Bukietnicowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bukietnicowate
Ilustracja
Bukietnica Arnolda
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd malpigiowce
Rodzina bukietnicowate
Nazwa systematyczna
Rafflesiaceae Dumort.
Anal. Fam. Pl.: 13, 14. 1829[3]
Typ nomenklatoryczny

Rafflesia R. Br. (1821)[3]

Bukietnicowate (Rafflesiaceae ) – rodzina roślin okrytonasiennych z rzędu malpigiowców. Obejmuje trzy rodzaje liczące ok. 20 gatunków, z czego 15 należy do rodzaju bukietnica (Rafflesia). Przedstawiciele rodziny występują w Azji południowo-wschodniej – na Półwyspie Indochińskim, na wyspach Sumatra, Jawa i Borneo oraz na Filipinach[4][2]. Bukietnica Arnolda (Rafflesia arnoldii) znana jest jako roślina o największych kwiatach na Ziemi, przez co stanowi atrakcję dla ekoturystów[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Sapria himalayana

Bezzieleniowe rośliny zielne będące wyspecjalizowanymi endopasożytami roślin z rodzaju Tetrastigma (rodzina winoroślowate Vitaceae)[4]. O przynależności do roślin naczyniowych świadczą organy generatywne, bowiem żadne inne nie występują. Rośliny żywicielskie przenikają szeregi wielojądrowych komórek przypominające grzybnię[5]. Promieniste, pojedyncze lub skupione w kwiatostany kwiaty wyrastają bezpośrednio z tkanek żywicieli (korzeni lub pędów). Kwiaty są zazwyczaj jednopłciowe, tylko u rodzaju Rhizanthes obupłciowe. Osiągają znaczne rozmiary – od 8 cm średnicy (rodzaj Rhizanthes) do 1 m i masy 7 kg (rodzaj bukietnica Rafflesia). Kwiaty są różnobarwne; od białych poprzez pomarańczowe, czerwone do brązowych, często są biało, żółto lub czarno kropkowane. Okwiat jest złożony z jednego okółka składającego się z 5 (u Rafflesia), 10 (u Sparia) lub 16 (u Rhizanthes) listków, połączonych u dołu. Z podstawy listków okwiatu wyrasta przesłona otaczająca znajdujący się pośrodku prętosłup (brak jej u Rhizanthes). W kwiatach żeńskich na obrzeżach górnej tarczy prętosłupa znajdują się powierzchnie znamienia przyjmujące ziarna pyłku. W kwiatach męskich pyłek produkowany jest w rurkowatych i skręconych woreczkach pyłkowych zagłębionych w górnej części prętosłupa. Pyłek otoczony śluzem wypychany jest otworem na górnej powierzchni prętosłupa, skąd przenoszony jest przez zapylające owady do kwiatów żeńskich. Zalążnia jest położona dolnie i tworzona jest z 4–8 połączonych owocolistków. Owocem jest jagoda zawierająca liczne nasiona pogrążone w śluzowej masie owocowej, powstającej w wyniku rozpuszczenia ścian zalążni[4][5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzina w przeszłości była szeroko ujmowana, obejmując około dziesięć rodzajów silnie wyspecjalizowanych roślin pasożytniczych. Silna redukcja organów skutkująca podobieństwem tych roślin oraz słabo poznana biologia były powodem długiego, łącznego traktowania tej grupy taksonów. Dopiero analizy molekularne wykazały, że w istocie cała grupa składa się z kilku niespokrewnionych linii ewolucyjnych. Grupy opisywane jako plemiona (ew. wyodrębniane jako rodziny, ale łączone w jednym rzędzie bukietnicowców (Rafflesiales) – jak w systemie Tahtajana z 1997) klasyfikowane są obecnie (system APG IV z 2016) następująco[2][4][6]:

Bukietnicowate w wąskim ujęciu (Rafflesiaceae sensu stricto) stanowią grupę siostrzaną do rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae), a z kolei grupą siostrzaną dla tej pary rodzin jest rodzina Peraceae[2][4].

Pozycja filogenetyczna rodziny w obrębie bliżej spokrewnionych rodzin z rzędu malpigiowców[2]


Humiriaceaepochodnikowate




Achariaceae





Goupiaceae



Violaceaefiołkowate





Passifloraceaemęczennicowate




Lacistemataceae



Salicaceaewierzbowate










Peraceae




Rafflesiaceaebukietnicowate



Euphorbiaceaewilczomleczowate







Phyllanthaceaeliściokwiatowate



Picrodendraceae





Linaceaelnowate



Ixonanthaceae






Podział na rodzaje rodziny Rafflesiaceae sensu stricto[6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-03] (ang.).
  2. a b c d e Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-03] (ang.).
  3. a b James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium (ang.). [dostęp 2011-06-29].
  4. a b c d e f Heywood V.H., Brummitt R.K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 272–273. ISBN 1-55407-206-9. (ang.)
  5. a b Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 391-392. ISBN 83-7079-778-4.
  6. a b Family: Rafflesiaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-06-29].