Busola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Busola z celownikiem

Busola magnetyczna – urządzenie nawigacyjne służące do wyznaczania kierunku bieguna magnetycznego. Busola, podobnie jak kompas, jest wyposażona w igłę magnetyczną

Historia[edytuj]

W XIII wieku włoscy marynarze zastąpili pływającą "igłę" nowym urządzeniem, którym było pudełko z twardego drewna bukszpanu[1] z zamkniętą wewnątrz igłą. Bukszpan po łacinie to "buxus", stąd też pochodzi nazwa busoli. Nieco później pod igłą na dnie pudełka umieszczono podziałkę w stopniach. Pozwoliło to nie tylko wyznaczać kierunek północny, ale także i kierunki pośrednie. Taki przyrząd nazwano kompasem (od włoskiego "compaso" – podziałka)[2].

W 1902 r. udoskonalony typ busoli skonstruował i opatentował Jan Bazard [3](wł. Johann Ritter von Bezard[4])  ur. w 1871 r. w Przyborowie w Galicji, pułkownik armii austriackiej. Do typowej busoli dawnego typu dodał skalę oznaczoną w stopniach, ruchome lusterko i przeziernik. Od 1911 roku busole Bezarda były na wyposażeniu większości armii świata. Największą na świecie kolekcję busol posiada Fundacja im. Tadeusza Kościuszki w Krakowie[5]

Busola a kompas[edytuj]

W topografii przyjęto rozumieć kompas jako pudełko z podziałką w stopniach, zawierające zawieszoną igłę magnetyczną. Natomiast busola to pudełko z igłą magnetyczną i podziałką oraz wyposażone w urządzenie służące do celowania, pomagające w wyznaczeniu azymutu. Może to być np. ruchomy pierścień z muszką i szczerbinką. Czasami w pokrywie busoli umieszczane jest lusterko, które pomaga w jednoczesnym celowaniu i kontrolowaniu wskazań igły magnetycznej[2].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. buxus. W: Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-10-18].
  2. a b Terenoznastwo. Podręcznik. MON, 1951, s. 45.
  3. Jan Bezard, Wikipedia, wolna encyklopedia, 15 marca 2017 [dostęp 2017-04-13] (pol.).
  4. Johann Ritter von Bézard, Wikipedia, 30 listopada 2016 [dostęp 2017-04-13] (niem.).
  5. „Spotkania z Zabytkami” 2017 nr 3-4, s. 54-55.