Centrolew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wiec Centrolewu w warszawskiej Dolinie Szwajcarskiej, 15 września 1930

Centrolew – sojusz partii centrowych i lewicowych zawiązany w 1929 w celu zwalczania systemu rządów sanacji obozu Józefa Piłsudskiego. W skład Centrolewu weszły: Polska Partia Socjalistyczna, Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”, Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” oraz ugrupowania chrześcijańsko-demokratyczne[1].

W wyniku łamania przez obóz sanacyjny zasad obowiązujących w państwie demokratycznym, ugrupowania opozycyjne wywodzące się z kręgów lewicowych i centrowych postanowiły się zjednoczyć. W ten sposób w 1929 powstał Centrolew, który dążył do obalenia rządów autorytarnych i przywrócenia w Polsce rządów parlamentarnych[1].

W czerwcu 1930 koalicja Centrolewu na Kongresie Obrony Prawa i Wolności Ludu w Krakowie, proklamowała m.in. walkę o usunięcie dyktatury Józefa Piłsudskiego, aż do zwycięstwa oraz chciała powołania „rządu zaufania” Sejmu i społeczeństwa[2].

Centrolew doprowadził do ustąpienia rządu Kazimierza Świtalskiego[1].

Władze sanacyjne zaczęły zdecydowanie przeciwdziałać. 25 sierpnia 1930 powołano nowy rząd, którego premierem został sam Piłsudski. 29 sierpnia prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat i zarządził nowe wybory, wskutek czego parlamentarzyści opozycyjni zostali pozbawieni immunitetu[a][3]. W nocy z 9 na 10 września władze sanacyjne bez nakazu sądowego aresztowały aktywnych polityków opozycji (m.in. Wincentego Witosa i Wojciecha Korfantego) oraz kontynuowano represje[1]. Kilku działaczy (m.in. oskarżyciela w procesie ministra Gabriela Czechowicza Hermana Liebermana z PPS) dotkliwie pobito, wszystkich poddano szykanom i znieważono słownie[1]. W ciągu kilku tygodni aresztowano prawie pięciu tysięcy innych działaczy Centrolewu. Represje miały osłabić Centrolew przed zbliżającymi się wyborami parlamentarnymi oraz pozbawić sojusz jego liderów[1].

Wybory przyniosły Centrolewowi dotkliwą porażkę. Spowodowało to całkowity rozpad Centrolewu. Aresztowanych działaczy osadzono w twierdzy brzeskiej nad Bugiem. Proces brzeski odbywał się w Warszawie od października 1931 do stycznia 1932[4].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Immunitet wygasał z chwilą zakończenia kadencji izb parlamentu, nie zaś z datą ukonstytuowania się nowego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Dziurok i in. 2010 ↓, s. 76.
  2. Michał Przeperski: Centrolew – Sejm rzuca wyzwanie Piłsudskiemu. histmag.org, 2014-12-05. [dostęp 2018-07-15].
  3. Dziurok i in. 2010 ↓, s. 477.
  4. Dziurok i in. 2010 ↓, s. 78.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Dziurok, Marek Gałęzowski, Łukasz Kamiński, Filip Musiał: Od niepodległości do niepodległości Historia Polski 1918–1989. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010.