Bursztynka (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bursztynka
Protonotaria citrea[1]
(Boddaert, 1783)
Bursztynka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina lasówki
Rodzaj Protonotaria
Baird, 1853
Gatunek bursztynka
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Bursztynka (Protonotaria citrea) – gatunek małego ptaka z rodziny lasówek. Wędrowny – gniazduje we wschodniej połowie Ameryki Północnej, zimuje w Ameryce Środkowej i w północnej części Ameryki Południowej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Pieter Boddaert w 1783 w Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Motacilla citrea[3]. Holotyp pochodził z Luizjany[4]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza bursztynkę w monotypowym rodzaju Protonotaria; nie wyróżnia podgatunków[5]. Nowy rodzaj opisał Spencer Fullerton Baird w 1853[6]. Nazwa rodzajowa pochodzi od łacińskiego protonotarius, oznaczającego protonotariusza[7] – w odniesieniu do protonotariuszy apostolskich i noszonych przez nich złotych szat[8]. Epitet gatunkowy citrea wywodzi się od łacińskiego citrea – „cytrynowy”[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 14 cm, masa ciała 13,6–20,0 g[4]. Głowa, szyja i spód ciała bursztynki mają jaskrawożółtą barwę. Na grzbiecie kolor ten przechodzi w oliwkowozielony, dalej w niższej części grzbietu i na ogonie w szary. Skrzydła są z wierzchu szaroniebieskie z czarnymi końcówkami piór, spód skrzydła natomiast biało-żółty. Brzuch żółty, dalej w tył kolor ten jaśnieje aż po biały. Samice są bardziej matowe od samców, na żółtych obszarach ciała mają oliwkowy nalot. Samce mają czarny dziób, zaś samice jedynie górną szczękę – ich żuchwa jest różowawa lub brązowa. Nogi i stopy ciemnoszare u ptaków płci obojga, tęczówki ciemne[9].

Zasięg[edytuj | edytuj kod]

Bursztynki gniazdują w południowo-wschodniej Kanadzie (skrajnie południowo-wschodnia prowincja Ontario) i wschodnich Stanach Zjednoczonych, od Wielkich Jezior na południe (z pominięciem Appalachów) po centralny Teksas oraz północną i centralną Florydę. Zimowiska rozciągają się od południowo-wschodniego Meksyku na południe po południową Amerykę Północną, rzadko[10] Karaiby (Portoryko, Bermudy, Wyspy Dziewicze, Małe Antyle[10]), zaś w Ameryce Południowej po Ekwador i Gujanę[4]. Według danych z końca lat 90. XX wieku, nieco większe zagęszczenie tych ptaków występuje na obszarach zalewowych Missisipi od Luizjany po Tennessee[10].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Bursztynki zamieszkują okolice wód różnego rodzaju – strumieni, bagien, jezior, podmokłych lasów, a niekiedy i okolic przydomowych basenów czy stawów[9]. Gniazdują w podmokłych lasach z odpowiednimi drzewami zawierającymi dziuple – jako jedyna spośród wszystkich lasówek wschodnich stanów Zjednoczonych gniazduje wyłącznie w dziuplach[10]. Zimują wzdłuż wybrzeża[9], w lasach namorzynowych z przedstawicielami Avicennia[11].

Są głównie owadożerne, jedzą głównie gąsienice motyli dziennych i ciem, muchówki, chrząszcze i pajęczaki. Okazjonalnie zjadają nasiona i owoce, szczególnie w okresie zimowania[10]. Ze względu na brak lęku przed człowiekiem i akceptację budek lęgowych bursztynka jest popularnym ptakiem w badaniach, ponadto może być dobrym gatunkiem wskaźnikowym, wskazującym na jakość danego podmokłego lasu[11].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Okres lęgowy trwa od kwietnia do czerwca; w południowej części zasięgu regularnie zdarza się dwukrotne wyprowadzanie lęgu w sezonie[4]. Samce celem przypodobania się samicom umieszczają mech w dziuplach przeznaczonych potencjalnie na gniazdo. Samica po dokonaniu wyboru dobudowuje resztę gniazda – budulec stanowią, prócz mchów, wątrobowce – na warstwę zewnętrzną gniazda; korzonki, puch roślinny i kora – na warstwę wewnętrzną oraz korzonki, trawy, cibory i liście – na wyściółkę. Niekiedy zakładają gniazda w starych dziuplach przedstawicieli dzięciołowatych[10], często dzięciołów kosmatych (Picoides pubescens)[11]. Samica składa 3–7 jaj, przeważnie 5. Inkubacja trwa 12-14 dni, samica wysiaduje je sama[10]. Pisklęta klują się w odstępach około 12-godzinnych[9]. Młode są w pełni opierzone około 10 dni od wyklucia, przez kolejne 5 tygodni pozostają pod opieką rodziców[10].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje bursztynkę za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2017). BirdLife International uznaje trend populacji za spadkowy, jako że wykazano spadek liczebności populacji w latach 1967–2007 (określony jako niewielki lub statystycznie nieistotny)[12]. Na populację bursztynek negatywnie wpływa niszczenie środowiska ich życia poprzez osuszanie lasów. Na lęgach bursztynek pasożytują starzyki brunatnogłowe (Molothrus ater)[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Protonotaria citrea, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Protonotaria citrea. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Pieter Boddaert: Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton. 1783. s. 44.
  4. a b c d Curson, J.: Prothonotary Warbler (Protonotaria citrea). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 17 listopada 2017].
  5. Frank Gill & David Donsker: New World warblers & oropendolas, Bananaquit. IOC World Bird List (v7.3), 31 lipca 2017. [dostęp 17 listopada 2017].
  6. Spencer Fullerton Baird: Reports of explorations and surveys, to ascertain the most practicable and economical route for a railroad from the Mississippi River to the Pacific Ocean. T. 9. 1853, s. 239–240.
  7. a b James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 109, 318. ISBN 1-4081-2501-3.
  8. Jon Curson: New World Warblers. A&C Black, 2010, s. 161. ISBN 978-1-4081-3461-0.
  9. a b c d Leigh Atwell: Protonotaria citrea prothonotary warbler. W: Animal Diversity Web [on-line]. University of Michigan, 2001. [dostęp 18 listopada 2017].
  10. a b c d e f g h i Prothonotary Warbler (Protonotaria citrea) Species Guidance. Wisconsin Department of Natural Resources, 23 czerwca 2017. [dostęp 31 października 2017 (archiwum)].
  11. a b c Petit, Lisa J.: Prothonotary Warbler. Introduction. W: The Birds of North America (red. P. G. Rodewald) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, 1999. [dostęp 17 listopada 2017].
  12. Prothonotary Warbler Protonotaria citrea. BirdLife International. [dostęp 17 listopada 2017].