Bytnica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°9′1″N 15°10′9″E
- błąd 38 m
WD 52°9'1"N, 15°10'9"E
- błąd 38 m
Odległość 0 m
Bytnica
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat krośnieński
Gmina Bytnica
Wysokość ok. 65-70 m n.p.m.
Liczba ludności (2020) 996
Strefa numeracyjna 0-68
Kod pocztowy 66-630
Tablice rejestracyjne FKR
SIMC 0908395
Położenie na mapie gminy Bytnica
Mapa konturowa gminy Bytnica, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bytnica”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Bytnica”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Bytnica”
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa konturowa powiatu krośnieńskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Bytnica”
Ziemia52°09′01″N 15°10′09″E/52,150278 15,169167

Bytnica (niem. Beutnitz)[1] – wieś gminna w powiecie krośnieńskim, w województwie lubuskim. Siedziba gminy Bytnica.

Leży pomiędzy jeziorami Kokno i Bytnickim ok. 12 km od Krosna Odrzańskiego, przy lokalnej drodze Krosno Odrzańskie-Świebodzin, około 2,5 km. od centrum wsi stacja kolejowa na linii Wrocław-Kostrzyn-Szczecin. W latach 1550-1627 miejscowość posiadała prawa miejskie[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś znana od 1308 roku jako Bitenisz, następnie w 1329 jako Butnicz kiedy to jest po raz pierwszy wzmiankowana[1]. Henryk żagański w tym czasie oddał swoje ziemie na których leżała Bytnica w lenno Janowi Luksemburskiemu. Zapewne wtedy była ona dużą miejscowością z zamkiem położonym na przesmyku między dwoma jeziorami[1]. Książę śląski Wacław w 1429 roku nadał Bartuschowi von Wessinburgowi i Ottonowi von Landsbergowi lenno obejmujące Bobrowice (Bobirsberg) i Bytnicę (Bewtenicz) wraz z zamkami. W dokumentach z 1500 roku pojawia się nazwisko rodziny z Bytnicy Grunberg. Rodzina ta przysięgała obowiązek lenny księciu Joachimowi I[1]. Rycerz Hans Grunenberg z Zeditz otrzymał w 1519 roku od księcia potwierdzenie lenna obejmującego dobra bytnickie. Część wsi należała również w 1501 roku do Rothenburgów, którzy w ciągu XVII wieku znacznie powiększyli tutaj swój stan posiadania[1]. W pierwszej połowie XVI wieku z inicjatywy przedstawicieli tego rodu założono obok wsi miasteczko Nowa Bytnica (Neu-Beutnitz). Miasteczko nie rozwinęło się jednak pod względem gospodarczym. W ciągu XVI wieku w dokumentach określone jest mianem miasta, później występuje już tylko jako wieś[1]. Bytnica uległa spaleniu w 1747 roku, ale z inicjatywy Johanna Sigismunda von Rothenburga na nowo wybudowano kościół, plebanię i szkołę[1]. W 1786 roku po śmierci hrabiego von Rothenburga jego dobra zostały zakupione przez księcia Piotra Birona[3]. W 1800 roku zostały przejęte przez jego zięcia księcia von Hohenzollern Hechingen. Własność spadkobierców księcia została tu odnotowana jeszcze w 1879 roku. W tym czasie we wsi pracowała gorzelnia[3].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki, parafii pw. św. Piotra i Pawła. Barokową budowlę jako zbór ewangelicki wzniesiono w 1750 roku na bazie starszej świątyni spalonej w 1747 roku[3]. Założona na planie trapezu i nakryta dachem mansardowym, zwieńczonym ośmioboczną, drewnianą wieżyczką z barokowym hełmem z latarnią. Murowana, salowa świątynia posiadająca po stronie zachodniej kruchtę z łukowato zamkniętymi oknami i podobnie uformowanymi drzwiami, które są umieszczone w północnej części kościoła[3]. Ściany wzmocniono przyporami, a oszczędny detal architektoniczny w postaci lizen narożnikowych i prostych opasek okiennych zdobi elewacje. Zachowała się we wnętrzu świątyni część empor wspartych na drewnianych kolumnach. Podtrzymują one płaski strop drewniany[3]. Po 1945 roku pozostałe elementy empor zostały zdemontowane w trakcie przystosowywania świątyni do obrządku katolickiego. Na czterech kolumnach zwieńczonych czworobocznymi głowicami wspiera się zachodnia empora organowa[3]. Prezbiterium zajmuje część wschodnią, które jest węższe od nawy z uwagi na boczne pomieszczenia i zachował się w, nim barokowy ołtarz główny. Teren przykościelny został otoczony murem ceglanym[3].
  • plebania, barokowy budynek z około 1800 roku został założony na planie prostokąta. Nakryto ją dachem naczółkowym. Wewnątrz podpiwniczonej plebanii zachował się pierwotny układ pomieszczeń z sienią przelotową. Brak jest dawnego oryginalnego wyposażenia[3].
  • w centrum Bytnicy w XVIII wieku zbudowano pałac, który zastąpił szesnastowieczną budowlę, a także zamek wzniesiony przez przedstawicieli rodu von Rothenburg[3]. W 1808 roku pałac został gruntownie przebudowany po przejęciu majątku przez córkę Piotra Birona, Wilhelminę i jej męża księcia Hohenzollern Hechingen[3]. Murowana budowla z kamienia i cegły została założona na planie prostokąta. Podpiwniczony parterowy obiekt posiada piętrowy ryzalit umieszczony w elewacji frontowej zachodniej. Nakryty jest wysokim dachem mansardowym,a wejście główne, które poprzedzone jest schodami, umieszczono w ryzalicie[3]. Posiada skromny detal architektoniczny, a ogranicza się do zachowanego fragmentarycznie boniowania i opasek okiennych. W elewacji tylnej zbudowano podobny ryzalit, a w, nim też umieszczono wejście do budynku. Dawny pałac Rothenhurgów po II wojnie Światowej znacjonalizowano i umieszczono w, nim szkołę[3]. Elewacje w trakcie prac adaptacyjnych w znacznej części pozbawiono detalu architektonicznego, a wnętrze przebudowano. Wymieniono w późniejszych czasach stolarkę okienną i drzwiową. Do dziś przy pałacu przetrwał niewielki park krajobrazowy z XIX wieku[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. s. 250.
  2. Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce, Geneza, rozwój, problemy, pod red. Robert Krzysztofik, Mirek Dymitrow, University of Gothenburg, 2015, ​ISBN 91-86472-76-3​,[1]
  3. a b c d e f g h i j k l m Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. s. 251.
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 10. [dostęp 22.1.13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 250-251. ISBN 978-83-919914-8-0.