CANZUK

CANZUK – proponowany sojusz Kanady, Australii, Nowej Zelandii i Wielkiej Brytanii, mający na celu utworzenie międzynarodowej organizacji lub konfederacji o zakresie podobnym do dawnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Obejmuje on zwiększenie handlu, współpracę w polityce zagranicznej, współpracę militarną oraz mobilność obywateli między tymi czterema państwami. Sojusz opiera się na podobnych systemach gospodarczych, wartościach społecznych, systemach politycznych i prawnych, wspólnym zwierzchniku państwa w osobie króla Karola III oraz fakcie, że większość populacji każdego z tych krajów posługuje się językiem angielskim. Inicjatywa jest promowana przez grupę lobbingową CANZUK International. Wśród innych zwolenników znajdują się think tanki, takie jak Adam Smith Institute, Henry Jackson Society, Bruges Group oraz politycy z czterech wspomnianych krajów.

Historia

Termin CANZUK po raz pierwszy został ukuty przez Williama Davida McIntyre’a w jego książce z 1967 roku Colonies into Commonwealth, gdzie odniósł się do koncepcji „CANZUK Union”. Pomysł zacieśnienia migracji, handlu oraz współpracy w zakresie polityki zagranicznej między krajami CANZUK zyskał na popularności w 2015 roku dzięki Jamesowi Skinnerowi, założycielowi i dyrektorowi generalnemu organizacji CANZUK International.

Kanada, Australia i Nowa Zelandia, dawne dominia Imperium Brytyjskiego, to kraje, w których ludność pochodzenia brytyjskiego stanowiła większość mieszkańców. Współcześnie, razem z Wielką Brytanią, tworzą one tzw. CANZUK – grupę państw połączonych głębokimi więziami kulturowymi, dyplomatycznymi i militarnymi. Symbolem tych związków jest m.in. obecność flagi Wielkiej Brytanii w kantonie flag Australii, Nowej Zelandii oraz dawnej flagi Kanady, a także status flagi Unii (Royal Union Flag).

Państwa CANZUK, będące królestwami Wspólnoty Narodów, łączy wspólny monarcha – król Karol III, pełniący rolę konstytucyjnej głowy państwa. Kraje te dzielą także podobne systemy polityczne oparte na westminsterskim modelu parlamentarnym, prawo zwyczajowe (ang. common law) oraz język angielski, co czyni je częścią anglojęzycznego świata. Współpraca militarna obejmuje takie inicjatywy jak Fincastle Trophy, program wywiadowczy Five Eyes, ABCANZ Armies oraz AUSCANNZUKUS, które wzmacniają kooperację wojskową i morską. Kanada i Wielka Brytania są członkami NATO, natomiast Australia, Nowa Zelandia i Wielka Brytania współpracują w ramach Układu Obrony Pięciu Mocy.

Ujęcia teoretyczne

CANZUK przeszło ewolucję pojęcia obecnego w dyskursie społecznym i politycznym do pojęcia poddawanego analizie w ramach nauk o polityce oraz stosunków międzynarodowych. Pierwszy raz do obiegu naukowego CANZUK został prowadzony przez Sdrjana Vucetica (jednego z pionierów badań nad Anglosferą – w Polsce mylnie utożsamianą wprost z krajami anglosaskimi, tj. terminem od którego się odchodzi w literaturze anglojęzycznej) oraz Ducnana Bella. CANZUK został przedstawiony przez autorów jako koncepcja nawiązująca do tęsknoty za imperium oraz poszukiwania nowego modelu współpracy międzynarodowej po BREXIT.

W Polsce badania nad CANZUK zostały rozpoczęte prawie równolegle z badaniami brytyjskimi. Krajowe badania nad CANZUK prowadzone są przez Jarosława Szczepańskiego. Wypracował on schemat analityczny łączący perspektywę nauk prawnych, nauk politycznych i stosunków międzynarodowych do wykazania naukowego rozumienia publicystycznej koncepcji CANZUK. Wkładem polskiego badacza w rozwój teorii stosunków międzynarodowych oraz nauki o polityce jest zaproponowanie podejścia badawczego, w którym CANZUK – wąsko rozumiana Anglosfera – traktowany jest jako nieciągły region (ang. non-contiguous region).

Krytyka

Krytycy projektu CANZUK uważają, że w XXI wieku nie ma on uzasadnienia jako konstrukcja geopolityczna. Nick Cohen w artykule z kwietnia 2016 roku stwierdził, że „to fantazja eurosceptyków, że ‘anglosfera’ pragnie Brexitu”, podkreślając stopniowe oddalanie się państw CANZUK w zakresie kultury prawnej i politycznej od czasów upadku Imperium Brytyjskiego.

Podobne zdanie wyraził były premier Australii z ramienia Partii Pracy, Kevin Rudd, który zauważył, że choć rządy Australii, Kanady i Nowej Zelandii, niezależnie od orientacji politycznej, dążyłyby do zawarcia nowych umów o wolnym handlu z Wielką Brytanią, to „65 milionów mieszkańców tych krajów nie może się równać z sąsiadującym z Wielką Brytanią rynkiem 450 milionów Europejczyków”, określając ideę CANZUK jako „nonsens”.