Car-bomba
 Model bomby eksponowany w Muzeum Broni Jądrowej w Sarowie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Typ |
swobodnie opadająca |
| Przeznaczenie | |
| Historia | |
| Data konstrukcji |
1961 |
| Dane techniczne | |
| Długość |
8 m |
| Średnica |
2,1 m |
| Masa |
27 ton |
| Równoważnik trotylowy |
50–58 Mt (zależnie od źródła) |
Car-bomba (ros. Царь-бомба, ozn. AN602[1] lub RDS-220[2]) – radziecka lotnicza bomba termojądrowa z lat 60. XX wieku. Przy wadze 27 ton osiągnęła moc szacowaną zależnie od źródła na 50–58 megaton[a], co czyni ją najsilniejszym ładunkiem wybuchowym zdetonowanym w historii[3].
Zrzucona 30 października 1961 roku o godzinie 11:32 czasu moskiewskiego w archipelagu Nowej Ziemi (73°51′N 54°30′E), położonym na Oceanie Arktycznym, przez specjalnie przystosowany do tego celu samolot Tupolew Tu-95W, pilotowany przez majora Andrieja Durnowcewa. Maszynie towarzyszył dodatkowy samolot z ekipą filmową mającą dokumentować eksplozję[3]. Stworzenie Car-bomby miało głównie charakter propagandowy, a jej walory praktyczne jako broni są podawane w wątpliwość ze względu na masę.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Bombę wykonano na specjalne polecenie Nikity Chruszczowa jedynie w celu demonstracji siły. W ośrodku Arzamas-16 zaprojektował i skonstruował ją zespół pod kierownictwem Julija Charitona, z udziałem między innymi Andrieja Sacharowa. Przygotowania do konstrukcji bomby wodorowej trwały w zasadzie od końca lat 40. XX wieku, ale ostateczny etap – w związku z jesiennym zjazdem partii komunistycznej, na którym Chruszczow chciał zameldować o eksperymencie – trwał zaledwie cztery miesiące. Działając pod presją czasu, zespół wybrał sprawdzone wcześniej rozwiązania bazujące na konfiguracji Tellera-Ulama.
W pierwotnych założeniach była to trzystopniowa bomba o mocy 100 Mt. Ostatecznie została zmodyfikowana przez zastąpienie ołowiem warstw uranu oddzielających poszczególne stopnie, dzięki czemu ograniczono jej moc do 50 Mt i bardzo mocno zmniejszono opad promieniotwórczy po wybuchu, gdyż ok. 97% energii wybuchu pochodziło z reakcji termojądrowej[2][4].
Konstrukcja
[edytuj | edytuj kod]Jako środek przenoszenia zastosowano największy w tym czasie bombowiec strategiczny Tu-95W, który pomalowano specjalną białą farbą odblaskową, aby zminimalizować uszkodzenia termiczne kadłuba[5]. Ze względu na gabaryty ładunku samolot musiał zostać specjalnie przystosowany do jego podwieszenia. Car-bomba została zrzucona z wysokości 10 500 m na specjalnym spadochronie nylonowym (ważącym niemal 800 kg), co miało przez wolniejsze opadanie dać załodze samolotu możliwość odlecenia na około 50 km (30 mil) od centrum wybuchu. Pomimo spadochronu i specjalnej farby pokrywającej samolot, zakładano 50% szans na przeżycie załogi samolotu[5].
Wynik testu
[edytuj | edytuj kod]
Detonacja nastąpiła na wysokości 4000 m. Kula ognista miała promień około 4000 m i niemal dosięgnęła powierzchni ziemi. Mimo zmniejszenia mocy bomby część skalistych wysepek, w pobliżu których dokonano detonacji, wyparowała, a sam wybuch był odczuwalny nawet na Alasce. O sile wybuchu świadczy fakt, iż fala sejsmiczna nim wywołana (rejestrowana przez sejsmografy) okrążyła Ziemię trzy razy, oraz to, że był on widoczny z odległości prawie 900 km. Promieniowanie cieplne było w stanie spowodować oparzenia trzeciego stopnia w odległości 100 km od miejsca eksplozji. Grzyb atomowy miał około 60 km wysokości i 30–40 km średnicy.
Czas przemian jądrowych wynosił 39 nanosekund, wydzieliło się w nich 2,1×1017 J energii, co daje moc średnią 5,4×1024 W – równą w przybliżeniu 1% mocy wydzielanej na powierzchni Słońca[6].
Car-bomba miała znaczenie przede wszystkim polityczne (element odstraszania) oraz do pewnego stopnia badawcze. Gigantyczna masa (27 ton) czyniła ją w zasadzie bezużyteczną, jeśli chodzi o zastosowanie praktyczne.
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Nazwa „Car-bomba” powstała jako nawiązanie do dawnych rosyjskich projektów cechujących się analogiczną gigantomanią. Należały do nich:
- Car-kołokoł (dzwon)
- Car-puszka (działo)
- Car-tank (prototyp czołgu)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jej moc według źródeł amerykańskich wynosiła około 58 megaton, według źródeł rosyjskich (dostępnych po 1992 roku) 50 megaton.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Tsar Bomba – King of the Bombs – 57,000,000 Tonnes of TNT. wweapons.blogspot.com, 5 października 2011. [dostęp 2012-05-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-21)]. (ang.).
- 1 2 Big Ivan, The Tsar Bomba (“King of Bombs”). The World’s Largest Nuclear Weapon [online], www.nuclearweaponarchive.org, 3 września 2007 [dostęp 2020-10-03] (ang.).
- 1 2 Car-bomba. Jak Sowieci zbudowali największą bombę wodorową świata [online], www.tvp.info [dostęp 2021-01-14] (pol.).
- ↑ The monster atomic bomb that was too big to use [online], BBC, 16 sierpnia 2017 [dostęp 2020-10-03] (ang.).
- 1 2 Tsar Bomba [online], Atomic Heritage Foundation [dostęp 2021-11-02] (ang.).
- ↑ Krzysztof Jahn: Parametry fizyczne i budowa Słońca. [dostęp 2011-09-08].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Tsar Bomba – The King of Bombs. atomicforum.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-05-18)]. (ang.)