Bukszpanowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bukszpanowate
Ilustracja
Bukszpan wieczniezielony
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd bukszpanowce
Rodzina bukszpanowate
Nazwa systematyczna
Buxaceae Dumort.
Comment. Bot.: 54. Nov-Dec 1822, nom. cons.

Bukszpanowate (Buxaceae L.) – rodzina roślin z monotypowego rzędu bukszpanowców (Buxales). Obejmuje 6 rodzajów z ok. 120 gatunkami, które występują w dużym rozproszeniu na różnych kontynentach, z wyjątkiem Australii i Antarktydy[1]. Centra zróżnicowania to wschodnia Azja (plemię Sarcococceae) i Ameryka Środkowa (rośnie tam 50 gatunków z rodzaju bukszpan, z czego 30 to endemity Kuby[2]. Rozpowszechnione w uprawie jako rośliny ozdobne są niektóre gatunki, zwłaszcza z rodzajów runianka i bukszpan. Twarde drewno twarde niektórych gatunków bukszpanu (zwłaszcza wieczniezielonego i Buxus macowanii), dobrze nadaje się do toczenia i polerowania. Wykorzystywane jest od dawna do wyrobu mebli i przedmiotów ozdobnych[2].

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Zimozielone krzewy i niewielkie drzewa, rzadziej byliny o drewniejącej nasadzie łodyg[3].
Liście
Skrętoległe (Didymeles i plemię Sarcococceae) lub naprzeciwległe (Buxus)[2]. Pojedyncze, zwykle skórzaste, całobrzegie, ząbkowane tylko u runianek Pachysandra[2].
Kwiaty
Drobne, promieniste, rozdzielnopłciowe (rośliny jednopienne, tylko u niektórych Styloceras dwupienne). Kwiaty wyrastają zwykle w kątach liści, rzadziej szczytowo, w pęczkach, kłosach i gronach[2]. W kwiatach męskich okwiat w postaci czterech listków zrośniętych u nasady. Pręciki występują w liczbie od 4 (najczęściej), przez 6–8, do 45 Styloceras[2]. W kwiatach żeńskich listków okwiatu jest 5–6 (Buxus) lub więcej – do 20 (plemię Sarcococceae). Zalążnia górna z dwóch owocolistków (plemię Sarcococceae) lub trzech (Buxus). Owocolistki ponad zalążnią są rozchylone[2].
Owoce
Torebki i pestkowce (plemię Sarcococceae)[2].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna rodziny przez długi czas pozostawała niejasna. Wyróżnia się bowiem zestawem cech zarówno opisywanych jako pierwotne (niezakończone zrastanie owocolistków ponad zalążnią) oraz cechy typowe dla roślin z podklas ukęślowych (Dilleniidae) i różowych (Rosidae) – trójkomorowa zalążnia, budowa anatomiczna łodygi. W efekcie grupa ta w randze rzędu włączana była do oczarowych (Hamamelidae)[3] lub w randze rodziny trafiała do wilczomleczowców (Euphorbiales) (system Cronquista z 1981)[2]. Późniejsze analizy, w tym molekularne wskazały odrębną pozycję tej rodziny blisko kladu bazalnego dwuliściennych właściwych[2]. W systemach APG I z 1998 i APG II z 2003 rodzina Buxaceae przedstawiana była jako siostrzana rodzinie Didymelaceae w obrębie rzędu Buxales. W systemie APG III z 2009 i APG IV rodzaj Didymeles z monotypowej rodziny Didymelaceae włączony został do Buxaceae[4], podobnie do Buxaceae włączono także rodzinę Haptanthaceae z jednym gatunkiem Haptanthus hazlettii w systemie APG IV. W efekcie od 2016 Buxaceae są jedyną rodziną w rzędzie Buxales[5].

Pozycja systematyczna rodziny i rzędu według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

jaskrowce Ranunculales




srebrnikowce Proteales




trochodendronowce Trochodendrales




bukszpanowce Buxales




parzeplinowce Gunnerales




ukęślowce Dilleniales




skalnicowce Saxifragales




winoroślowce Vitales


klad różowych






sandałowce Santalales




Berberidopsidales




goździkowce Caryophyllales


klad astrowych











Podział rodziny według APweb
  • rodzaj: Didymeles Leandri – 3 gatunki występujące w północnej części Madagaskaru oraz na Komorach
  • plemię Sarcococceae – 3 rodzaje z 22 gatunkami występujące w Azji wschodniej i południowo-wschodniej, we wschodniej Ameryce Północnej oraz w północnej części Ameryki Południowej.
  • plemię Buxeae
    • rodzaj: Buxus L. (w tym Notobuxus) – bukszpan – ok. 100 gatunków występujących w Afryce południowej i na Madagaskarze oraz w Ameryce Środkowej wraz z Antylami.

Przypisy

  1. a b P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2017-02-09].
  2. a b c d e f g h i j Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 74-75. ISBN 1-55407-206-9.
  3. a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 104-105. ISBN 83-214-1305-6.
  4. Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
  5. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.