Carskie wrota

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Carskie i diakońskie wrota w Jarosławiu

Carskie wrota (Brama Królewska, Święta Brama, Święte Wrota) – w cerkwiach główne, dwuskrzydłowe drzwi ikonostasu w jego środkowej części.

Przejście otwierane tylko podczas nabożeństwa (wyjątkiem jest tydzień paschalny, kiedy na znak otwartego grobu Jezusa Chrystusa zarówno carskie, jak i diakońskie wrota są otwarte dzień i noc). Przechodzić przez nie może jedynie kapłan pełniący posługę i głowa państwa w dzień koronacji[1], w niektórych momentach nabożeństw też diakon.

Symbolika[edytuj | edytuj kod]

Drzwi królewskie symbolizują dobrą nowinę[2]. Pierwotnie były tylko malowane, a od XVII w. ażurowo rzeźbione. Na ich skrzydłach występują postacie czterech Ewangelistów lub rzeźbione jest drzewo Jessego, a Ewangeliści umieszczeni są na jego tle w okrągłych medalionach. Często wyobrażeni są oni symbolicznie: św. Mateusz jako człowiek, św. Marek jako lew, Łukasz jako byk i św. Jan jako orzeł. W górnej części wrót umieszczana jest scena Zwiastowania z Archaniołem Gabrielem na lewym skrzydle i Marią na prawym[2].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Carskie wrota w Śnietnicy

Za drzwiami jest zawieszona zasłona (zawiesa), która jest odsuwana i zaciągana w pewnych momentach nabożeństwa[2]. Na odrzwiach znajdują się ikony twórców liturgii Kościoła obrządku wschodniego – święty Bazyli Wielki i Jan Chryzostom[3]. Nad wrotami znajduje się ikona Komunii Apostołów lub Ostatniej Wieczerzy[3].

Z lewej strony carskich wrót znajdują się wrota północne, a z prawej wrota południowe (nazywane diakońskimi). Mogą przechodzić przez nie osoby duchowne oraz mężczyźni świeccy pomagający w sprawowaniu nabożeństwa. Wrota diakońskie ozdobione są wizerunkami archaniołów Gabriela i Michała lub pierwszych męczennikówdiakonów: św. Szczepana i św. Wawrzyńca[2].

Po prawej stronie carskich wrót umieszczany jest zawsze wizerunek Chrystusa Nauczającego, który prawą ręką błogosławi, a w lewej trzyma otwartą księgę lub zwój. Pomiędzy carskimi wrotami a wrotami północnymi umieszczana jest zaś ikona Matki Boskiej z Dzieciątkiem typu Hodegetria lub Eleusa. Hodegetria (gr. wskazująca drogę, przewodniczka) to Bogurodzica siedząca lub stojąca, która trzyma Chrystusa na lewym ramieniu, a prawą ręką wskazuje na jego postać; Chrystus siedzi wyprostowany, błogosławiąc prawą ręką, a w lewej trzyma zwój lub księgę. Eleusa (cs. Umilenije) to Matka pochylająca głowę, aby przytulić swój policzek do policzka Syna, który obejmuje ją ręką za szyję[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krystyna Zwolińska, Zasław Malicki: Mały słownik terminów plastycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1974.
  2. a b c d e Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
  3. a b Sztuka świata. T. 17. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, ISBN 978-83-213-4726-4.