Bytów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Bytów
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskieji św. Jana Chrzciciela
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej
i św. Jana Chrzciciela
Herb Flaga
Herb Bytowa Flaga Bytowa
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat bytowski
Gmina Bytów
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1346
Burmistrz Ryszard Jan Sylka
Powierzchnia 8,72 km²
Wysokość 110,1 - 188,8 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

17 032[1]
1 953,2 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 59
Kod pocztowy 77-100
Tablice rejestracyjne GBY
Położenie na mapie powiatu bytowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bytowskiego
Bytów
Bytów
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Bytów
Bytów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bytów
Bytów
Ziemia54°10′16″N 17°29′27″E/54,171111 17,490833
TERC
(TERYT)
6222801024
SIMC 0977290
Urząd miejski
ul. 1 Maja 15
77-100 Bytów
Strona internetowa
BIP

Bytów (dodatk. nazwa w j. kaszub. Bëtowò; niem. Bütow, ukr. Битів) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bytów, położone na Pojezierzu Bytowskim, nad rzekami Borują oraz Bytową i jeziorem Jeleń. Miasto stanowi lokalny węzeł drogowy (DK20, DW209, DW212, DW228).

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa słupskiego.

Ośrodek turystyczno-wypoczynkowy. Przemysł elektrotechniczny, spożywczy, drzewny i metalowy.

Historia[edytuj]

Dawny gród pomorski wzmiankowany w powstałej około 1113 kronice Galla Anonima (łac.castrum nomine Bitom), jako zdobyty i złupiony przez Bolesława III Krzywoustego.

Innym razem podobnie zdobył inny gród, zwany Bytom [Bytów], skąd nie mniej wyniósł sławy i pożytku, jak z tamtego. Albowiem wyprowadził stamtąd obfitą zdobycz i jeńców, a miejsce samo zamienił w pustynię.[2]

W 1329 zajęty przez Krzyżaków. Prawa miejskie otrzymał 12 lipca 1346[3]. W roku 1410 po bitwie pod Grunwaldem został przekazany przez króla Władysława Jagiełłę księciu pomorskiemu Bogusławowi VIII, następnie w roku 1466 Kazimierz Jagiellończyk podarował go księciu szczecińskiemu Erykowi II[4]. W latach 1526–1637 wraz z całą ziemią lęborsko-bytowską był lennem Polski. W 1637 Bytów z Lęborkiem został przyłączony do Królestwa Polskiego. W dniu 6 listopada 1657 Bytów po traktacie bydgoskim trafił pod władzę Brandenburgii (dynastii Hohenzollernów), formalnie jako lenno Polski.

W 1912 Polacy stanowili w powiecie bytowskim ok. 15% ludności i traktat wersalski pozostawił miasto w granicach Niemiec. Mimo to w okresie 1919–1939 działały tu liczne polskie organizacje. W okresie II wojny światowej ośrodek konspiracji (Gryf Kaszubski). W 1945 zniszczony w 70% i włączony do Polski; 90% niemieckiej ludności miasta wysiedlono. Stopniowo odbudowywany; siedziba powiatu 1946–1975. W 1946 urzędowo zatwierdzono obecną nazwę[5], po 1947 Bytów oraz okolice został zasiedlony osadnikami ze wschodniej i centralnej Polski, m.in. w ramach akcji „Wisła”.

W miejscowości działał Zakład Rybacki Bytów wchodzący w skład Państwowego Gospodarstwa Rybackiego Słupsk[6].

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Bytowa w 2014 roku[1].


Piramida wieku Bytow.png

Zabytki[edytuj]

Zabytkami prawnie chronionymi są[7]:

  • śródmieście miasta,
  • wieża – pozostałość po dawnym katolickim kościele pw. św. Katarzyny, ob. galeria sztuki, ul. Starokościelna, poł. XIV,
  • kościół ewangelicki pw. św. Elżbiety, ob. rzym.-kat. par. pw. św. Katarzyny, wzorowany na kościele św. Macieja w Berlinie projektu F.A. Stülera, 1847-1854, ul. Jana Pawła II 16,
  • cerkiew pw. św. Jerzego, dawny kościół ewangelicki ob. greckokatolicki, ul. Josyfa Slipyja, XVII, cmentarz,
  • zamek krzyżacki, XIV/XV, XVI/XVII,
  • młyn zamkowy, ul. Młyńska 6, 1791, obecnie restauracja,
  • kamienice, ul. Jana Pawła II nr 10, 12, 14, XVIII/XIX,
  • bank (ob. Pekao S.A.), ul. Bauera 3, XIX,
  • dom, ul. 1 Maja 2, pocz. XIX,
  • poczta, ul. Wojska Polskiego 10, ok. 1800,
  • dom, ul. Wojska Polskiego 22, pocz. XIX,
  • spichlerz, ul. Ogrodowa 10, szachulcowy, poł. XIX,
  • most kolejowy (kamienno-ceglany) na rzece Boruji, 1882-1884,

Cennymi zabytkami architektury (niechronionymi) są[8]:

  • szpital przy ul. Lęborskiej z 1933, ob. rozbudowany
  • dom modernistyczny z lat 30. XX w., ul. Prosta 3
  • dom modernistyczny z 1935 (projekt), ul. Zielona 2-4
  • wiadukt nad torami kolejowymi, w pierwotnej wersji zbudowany przed wojną. W czasie II wojny światowej zburzono jedno przęsło. W Szczecinie podobnie zburzono Most Kłodny o zbliżonej konstrukcji, jednak sama kratownica nie doznała uszkodzeń. Most Kłodny został więc przewieziony i ponownie zmontowany w Bytowie. Przez pewien czas obydwa przęsła – przedwojenne i przywiezione ze Szczecina koegzystowały, później oryginalne przedwojenne przęsło rozebrano[9].

Transport[edytuj]

W mieście krzyżują się drogi:

Do 1945 przez Bytów przebiegała linia kolejowa Miastko – BytówLębork.

Kolej[edytuj]

Wiadukt nad nieczynnymi torami kolejowymi. Widok z terenu dworca

Kolej dotarła do miasta od strony Słupska w 1884; w 1901 połączono je z Lipuszem, w 1902 z Lęborkiem, w 1909 z Miastkiem. W ten sposób Bytów stał się stacją węzłową, jednak po przejściu frontu w 1945 odcinki Bytów-Lębork oraz Bytów-Miastko rozebrano. Ostatecznie kolejową komunikację pasażerską zlikwidowano w 1991. W 2008 z dworca w Bytowie wyruszył specjalny pociąg „Transcassubia”, który zawiózł bytowskich Kaszubów na X Zjazd Kaszubów do Gdańska. Z uwagi na zły stan torów 23-kilometrowy odcinek z Bytowa do Lipusza pociąg pokonywał z prędkością 20 km/h. 4 lipca 2009 z okazji XI Zjazdu Kaszubów pociągi specjalne „Transcassubia” przywiozły uczestników z Helu, Gdyni i Chojnic[potrzebny przypis]. W lipcu 2012 z dworca kolejowego w Bytowie wyruszył kolejny pociąg specjalny „Transcassubia” na XIV Zjazd Kaszubów do Sopotu. W sezonie letnim 2016 Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych uruchomiło w dni wolne od pracy połączenie pasażerskie z Lipuszem.

Samorząd województwa przewiduje w przyszłości uruchomienie połączenia kolejowego z Gdańskiem i Gdynią, co umożliwiło oddanie do użytku w r. 2015 Pomorskiej Kolei Metropolitalnej[10].

Edukacja[edytuj]

W Bytowie znajdują się 3 szkoły ponadgimnazjalne (Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, Zespół Szkół Ogólnokształcących, Zespół Szkół Ekonomiczno-Usługowych im. Stanisława Staszica), 2 gimnazja, 2 szkoły podstawowe, Ośrodek Szkolno-Wychowawczy oraz Filia Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Słupsku.

W Bytowie działają również szkoły niepubliczne prowadzone przez Prywatne Centrum Edukacyjne Marmołowski:

  • Zaoczne Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych (1999)
  • Zaoczne Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych (2008)
  • Policealne Studium Zawodowe (1999)

Wspólnoty religijne[edytuj]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzi Kościół Rzymskokatolicki który posiada dwie parafie (pw. św. Katarzyny i pw. św. Filipa Neri), Kościół Greckokatolicki obrzędu bizantyjsko-ukraińskiego, Kościół Zielonoświątkowyprotestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym oraz Świadkowie Jehowy.

Sport[edytuj]

Miasto jest siedzibą klubu sportowego Bytovia. Klub ten korzysta z położonego przy ul. Mickiewicza stadionu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji o nominalnej pojemności 2043 miejsc. 27 października 2009, dzięki rozkładanym trybunom, mecz 1/8 Pucharu Polski pomiędzy Bytovią II Bytów a Wisłą Kraków (0:2) obejrzało 5000 widzów[12]. Boisko posiada wymiary 105 × 68 m, a oświetlenie płyty zapewniają 4 jupitery o łącznej mocy 1600 lx, użyte po raz pierwszy 5 września 2015 w meczu z klubem Dolcan Ząbki.

Współpraca samorządowa[edytuj]

Miasta partnerskie[13]:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Bytow, w oparciu o dane GUS.
  2. (Gall tzw. Anonim, Kronika Polska, tł. R. Grodecki, M. Plezia, Wrocław 1989.).
  3. Dni Bytowa 2007. bytow.com.pl, 2007-07-12. [dostęp 2009-03-23].
  4. Na Ziemi Ojców, Rocznik Ziem Zachodnich i Północnych, 1962, Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich, s. 179.
  5. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  6. M.P. z 1987 r. Nr 7, poz. 54
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 30 września 2016; 3 miesiące temu. [dostęp 2015-09-16]. s. 1.
  8. Waloryzacja architektury modernistycznej w województwie pomorskim. Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Gdańsku, 24 kwietnia 2008. [dostęp 2015-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-11-23)].
  9. Andrzej Kraśnicki jr: Sensacja! Przedwojenny most Kłodny ocalał! Jest na Kaszubach.
  10. Opis projektu na oficjalnej stronie zarządcy infrastruktury. [dostęp 2011-01-05].
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.
  12. AndrzejA. Gurba AndrzejA., Bytów. Przed meczem Bytovii z Wisłą Kraków. Nowe trybuny i bilety na mistrzów kraju, „gp24.pl” [dostęp 2016-11-12].
  13. Miasta partnerskie. Urząd Miejski w Bytowie. [dostęp 2012-07-07].

Linki zewnętrzne[edytuj]