Bydgoszcz Główna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bydgoszcz Główna
Terminal dworca Bydgoszcz Główna (2016)
Terminal dworca Bydgoszcz Główna (2016)
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Data otwarcia 25 lipca 1851
Poprzednie nazwy Bromberg Hbf
Dane techniczne
Liczba peronów 7
Liczba krawędzi
peronowych
9
Kasy T
Przejścia nadziemne N
Przejścia podziemne T
Linie kolejowe
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Bydgoszcz Główna
Bydgoszcz Główna
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Bydgoszcz Główna
Bydgoszcz Główna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bydgoszcz Główna
Bydgoszcz Główna
Ziemia 53°08′04″N 17°59′24″E/53,134444 17,990000
Portal Portal Transport szynowy

Bydgoszcz Główna – jeden z największych dworców kolejowych w Polsce oraz największy w województwie kujawsko-pomorskim. Według klasyfikacji PKP ma najwyższą kategorię Premium.

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia kolei w Bydgoszczy.

Budynek pierwotny z 1851[edytuj]

Pierwszy budynek dworca kolejowego w Bydgoszczy powstał w 1851, podczas budowy Pruskiej Kolei Wschodniej z Krzyża do Królewca. 25 lipca 1851 na dworcu odbyła się oficjalna uroczystość otwarcia odcinka kolei wschodniej Krzyż-Bydgoszcz (145 km), z udziałem króla Prus Fryderyka Wilhelma IV. Przed udekorowanym dworcem odbyło się widowisko, podczas którego wystąpił w strojach regionalnych zespół ludowy z Kujaw, który śpiewał po polsku[1]. Pierwszy pociąg dostępny dla ogółu podróżnych odjechał z Bydgoszczy 27 lipca 1851. W 1853 do zabudowań dworca przeniesiono z kamienic przy Nowym Rynku urzędników Dyrekcji Kolei Wschodniej.

W miarę rozwoju połączeń kolejowych i wzrostu przewozów pojawiła się konieczność rozbudowy dworca kolejowego. Jedną z istotnych przyczyn rozbudowy była konieczność zapewnienia odpowiedniej bazy lokalowej dla rozrastającej się Dyrekcji Kolei Wschodniej w Bydgoszczy, która zarządzała budową, eksploatacją i prowadzeniem ruchu kolejowego we wschodnich prowincjach Prus (na wschód od Berlina).

Pierwsza rozbudowa w 1861[edytuj]

Pierwszą rozbudowę dworca zrealizowano w 1861, podczas budowy pruskiego odcinka Kolei Warszawsko-Bydgoskiej. Do istniejącego gmachu dobudowano wówczas masywne skrzydła zamkowe. Powstał trójkondygnacyjny budynek, z czterokondygnacyjnymi, wieżowymi ryzalitami bocznymi oraz wysuniętą częścią środkową z arkadowym portykiem. Całość elewacji była zwieńczona gzymsem konsolowym, a partie ryzalitów ozdobione tralkową attyką z akroterionami[2]. W 1861 między budynkiem a ul. Zygmunta Augusta (wówczas Friedrich-Wilhelm-Straβe) założono tzw. skwer dworcowy o powierzchni 0,4 ha. Miał on układ tarasowy, ozdobiony był murkami, schodkami, płotkami i murowaną pergolą. Trzy poziomy zieleńca połączono schodami[3].

Druga rozbudowa w 1870[edytuj]

Z powodu znacznego wzrostu ruchu pasażerskiego, mimo olbrzymiej kubatury, gmach nie spełniał dobrze roli budynku dworcowego. W związku z tym w 1870 równolegle do niego, u wylotu ul. Dworcowej, wybudowano klasyczny dworzec kolejowy, w którym zlokalizowano kasy biletowe, odprawę bagażu oraz wejścia do podziemnych przejść na poszczególne perony. Nowy budynek, tzw. dworzec zewnętrzny nawiązywał do stylistyki starszego budynku poprzez podobne ryzality i kształt otworów okiennych i drzwiowych. Dotychczasowy gmach zamieniono na poczekalnię, restaurację, a na piętrach zlokalizowano biura administracji Dyrekcji Kolei Wschodniej[4]. Przed nowym dworcem założono zieleniec dworcowy o powierzchni 0,35 ha. W latach 1872–1875 przy dworcu zbudowano również Urząd Ekspedycji Pocztowej.

W 1888 dworzec połączono z centrum miasta linią tramwajową wzdłuż ulicy Dworcowej, początkowo o trakcji konnej, a od 1896 elektrycznej. W 1889 urzędnicy Dyrekcji Kolei opuścili budynki dworca, przenosząc się do nowo zbudowanego, reprezentacyjnego gmachu przy ul. Dworcowej.

Odbudowa budynku dworcowego w latach 1910–1915[edytuj]

W 1910, po pożarze dworca, przystąpiono do jego odbudowy w formie nowego gmachu. Odbudowę zakończono w 1915[5]. Nowy budynek był masywnym, prostopadłościennym gmachem krytym dachem namiotowym. W kubicznej wieży pośrodku dachu zlokalizowano duży zegar. Na placu przed dworcem nadal zachowano ozdobny zieleniec, który stanowił wizytówkę miasta dla przyjezdnych. Został on przebudowany w 1926, zyskując bardziej reprezentacyjną formę[3]. W takiej formie budynek dworca przetrwał okres międzywojenny i II wojnę światową. W latach 1936–1937 w miejscu dawnego Urzędu Ekspedycji Pocztowej (ul. Zygmunta Augusta 3) zbudowano Urząd Pocztowy Bydgoszcz 2[6].

Bydgoskie terminale dworcowe w przekroju historycznym
Rekonstrukcja pierwszego terminala dworcowego z 1849
Budynek wewnętrzny dworca po rozbudowie w 1861
Dworzec zewnętrzny z zieleńcem, zbudowany w 1915
Terminal w latach 1966–2015
Terminal zewnętrzny w 2016


Przebudowa w latach 1965–1972[edytuj]

Ostatnią (do roku 2014) przebudowę dworca wykonano na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, nadając mu współczesną formę. Usunięto wówczas stromy dach budynku wraz z wieżą zegarową oraz przeszklono elewację frontową. Wykonano również przejście podziemne do dworca pod ul. Zygmunta Augusta. Oficjalne oddanie budynku do użytku nastąpiło w roku 1966, natomiast faktycznie prace trwały do roku 1972[7]. W okresie powojennym zlikwidowano również zieleniec przed dworcem, urządzając w jego miejscu parking dla samochodów i autobusów. W 2012 miejsca postojowe zostały przeniesione na nową pętlę przy ulicy Rycerskiej, a w ich miejscu poprowadzono tory nowej linii tramwajowej.

Na budynku znajdowały się dwie tablice pamiątkowe: pierwsza, odsłonięta we wrześniu 2003, upamiętniała 70. rocznicę budowy i eksploatacji magistrali węglowej; druga, odsłonięta 3 czerwca 2007, poświęcona była Pamięci 12 ofiar, 26 ciężko poszkodowanych w katastrofie kolejowej pod Ślesinem 3.06.1972. Jej fundatorem był Andrzej Skibicki – uczestnik wypadku. Obecnie tablice te znajdują się w podziemiu budynku.

Mieszcząca się do 2012 roku przy III peronie Izba Tradycji Bydgoskich Dróg Żelaznych, prowadzona przez Bydgoskie Towarzystwo Przyjaciół Kolei, została przeniesiona do budynku dworca Bydgoszcz Wschód.

Dworzec wyspowy (wewnętrzny) zbudowany w latach 1851–1861, po rewitalizacji w 2015
Widok z peronu
Front
Attyka z rokiem budowy i rewitalizacji
Wieża z gzymsem i attyką
Widok z południowego wschodu


Modernizacja w latach 2014–2015[edytuj]

Widok z peronu: po lewej terminal zewnętrzny, po prawej dworzec wyspowy

W latach 2014–2015 kosztem 164 mln zł dokonano kompleksowej przebudowy dworca głównego. Autorem projektu jest Przedsiębiorstwo Organizacji Inwestycji Allplan Sp. z o.o.[8], które przedstawiło 4 koncepcje realizacji inwestycji o nazwach "Inside-outside", "Wehikuł czasu", "Clockwork station" oraz "Węzeł przesiadkowy"[9]. Zrealizowano pierwszą z koncepcji, która zakładała odrestaurowanie starego dworca wyspowego, odtworzenie podziałów oraz budowę nowego, 5-kondygnacyjnego obiektu przy ulicy Zygmunta Augusta o szklanej fasadzie (3409 m2), kubaturze 40.065 m3(dotychczasowy obiekt miał 16.837 m3)[10]. Na najwyższej kondygnacji będą mieściły się biura, na najniższej – 9 kas biletowych oraz tunel prowadzący na perony. Pomiędzy kondygnacjami znalazł się prześwit, odsłaniający odrestaurowany budynek dworca wyspowego[11]. Podwyższone zostały również perony, znajdujące się do tej pory na poziomie 30 cm ponad główką szyny – perony 1, 2 i 5 do wysokości 55 cm, a znajdujące się przy zabytkowym budynku dworca wyspowego perony 3 i 4 o około 10 cm.

28 maja 2014 PKP podpisało umowę na przebudowę z konsorcjum Budimexu SA i PW Lech, które za kwotę 165 mln[12] zobowiązało się do realizacji inwestycji do listopada 2015 roku[13]. 13 kwietnia 2015 nad bryłą nowego budynku zawisła tradycyjna wiecha.

25 czerwca 2014 dawny dworzec zamknięto, po czym przystąpiono do jego rozbiórki[14]. Trwała ona zaledwie cztery dni od 30 czerwca do 3 lipca 2014[15][16], przy czym zasadniczą część budynku zburzono 2 lipca 2014. W czasie przebudowy odprawa podróżnych odbywała się w prowizorycznym budynku kontenerowym, a ruch pieszych na perony odbywał się dawnym tunelem pocztowym. Nowy obiekt, mimo trwających prac wykończeniowych, został oddany do użytku podróżnych 24 sierpnia 2015[17]. 10 października 2015 nowy dworzec został oficjalnie otwarty[18], pomimo tego, że prace przy przebudowie peronu 5 zostały zakończone dopiero w połowie listopada 2015[19].

Wraz z przebudową obiektu perony 3a i 4a zostały pozbawione wiat, a poziom podłogi budynku dworcowego został podwyższony powyżej poziomu ul. Zygmunta Augusta, co utrudniło dostęp do budynku dla osób niepełnosprawnych.

Jednocześnie miasto przystąpiło do budowy nowych wejść do przejścia podziemnego od strony przystanków autobusowych i tramwajowych wraz z nieistniejącymi dotąd windami. Wykorzystany w dotychczasowych konstrukcjach przezroczysty poliwęglan został zastąpiony przez szkło hartowane o odcieniu szaro-niebieskim. Oświetlenie wejść, nad którymi pojawiły się podświetlane napisy, zapewniły listwy LED. Wyremontowany kosztem 1,4 mln zł odcinek przejścia podziemnego oddano do użytku na przełomie 2015 i 2016 roku[20].

19 marca 2016 w holu dworca została odsłonięta tablica z 1931, upamiętniająca przybycie do Bydgoszczy marszałka Piłsudskiego 6 czerwca 1921 o 9 rano[21]. Zniszczoną w 1939 tablicę zrekonstruowano z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy. Wykonana z białego marmuru zawiera napis i plakietę z popiersiem marszałka z brązu.

Terminal zewnętrzny dworca Bydgoszcz Główna
Widok od ul. Dworcowej
Widok od ul. Zygmunta Augusta
Kasy biletowe
Widok z węzła przesiadkowego
Wnętrze terminalu


Linie kolejowe przechodzące przez stację[edytuj]

Sąsiadujące z dworcem zakłady Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz produkujące m.in. tramwaje i inne pojazdy szynowe
Skład Pesa Elf przy peronie

Przez stację przechodzą następujące linie kolejowe:

Obiekty znajdujące się w okolicach stacji[edytuj]

  • Fabryka taboru szynowego Pesa z zachowaną kuźnią z połowy XIX w.
  • Dawna zajezdnia tramwajowa na ul. Zygmunta Augusta, w 2007 przejęta przez Bydgoską Szkołę Wyższą, która zamierzała utworzyć tu kompleks budynków dydaktycznych, do czego jednak nie doszło; w 2016 przekształcona w park trampolin z zachowaniem zabytkowych elementów budynku i części torowisk[22].
  • Jedna z trzech okrągłych parowozowni systemu Schwedlera w kraju (obok Piły i Tczewa)[23], z lat 70. XIX wieku[24], do 1985 miejsce napraw tendrów, 4 marca 2014 wpisana do rejestru zabytków[25]. W maju 2014 na wniosek Pesy, zmierzającej do postawienia na jej miejscu nowej hali produkcyjnej, podjęto decyzję o jej rozebraniu i zrekonstruowaniu na terenie Exploseum[26]. W październiku 2014 obiekt rozebrano, nie ustalając przy tym lokalizacji, w jakiej miałby zostać zrekonstruowany[27]. 26 listopada 2014 elementy rozebranej hali przekazano miastu[28], które zamierza odtworzyć obiekt w Myślęcinku[29]. Znajdująca się obok wieża ciśnień w kwietniu 2014 została przeznaczona do rozbiórki[30], która nastąpiła w maju 2014
  • Suwnica kolejowa przy ul. Zygmunta Augusta, z ok. 1910
  • Parowóz wąskotorowy typu Borsig przy ul. Unii Lubelskiej[31]
  • Przystanek autobusowy obsługujący linie dzienne i nocne oraz przystanek tramwajowy

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Mierzyński Jan: 125 rocznica powstania dyrekcji kolejowej w Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska V (1971-73). Bydgoszcz 1980
  2. Jastrzębska-Puzowska Iwona, Winter Piotr: Budynek dawnej Dyrekcji Kolei Wschodniej w Bydgoszczy. [w.] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 1. Bydgoszcz 1996
  3. a b Kuczma Rajmund: Zieleń w dawnej Bydgoszczy. Instytut Wydawniczy „Świadectwo”. Bydgoszcz 1995
  4. Budynek ten w mocno zniekształconej formie istnieje do dzisiaj między peronami III i IV
  5. Czajkowski Edmund: 134 bydgoskiego węzła kolejowego. [w.] Kalendarz Bydgoski 1985
  6. według projektu Putermana-Sadłowskiego
  7. Krzysztof Błażejewski Budowniczowie „starego” Dworca PKP Bydgoszcz Główna nie byli w stanie dotrzymać terminu, Express Bydgoski 23 lipca 2015
  8. http://www.rynek-kolejowy.pl/45688/PKP_SA_wybralo_projektanta_dworca_w_Bydgoszczy.htm [dostęp 06.06.2013]
  9. Dworzec kolejowy w Bydgoszczy: modernizacja (pol.). 2013. [dostęp 2013-23-08].
  10. Przez Bydgoszcz będą jeździć nowoczesne Flirty – od grudnia połączenie szybsze niż teraz
  11. Z powodu starego platana, nowy budynek musiał zostać obrócony o 180 stopni [dostęp 06.06.2014]
  12. łączny koszt inwestycji zamknął się w kwocie 197 mln zł
  13. Budimex z umową na budowę nowego dworca w Bydgoszczy (pol.). 2014-05-28. [dostęp 2014-07-15].
  14. Krzysztof Aładowicz Ostatni dzień starego dworca Bydgoszcz Główna. Co dalej?
  15. Tak rozbierali dworzec Bydgoszcz Główna. Dzień po dniu[dostęp 12.07.2014]
  16. Dworca Bydgoszcz Główna już nie ma [ZDJĘCIA]
  17. Bydgoski dworzec od dziś do dyspozycji pasażerów (pol.). 2015-058-24. [dostęp 2015-09-09].
  18. Nowy dworzec Bydgoszcz Główna oficjalnie otwarty (zdjęcia) (pol.). 2015-10-12. [dostęp 2015-10-12].
  19. rej: Piąty peron na dworcu Bydgoszcz Główna już otwarty (pol.). bydgoszcz.wyborcza.pl, 2015-11-16. [dostęp 2015-11-17].
  20. Wejścia do podziemnego tunelu przy dworcu gotowe
  21. Tablica marszałka Piłsudskiego wraca do Bydgoszczy
  22. Marta Leszczyńska http://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,48722,20383026,nowe-zycie-w-starej-zajezdni-park-trampolin-zmieni-to-miejsce.html Nowe życie w starej zajezdni. Park Trampolin zmieni to miejsce]
  23. Komitet “6-ciu Okrąglaków Kolei Wschodniej”
  24. Miasto spiera się z Pesą o zabytek. Wyburzą go czy zostawią? [dostęp 12.09.2013]
  25. Bydgoszcz: nie słabnie spór wokół zabytkowej lokomotywowni [dostęp 13.03.2014]
  26. Krzysztof Aładowicz Zabytkową parowozownię Pesy przeniosą do Exploseum [dostęp 24.05.2014]
  27. Znika stara parowozownia. Dokąd powędruje?. bydgoszcz.gazeta.pl, 2014-10-21. [dostęp 2014-10-22].
  28. Bydgoszcz: Tendrownia własnością miasta. Rozebrana – w częściach
  29. Odbudują zabytkową parowozownię. Plan niestety bez konkretów
  30. Pesa burzy wieżę ciśnień z czasu II wojny światowej [dostęp 25.04.2014]
  31. Lokomotywa promuje odrodzone Technikum Kolejowe

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Bydgoszcz Główna
Linia 18 KutnoPiła Główna (160,058 km)
BSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Bydgoszcz Leśna
odległość: 3,715 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 3,009 km
Linia 131 Chorzów BatoryTczew (370,310 km)
BSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Trzciniec
odległość: 7,790 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 2,240 km
Linia 356 Poznań Wschód – Bydgoszcz Główna (127,800 km)
BSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Białe Błota Prefabet
odległość: 9,037 km
BSicon KBHFr.svg
Linia 745 Bydgoszcz Główna – Czyżkówko (0,551 km)
BSicon KBHFl.svg
BSicon STRq.svgBSicon STRq.svgBSicon KBHFr.svgBydgoszcz Bocznica Zachodnia
odległość: 1,847 km