Centrum Wyszkolenia Pancernego i Technicznego

Centrum Wyszkolenia Pancernego i Technicznego

Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1940
Rozformowanie	1947
Dowódcy
Pierwszy	ppłk dypl. Antoni Korczyński
Ostatni	ppłk Franciszek Szystowski
Organizacja
Dyslokacja	Wielka Brytania
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe
Rodzaj wojsk	Broń pancerna

Centrum Wyszkolenia Pancernego i Technicznego – szkolna jednostka pancerna Polskich Sił Zbrojnych.

Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej

W lutym 1940 sformowano we Francji Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej z miejscem postoju w Serignan. Centrum szkoliło oficerów i podoficerów 10 Brygady Kawalerii. W końcu maja 1940 rozwiązano kursy, a uczniowie skierowani zostali do macierzystych pododdziałów.

Komenda centrum

• Komendant – ppłk Stanisław Gliński
• zastępca komendanta – mjr dypl. Antoni Korczyński
• dyrektor nauk – mjr January Suchodolski

Po klęsce Francji centrum ewakuowano do Wielkiej Brytanii i dyslokowano początkowo w Crawford w Szkocji. Jednak dopiero po przeniesieniu oddziałów pancernych do Blairgowrie Centrum wznowiło swoją działalność. Komendantem został ppłk dypl. Antoni Korczyński. Szkolenie obejmowało początkowo kursy samochodowe i kursy mechaników. Kurs trwał 6 tygodni. Szkolono 50 oficerów i 150 szeregowych, kursy te były zorganizowane w Cupar w Szkocji w ramach Szkoły Kierowców dla innych rodzajów broni i służb. Szkoła Kierowców była przenoszona do Ladybank, Kirkcaldy i na koniec do Alloa, gdzie stacjonował do rozwiązania w 1947. W latach 1941-1942 Centrum zostało przeniesione do Kirriemuir i Forfar. W czasie stacjonowania w tych miejscach komendantem został ponownie ppłk Stanisław Gliński. W latach 1941-1942 w centrum podjęto szkolenie kadry, po ich początkowym przeszkoleniu w brytyjskich ośrodkach szkoleniowych w Bovington Camp i Lulworth. Szkolenie obejmowało wszystkie specjalności występujące w załodze czołgu i mechaników czołgowych. W Oxford w brytyjskim centrum szkoleniowym istniał oddział polskich kursów taktycznych dla dowódców od stanowiska dowódcy kompanii. Następnymi miejscami postoju centrum było Kinross-Kelty i Milnathort. Szkolono w dalszym ciągu kierowców i mechaników samochodowych.

Centrum Wyszkolenia Pancernego i Technicznego

Znak pancerny

Formowanie i reorganizacje struktur

W lipcu 1943 r. Centrum przeniesiono do Catterick Camp, w hrabstwie Yorkshire w Anglii. Zmieniono też nazwę na Centrum Wyszkolenia Pancernego i Technicznego. Kadrę Centrum stanowiło 152 oficerów, 284 podoficerów i 235 szeregowych. Stan uczniów wynosił 796 żołnierzy. Centrum otrzymało etat brytyjski oraz podjęło szkolenie według modelu brytyjskiego tak zwane „szkolenie taśmowe“. Początkowy etat przejściowy obowiązywał na okres 3 miesięcy do czasu pełnego przeszkolenia własnej kadry dydaktycznej i instruktorskiej, czyli do listopada 1943. Ostatecznie strona brytyjska zgodziła się na etat personelu stałego: 426 żołnierzy i 112 ochotniczek z Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet oraz 665 żołnierzy stanu zmiennego. Początkowo w Centrum wykorzystywano tylko 28 czołgów Valentine. Nastąpiło powolne i nieznaczne uzupełnienie sprzętu przez stronę brytyjską. Etat przewidywał 43 czołgi różnych typów, 3 czołgi przeciwlotnicze, 9 samochodów pancernych. Komendant CWPanc i Techn. wnioskował o przydział:17 czołgów Valentine, 22 czołgów Sherman, 6 czołgów Crusader, w tym 3 w wersji przeciwlotniczej, 4 czołgi Cromwell oraz 6 samochodów pancernych Humber. Większą ilość sprzętu Centrum otrzymało wczesną wiosną 1944, a czołgi Cromwell w sierpniu 1944. Od lata 1944 Centrum podporządkowano pod Dowództwo Jednostek Wojska w Wielkiej Brytanii. Od 1 stycznia 1945 wprowadzono nowy etat upodobniony do brytyjskiego centrum szkoleniowego broni pancernej. Stan etatowy określono na 121 oficerów, 566 podoficerów i 482 szeregowych, łącznie 1169 żołnierzy personelu stałego. Stanu zmiennego było zdolne przyjąć i szkolić 1885 żołnierzy. Etat przewidywał 334 pojazdy mechaniczne, w tym 78 czołgów różnych, 4 czołgi przeciwlotnicze, 16 samochodów pancernych, 2 samochody opancerzone Scout Car, 2 stacje ładowania akumulatorów na transporterze opancerzonym Carrier i 1 opancerzonym wozem dowodzenia. Dodatkowo 162 samochody różnych typów, 44 motocykle i 29 rowerów (do komunikacji po rozległym kompleksie Centrum). Osiągnięcie stanów etatowych osób i sprzętu związanych z nową organizacją CWPanc i Techn. przewidywano osiągnąć w marcu .

Struktura organizacyjna CWPanc i Tech.

Centrum dzieliło się na dwie sekcje:

sekcja studiów szkolenia pancernego

sekcja studiów szkolenia technicznego

Pododdziały centrum

• Szwadron dowodzenia
  • pluton administracyjny kadry
  • pluton gospodarczy
  • pluton PWSK
• Szkoła pancerna
  • dział kierowania i utrzymania (ilość szkolonych 64 osoby)
  • kurs nawigacji kompasowej (ilość 12 szkolonych)
  • dział strzelców czołgowych (ilość 70 szkolonych)
  • kurs strzelecki przeciwlotniczy (ilość 6 szkolonych)
  • kurs oficerów techniczno-czołgowych (ilość 12 szkolonych)
  • dział radia czołgowego (ilość 63 szkolonych)
  • dział taktyczno-pancerny dla dowódców plutonów (ilość 24 szkolonych).
• Szkoła Techniczno-Motorowa
  • kurs oficerów techniczno-samochodowych (ilość 24 szkolonych)
  • kurs oficerów techniczno-czołgowych (ilość 12 szkolonych)
  • kurs mechaników czołgowych (ilość 24 szkolonych oraz 24 praktykantów)
  • kurs elektromechaników (ilość 12 szkolonych)
  • kurs radiomechaników (ilość 12 szkolonych).
• Centrum uzbrojenia
  • kurs puszkarzy (ilość 20 szkolonych)
  • kurs rusznikarzy (ilość 20 szkolonych oraz 20 praktykantów)
• Oddział zapasowy
  • sekcja badania przydatności szeregowych
  • kurs rekrucki (szkolonych 90 szeregowych)
  • kurs zgrywania załóg (ilość 60 szkolonych)
  • pododdział szkolny
  • szkoła kierowców (ilość 106 szkolonych)
• Park i warsztat szkolny, w którym było: 47 czołgów, 12 Carriersów, 9 samochodów pancernych, 20 motocykli, 116 samochodów różnych.
• Kurs taktyczny broni pancernej dla oficerów sztabowych (ilość szkolonych do 33 osób).

Przebieg szkolenia

W szkole taktycznej kursy były typu otwartego trwające 12 tygodni.

W szkole pancernej szkolenie prowadzono systemem „taśmowym“. Kursanci przechodzili trzy równoległe szkolenia i kursy: strzelecki, kierowania pojazdami pancernymi, radiooperatorski. Każdy kurs trwał 8 tygodni, na koniec kursanci odbywali 2 tygodniowe strzelania bojowe na strzelnicy Kircudbright, co obejmowało 26 tygodni. Co tydzień szkolenie kończyło 24 żołnierzy załóg czołgów, w ich miejsce przychodziło następnych 24 żołnierzy do szkolenia pancernego.

W szkole technicznej odbywały się kursy zamknięte. Czas szkolenia, to 6 miesięcy, po których zakończeniu żołnierze kierowani byli na praktyki warsztatowe. W oddziale szkolenia wstępnego odbywało się szkolenie przygotowawcze trwało około 3-4 tygodni. Kandydaci do szkoleń dobierani byli przez sekcję badania przydatności, której najczęściej przewodniczył komendant Centrum. W okresie najwyższego nasilenia szkolenia kadra instruktorska i dowódcza liczyła do 200 oficerów, od 700 do 800 podoficerów, Ilość kursantów uczestniczących w szkoleniu, to około 1200 oficerów, podchorążych i szeregowców. W tym Oddział wyszkolenia wstępnego liczył od 400 do 500 szeregowców. Warsztaty CWPanc i Techn. liczyły 6 oficerów i 80 szeregowych. W dyspozycji było ponad 400 pojazdów kołowych, od 80 do 86 czołgów różnych typów około 50 samochodów pancernych, samochodów i transporterów opancerzonych.

W roku 1943 zorganizowano kursy: 2 kursy oficerów technicznych, 3 kursy mechaników patroli reperacyjnych oraz 6 kursów kierowców pojazdów. W ostatnim kwartale 1943 przeprowadzono VII Kurs Taktyczny Broni Pancernej dla Oficerów Starszych. Kierownikiem kursu był dowódca 24 pułku ułanów ppłk Bogumił Szumski. Czasowo była to jednostka zajmująca się głównie szkoleniem samochodowo-technicznym. W ostatnim kwartale 1943 zorganizowano tam kurs cykliczny 24 tygodniowy dla mechaników samochodowych oddziałów 3 Brygady Strzelców 1 Dywizji Pancernej. W styczniu 1944 ukończono szkolenie 42 oficerów i 167 szeregowych. W marcu podobnie przeszkolono 47 oficerów i 221 szeregowych. W kwietniu ukończyło szkolenie 70 oficerów i 168 szeregowych w większości pochodzących z 2 Dywizji Grenadierów Pancernych (kierowcy czołgów, strzelcy czołgowi, radiooperatorzy, rozpoznania sylwetek czołgów, elektromechaników czołgowych i kierowców).

CWPanc i Techn w tej fazie wojny było przeznaczone głównie dla potrzeb uzupełniania 1 DPanc. 8 września 1944 Sztab Naczelnego Wodza zarządził, aby do 1 listopada Centrum wyszkoliło 50 załóg czołgowych, a do 15 grudnia zakończyło szkolenie III i IV uzupełnienia dla 1 DPanc, realizacja tych planów napotkała szereg trudności, udało się przeszkolić jedynie w trybie skróconym 48 załóg bez szkolenia w drugiej specjalności w ramach zamienności funkcji w załodze. Nałożono na Centrum również wyszkolenie 128 załóg czołgowych do 1 lutego 1945.

Na mundurach żołnierze nosili z lewego ramienia plecione, błyszczące czarne sznury, przetykane pomarańczową nicią.

Centrum Szkolenia Technicznego i Zawodowego

W marcu 1946 Centrum zostało przeniesione do Fraserburgh, komendę objął ppłk Franciszek Szystowski.

W 1946 r. Centrum, w ramach Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia, zostało przemianowane na Centrum Szkolenia Technicznego i Zawodowego.

Organizacja:

• Batalion dowodzenia
  • kompania PWSK
  • kompania administracyjna, kompania kadry,
• Oddział szkolny
  • szwadron "A"
  • szwadron „B”
  • szwadron "C"
• Szkoła techniczna
  • kursy traktorowe,
  • kursy maszyn rolniczych
  • kursy instalatorów elektrycznych,
  • kursy kierowców i mechaników samochodowych.

1 października 1947 nastąpiła likwidacja Centrum.

Kadra centrum

Komendanci

• ppłk dypl. Antoni Korczyński
• ppłk Stanisław Gliński
• mjr Leonard Furs-Żyrkiewicz
• płk kaw. Leonard Michalski (VIII 1943 – III 1946)
• mjr Tadeusz Poliszewski
• ppłk Franciszek Szystowski
• zastępca komendanta – ppłk kaw. Jan Skawiński (1943 – XII 1946)

Obsada personalna Komendy Centrum Wyszkolenia Pancernego i Technicznego

Komenda centrum.

• komendant - płk Leonard Łodzia-Michalski
• zastępca komendanta do spraw gospodarczych - ppłk Jan Skawiński
• zastępca komendanta do spraw wyszkolenia pancernego - mjr Jan Hodoń
• zastępca do spraw technicznych - mjr inż. Tadeusz Markiewicz
• adiutant centrum - kpt. Eugeniusz Belina-Brzozowski
• lekarz - lek. B. Gruss
• oficer oświatowy - mjr Jan Sobecki
• kapelan - ks. Gołębiowski

Szkoła pancerna

• komendant szkoły - ppłk Leonard Furs-Żyrkiewicz
• kierownik działu strzeleckiego - mjr Jan Franicki
• kierownik działu kierowania pojazdami pancernymi - mjr Heliodor Krużycki
• kierownik działu radiowego - kpt. Mieczysław Panieczko

Szkoła taktyczna (utworzona w 1945)

• komendant szkoły - ppłk dypl. Stanisław Koszutski
• kursy: dowódców szwadronów, dowódców plutonów, zgrywania załóg czołgów

Szkoła techniczna

• komendant szkoły - mjr Witold Jeziorowski (do 1946), mjr Orzechowski (do 1947)

Szkoła kierowców

• komendant szkoły - mjr Antoni Firczyk

Warsztaty naprawcze

• kierownik warsztatów - kpt. Tadeusz Szajnert

Sekcja studiów

• kierownik studiów - mjr Władysław Czapliński

Kwatermistrzostwo

• kwatermistrz - mjr A. Wawruch
• służba pieniężna - por. S. Mazurek
• służba zaopatrywania - por. R. Różański
• służba materiałowa - por. K. Karaś (do 1944), por. E. Siwak

kompania dowodzenia (do 1944)

• dowódca kompanii - mjr A. Gawęda
• zastępca dowódcy - por. E. Siwak

Oddział dowodzenia (od 1944)

• dowódca oddziału - mjr NN
• dowódca kompanii administracyjnej - por. Maculewicz
• dowódca kompanii obsług technicznych - por. E. Siwak (do końca 1944), por. J. Krajnik
• dowódca kompanii PWSK - por. Przystajło, kpt. H. Poliszewska

Oddział szkolny (od 1944 na bazie Oddziału zapasowego)

• komendant oddziału - mjr Antoni Olszewski
• zastępca komendanta oddziału - kpt. Eugeniusz Kołodziejski
• szwadrony szkolne: A, B, C, D
• szwadron małoletnich

Oddział wyszkolenia wstępnego (od 1944 na bazie Oddziału zapasowego)

• komendant oddziału - kpt. Wiktor Małachowski.

Bibliografia

• Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945 : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984. ISBN 83-223-2055-8.
• Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918-1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernej, 1971.
• Zbigniew Lalak: Broń pancerna w PSZ 1939-1945. Warszawa: Pegaz-Bis : O.K. Media, 2004. ISBN 83-922002-0-9.
• Juliusz S. Tym: Pociągi Pancerne i Ośrodki Szkolenia. Śladami Polskich Gąsienic 1939-1947. Polskie Oddziały Pancerne na Zachodzie. Tom 23. Warszawa: Edipresse-Kolekcje Sp.z.o.o., 2015. ISBN 978-83-7989-122-1.