Centrum Żydowskie w Oświęcimiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Budynek Centrum Żydowskiego w Oświęcimiu

Centrum Żydowskie w Oświęcimiu – organizacja pozarządowa, której misją jest zachowanie pamięci o społeczności żydowskiej miasta Oświęcimia oraz edukacja o zagrożeniach płynących z antysemityzmu, rasizmu oraz innych uprzedzeń i nietolerancji.

Centrum Żydowskie prowadzi Muzeum Żydowskie, opiekuje się jedyną zachowaną w mieście Synagogą Chewra Lomdei Misznajot oraz domem ostatniego żydowskiego mieszkańca Oświęcimia Szymona Klugera[1], w którym znajduje się kawiarnia Cafe Bergson z przestrzenią wystawową i edukacyjną. Ponadto Centrum udostępnia do zwiedzania cmentarz żydowski w Oświęcimiu, który jest własnością gminy żydowskiej w Bielsku-Białej.

Historia Centrum[edytuj | edytuj kod]

W 1995 r. w Nowym Jorku powstała Auschwitz Jewish Center Foundation, której celem było stworzenie żydowskiego centrum kulturalno-edukacyjnego w Oświęcimiu. Dla realizacji tego zadania powołano rok później w Polsce siostrzaną organizację Fundację Edukacyjne Centrum Żydowskie w Oświęcimiu. We wrześniu 2000 roku Centrum Żydowskie w Oświęcimiu zostało oficjalnie otwarte. Od września 2006 Centrum jest stowarzyszone z Muzeum Dziedzictwa Żydowskiego w Nowym Jorku.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Wydarzenie w 67. rocznicę deportacji Żydów w Centrum Żydowskim w Oświęcimiu

Centrum realizuje swoją misję poprzez udostępnianie do zwiedzania zabytkowej synagogi Chewra Lomdej Misznajot, Muzeum Żydowskiego i Domu Rodziny Klugerów[2]. Odwiedzający mogą skorzystać z oprowadzania z przewodnikiem po wymienionych częściach Muzeum, a także po żydowskich śladach w mieście.

Dla grup szkolnych z Polski i zagranicy oferowane są warsztaty edukacyjne na temat judaizmu, historii Żydów w Oświęcimiu oraz praw człowieka[3]. Dla studentów, nauczycieli oraz służb mundurowych przygotowywane są specjalne programy studyjne na temat historii Holokaustu oraz współczesnych uprzedzeń i przemocy motywowanej nienawiścią[4].

Muzeum Żydowskie[edytuj | edytuj kod]

Dawny babiniec – dziś miejsce ekspozycji o przedwojennych Żydach oświęcimskich

Muzeum Żydowskie jest zlokalizowane w przedwojennym domu rodzin Kornreichów i Dattnerów, który sąsiaduje z synagogą. Wystawa główna pt. “Oszpicin. Historia żydowskiego Oświęcimia” prezentuje ponad 400 lat obecności Żydów w mieście poprzez fotografie, dokumenty, zabytkowe eksponaty oraz multimedia, w tym wspomnienia byłych żydowskich mieszkańców Oświęcimia. Dla odwiedzających jest dostępna także bezpłatna aplikacja Oszpicin po polsku, angielsku, niemiecku i hebrajsku[5].

Synagoga[edytuj | edytuj kod]

Synagoga Chewra Lomdei Misznajot, jest jedynym żydowskim domem modlitwy w Oświęcimiu, który dotrwał do czasów współczesnych. Jego budowę rozpoczęto ok. 1913 roku, a swoje funkcje spełniał on do roku 1939. W okresie międzywojennym było to jedno z ok. 20 żydowskich miejsc modlitwy. Podczas wojny Niemcy zniszczyli wnętrze synagogi i przeznaczyli ją na magazyn amunicji. Po wojnie symboliczna grupa ocalonych z Holokaustu korzystała ponownie z synagogi do modlitw. W okresie PRL budynek stał częściowo opuszczony, aby następnie stać się magazynem dywanów. W 2000 r. Po remoncie synagoga została ponownie udostępniona. Dziś Synagoga Chewra Lomdei Misznajot nie posiada swojego rabina, ani zgromadzenia wiernych, lecz pozostaje jedynym żydowskim miejscem kultu religijnego w pobliżu byłego obozu KL Auschwitz, służąc doraźnie jako miejsce modlitwy, refleksji i pamięci.

Dom Rodziny Klugerów[edytuj | edytuj kod]

Za synagogą Chewra Lomdej Misznajot znajduje się ponadstuletni dom, w którym przed wojną mieszkała żydowska rodzina Klugerów: Symcha i Frida z dziewięciorgiem dzieci. Z Holokaustu ocalała jedynie trójka dzieci, w tym Szymon Kluger (1925-2000), który od 1961 r. aż do swojej śmierci ponownie mieszkał w rodzinnym domu. Budynek został następnie podarowany przez jego spadkobierców Centrum Żydowskiemu w Oświęcimiu, które w 2013 r. przeprowadziło gruntowny remont i adaptację na kawiarnię muzealną Cafe Bergson, wraz z przestrzenią edukacyjną i wystawową[6]. Zachowano oryginalne drzwi wejściowe ze śladem po mezuzie oraz wyeksponowano historyczne elementy budynku w jego wnętrzu. W Cafe Bergson realizowane są projekty kulturalne i edukacyjne dotyczące zarówno przeszłości Oświęcimia jak i współczesnej tematyki praw człowieka oraz środowiska naturalnego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 80 lat temu Niemcy wysiedlili do gett oświęcimskich Żydów, dzieje.pl [dostęp 2021-09-20] (pol.).
  2. Matt Lebovic, Memorial for 400-year-old Jewish community to be built in town next to Auschwitz, www.timesofisrael.com [dostęp 2021-09-20] (ang.).
  3. Telewizja Polska S.A, Oświęcimskie Muzeum Żydowskie i synagoga otwarte dla zwiedzających, krakow.tvp.pl [dostęp 2021-09-20] (pol.).
  4. Maciek Zabierowski: "Auschwitz to nie jest zamknięty rozdział", wydarzenia.interia.pl [dostęp 2021-09-20] (pol.).
  5. Ruth Ellen Gruber, In Poland and Slovakia, restoring awareness of a forgotten Jewish past, www.timesofisrael.com [dostęp 2021-09-20] (ang.).
  6. Redakcja, W Oświęcimiu uratują ostatni żydowski dom. Otwarcie Cafe Oszpicin za rok, Gazeta Krakowska, 17 kwietnia 2013 [dostęp 2021-09-20] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]