Bystra (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie małopolskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Bystra
Dawny dwór rodziny Groblewskich
Dawny dwór rodziny Groblewskich
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Gorlice
Liczba ludności (2015) 1521
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 38-300[1]
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0425194
Położenie na mapie gminy wiejskiej Gorlice
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Gorlice
Bystra
Bystra
Położenie na mapie powiatu gorlickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gorlickiego
Bystra
Bystra
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Bystra
Bystra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bystra
Bystra
Ziemia49°39′44″N 21°05′05″E/49,662222 21,084722

Bystrawieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Gorlice, niedaleko Gorlic. Historia wsi sięga XIV wieku. Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii pod wezwaniem św. Józefa Oblubieńca NMP. W 2015 roku wieś liczyła 1521 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Bystra. Widok na Jelenią Górę

Centrum wsi położone jest w dolinie Bystrzanki, otoczonej beskidzkim masywem Maślanej Góry i pogórskimi wzniesieniami Taborówka i Bucze. Bystra leży na pograniczu Gór Grybowskich (stanowiących północno-zachodnią część Beskidu Niskiego) i Pogórza Ciężkowickiego. Przez wieś przebiega granica między Beskidami, a Pogórzem Karpackim. Miejscowość położona jest 5 km na zachód od Gorlic, leży przy drodze powiatowej prowadzącej z sąsiedniego Szymbarku do Szalowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny w Bystrej

Bystra została lokowana w 1369 roku przez Kazimierza Wielkiego[3]. Wieś należała do parafii w Szymbarku[4]. Zachowała się księga ławnicza wsi z lat 1499-1561[5], miejscowość znajdowała się wtedy w starostwie bieckim (powiat biecki w woj. krakowskim)[6].

W 1870 roku, z inicjatywy ks. Józefa Radeckiego, we wsi utworzono szkołę ludową[7]. W latach 1906-07 ziemiańska rodzina Groblewskich zbudowała nowy, otoczony parkiem dworskim, murowany dwór. W 1985 roku park dworski  z przełomu XIX i XX wpisano do rejestru zabytków, w 2007 roku został z rejestru wykreślony[8].

W latach 1922-25 zbudowano kościół pod wezwaniem św. Józefa Oblubieńca NMP. Autorem projektu architektonicznego był Roman Olszewski. W 1926 biskup tarnowski Leon Wałęga erygował parafię w Bystrej. W 1965 roku dobudowano wolnostojącą dzwonnicę, mającą formę trzech kamiennych arkad[4].

7 września 1946 roku w przejętym przez państwo dworze otwarto Państwową Szkołę Gospodarstwa Wiejskiego. Później szkoła kilkakrotnie zmieniała nazwę, w 1993 roku nadano jej imię Stanisławy Groblewskiej[9].

Od 1954 roku istniała gromada Bystra, 31 grudnia 1961 gromadę zniesiono, włączając jej obszar do gromady Szymbark. W latach 1945-75 wieś znajdowała się w woj. rzeszowskim, w latach 1975-98 była częścią woj. nowosądeckiego.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Sołectwo Bystra zajmuje obszar 1436 ha, który zamieszkuje ok. 1500 osób. W miejscowości znajduje się ok. 400 budynków mieszkalnych. Wieś ma charakter typowo rolniczy, dominują małe kilkuhektarowe gospodarstwa rolne[2].

W Bystrej działają Ludowy Klub Sportowy, Ochotnicza Straż Pożarna, filia Ośrodka Kultury Gminy Gorlice oraz Koło Gospodyń Wiejskich[2]. W miejscowości funkcjonują trzy placówki oświatowe: Samorządowe Przedszkole, Szkoła Podstawowa im. Juliusza Słowackiego[10] oraz Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego im. Stanisławy Groblewskiej (prowadzony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi)[11]. Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii pod wezwaniem św. Józefa Oblubieńca NMP[12].

W Bystrej znajduje się, murowany z kamienia ciosanego, kościół[13] – zbudowany w stylu neogotyckim z elementami neoromańskimi[14]. Obok kościoła zlokalizowany jest cmentarz, pochowano na nim gen. Aleksandra Jasińskiego-Sasa. We wsi zachował się, otoczony parkiem, dawny dwór rodziny Groblewskich (obecnie budynek zespołu szkół rolniczych) z początku XX wieku. Zachowało się też kilka kapliczek, w tym kryta gontem kapliczka z przełomu XVIII i XIX wieku oraz z wykonana z wapienia, figura Matki Bożej z 1899 roku[14]

Przez wieś biegnie Królewski Szlak Rowerowy z Biecza do Obidzy[15].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Bystra[16][17][18]
SIMC Nazwa Rodzaj
0425202 Bucze część wsi
0425225 Frankówka część wsi
0425231 Granice od Woli część wsi
0425248 Oracówka część wsi
0425254 Pod Lasem część wsi
0425260 Smołówka część wsi
0425277 Za Działem część wsi

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. a b c Diagnoza służąca wyznaczaniu obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji Gminy Gorlice, grudzień 2016.
  3. Sołectwo Bystra - Gmina Gorlice, www.gmina.gorlice.pl [dostęp 2017-11-26].
  4. a b O parafii - Parafia Bystra, „Parafia Bystra” [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  5. Księgi sądowe wiejskie z XV wieku, „Collectanea ad historiam plebeanorum”, 27 grudnia 2016 [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  6. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, s. 94.
  7. Dzień Edukacji Narodowej w Bystrej [dostęp 2018-10-11] (pol.).
  8. Rejestr zabytków - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, www.wuoz.malopolska.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  9. ZSCKR Bystra - Historia szkoły, www.zsabystra.com.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  10. Biuletyny Informacji Publicznej, bip.malopolska.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  11. Wykaz szkół rolniczych - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, www.minrol.gov.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  12. Parafia Św. Józefa Oblubieńca NMP w Bystrej, www.bystra-wiz.diecezja.tarnow.pl [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  13. Marek Sztorc, Bystra, kościół św. Józefa Oblubieńca NMP, www.tarnowskiekoscioly.net [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  14. a b Uchwała nr XX/201/13 Rady Gminy Gorlice z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami (str.28-30), edziennik.malopolska.uw.gov.pl [dostęp 2017-11-26].
  15. Szlaki turystyczne, www.gorlice.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  16. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  17. GUS. Rejestr TERYT
  18. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (pol.). opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06].


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]