Butla gazowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gasflaschen Corgon Linde.JPG

Butle gazowe są używane do przechowywania gazów pod dużym ciśnieniem. Są wykonywane ze stali wysokowęglowej, stali nierdzewnej, aluminium lub materiałów kompozytowych.

Podział butli[edytuj]

Butla z gazowym butanem

Butle gazowe można podzielić na cztery rodzaje, ze względu na to, jaki stan skupienia materii przybiera gaz wewnątrz butli. Są to butle, w których substancja jest:

  • w stanie gazowym w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu
  • ciekła w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu
  • rozpuszczona
  • ciekła w obniżonej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu

Grupa 1[edytuj]

W tych butlach gaz jest nadal w stanie gazowym w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, np.:

Grupa 2[edytuj]

W tych butlach gaz jest skroplony w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, np.:

Grupa 3[edytuj]

W tych butlach gaz jest rozpuszczony w obojętnym rozpuszczalniku w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, np.:

Uwaga: Butle z acetylenem zawierają obojętny wypełniacz, a acetylen jest rozpuszczony w acetonie lub dimetyloformamidzie. Acetylen jest wpompowywany do butli i rozpuszcza się w sorbencie. Kiedy butla z acetylenem jest otwierana, acetylen powraca z roztworu w formie dużych bąbelków niczym gaz z otwieranego szampana.

Grupa 4[edytuj]

W tych butlach gaz jest skroplony w obniżonej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu. Butle te są kriogeniczne, np.:

Parowanie i objętość[edytuj]

Przyjmuje się, że substancja w postaci gazowej ma objętość 800 razy większą niż w stanie cieczy w standardowej temperaturze i ciśnieniu z dokładnością do pewnych odchyleń spowodowanych różnymi oddziaływaniami międzycząsteczkowymi w różnych substancjach. Standardowo ciśnienie w butli gazowej jest utrzymywane w granicach 200–400 atmosfer.

Wymogi dotyczące obsługi[edytuj]

Ponieważ zawartość butli jest pod wysokim ciśnieniem i bywa również niebezpieczna, butla wyposażona jest w specjalne uchwyty i łańcuchy uniemożliwiające upadek i zbicie, ma odpowiednią wentylację zabezpieczoną przed uszkodzeniem uniemożliwiającą wydostanie się potencjalnie niebezpiecznej zawartości.

Kolory[edytuj]

Różne kraje stosują różne oznaczenia butli, ale trwają próby ustandaryzowania kodowania kolorowego butli.

  • Kolory butli z gazami medycznymi są zgodne z ISO 32, lecz nie wszystkie kraje przestrzegają tego
  • W całej Europie butle gazowe mają ustandaryzowane kolory według EN 1089-3
  • W USA kolory butli nie są prawnie regulowane, dlatego kolory butli mogą być różne.

Z powodu tych niejednoznaczności dobrze jest sprawdzać etykietę butli i nie polegać tylko na jej kolorze.

Oznaczenia butli europejskich[edytuj]

Butla z tlenem do oddychania

Sposób oznaczania butli gazowych według normy EN 1089-3 stosowany w Europie[1][2] (nie dotyczy butli z gazem LPG). Oznaczenie kolorystyczne umieszczane jest na czaszy butli, część cylindryczna w zasadzie może być malowana dowolnie. W Polsce producenci gazów technicznych przyjęli jednak następujące zasady malowania części cylindrycznych butli gazowych:

  • Tlen – butla niebieska (Gentian blue, RAL 5010)
  • Acetylen – butla kasztanowoczerwona (Oxide red, RAL 3009)
  • Gazy medyczne i do oddychania – butla biała (Pure white, RAL 9010)
  • Gazy do użytku spożywczego[3] – butla jasnozielona (Yellow green, RAL 6018)

Kolory oznakowania butli (czasza butli) według normy EN 1089-3 są następujące (w nawiasie oznaczenie koloru według RAL):

Czyste, specyficzne gazy[edytuj]

  • Acetylen – kolor kasztanowoczerwony (Oxide red, RAL 3009)
  • Argon – kolor ciemnozielony (Emerald green, RAL 6001)
  • Dwutlenek węgla – kolor szary (Dusty grey, RAL 7037)
  • Hel – kolor brązowy (Olive brown, RAL 8008)
  • Podtlenek azotu – kolor niebieski (Gentian blue, RAL 5010)
  • Azot – kolor czarny (Jet black, RAL 9005)
  • Tlen – kolor biały (Pure white, RAL 9010)

Podstawowe właściwości gazu[edytuj]

  • Gazy obojętne – kolor jasnozielony (Yellow green, RAL 6018)
  • Gazy toksyczne i korozyjne – kolor żółty (Zinc yellow, RAL 1018)
  • Gazy utleniające – kolor niebieski (Gentian blue, RAL 5010)
  • Gazy łatwopalne – kolor czerwony (Flame red, RAL 3000)

przykłady:

  • Toksyczny i łatwopalny lub toksyczny i korozyjny – kolor żółty + czerwony (RAL 1018 + RAL 3000)
  • Toksyczny i utleniający lub korozyjny i utleniający – kolor żółty + niebieski (RAL 1018 + RAL 5010)

Mieszanki gazowe, przeważnie do nurkowania[edytuj]

  • Powietrze – butla biała i w jednej czwartej czarna
  • Heliox (mieszanka helu i tlenu) – butla biała i w jednej czwartej brązowa
  • Nitrox (mieszanka azotu i tlenu) – butla biała i częściowo czarna
  • Trimix (mieszanka helu, azotu i tlenu) – butla biała, czarna i częściowo brązowa

Mieszanki gazowe, do kalibracji/wzorcowania i walidacji urządzeń pomiarowych i detektorów[edytuj]

  • wszystkie składy

Przypisy