardin. Odsłonięte skrzydło 1978 ↓, s. 184, 198, 229-233, 235, 302.
  44. Kardin. Odsłonięte skrzydło 1978 ↓, s. 232, 233, 234-235, 261, 301.
  45. Kardin. Odsłonięte skrzydło 1978 ↓, s. 235.
  46. Kardin. Odsłonięte skrzydło 1978 ↓, s. 1-319.
  47. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku. zozsanok.pl. s. 87. [dostęp 2015-06-25].
  48. Edward Zając: Sanockie biografie. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2009, s. 30. ISBN 978-83-61043-09-6.
  49. Henryk Czerwiński. Zmarł Edward Czech. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 36 (327) z 20-31 grudnia 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  50. Bogumiła Koszela. Wierna rodzinnej tradycji i własnemu powołaniu. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 25 (316) z 1-10 września 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  51. Józef Ząbkiewicz. Drogi zwycięstwa. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 4, Nr 11 (338) z 10-20 kwietnia 1985. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  52. Zbigniew Osenkowski. Kalendarium sanockie 2001–2004. „Rocznik Sanocki”. IX, s. 414, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  53. Halina Więcek. Patron oddziału kardiologicznego. „Głos Ziemi Sanockiej”. Nr 14, s. 4, 2 lipca 2000. 
  54. Uroczyste otwarcie Oddziału Kardiologii w Sanoku. esanok.pl, 2 sierpnia 2011. [dostęp 14 maja 2014].
  55. W szpitalu w Sanoku ruszył nowy oddział kardiologiczny. nowiny24.pl, 11 sierpnia 2011. [dostęp 14 maja 2014].
  56. Europejskie standardy w sanockim szpitalu. Ruszyła nowa neurologia. isanok.pl, 14 marca 2014. [dostęp 14 maja 2014].
  57. Neurologia w Sanoku doczekała się przeprowadzki. nowiny24.pl, 16 marca 2014. [dostęp 14 maja 2014].
  58. Fatalne warunki sanockiej laryngologii. nowiny24.pl, 27 kwietnia 2014. [dostęp 14 maja 2014].
  59. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 164. ISBN 978-83-935385-7-7.
  60. Franciszek Oberc, Kalendarium sanockie 1974–1994, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 954.
  61. Sylwetka Antoniego Macierewicza. niezalezna.pl, 29 grudnia 2010. [dostęp 15 maja 2014].
  62. Adam Sudoł. encyklopedia-solidarnosci.pl. [dostęp 15 maja 2014].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]