Koczkodan czubaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Cercopithecus pogonias)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koczkodan czubaty
Cercopithecus pogonias[1]
Bennett, 1833
Koczkodan czubaty
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina koczkodanowce
Rodzina koczkodanowate
Rodzaj koczkodan
Gatunek koczkodan czubaty
Podgatunki
  • C. p. grayi Fraser, 1850
  • C. p. nigripes du Chaillu, 1860
  • C. p. pogonias Bennett, 1883
  • C. p. schwarzianus Schouteden, 1946
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Koczkodan czubaty[3] (Cercopithecus pogonias) – gatunek ssaka z rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae). Żyje od południowo-zachodniej Nigerii po Kotlinę Kongo.

Systematyka[edytuj]

Podgatunki[edytuj]

Wyróżniono kilka podgatunków C. pogonias[3]:

  • C. pogonias grayikoczkodan koroniasty
  • C. pogonias nigripeskoczkodan czarnostopy
  • C. pogonias pogoniaskoczkodan złotobrzuchy
  • C. pogonias schwarzianuskoczkodan sekretny

Tryb życia[edytuj]

Koczkodan czubaty żyje w tropikalnych dżunglach deszczowych, zamieszkuje głównie wyższe piętra drzew, aż po korony. Na ziemię schodzi bardzo rzadko. Żyje w stadach rodzinnych, składających się z 6-10 osobników. Głównie jest to jeden dojrzały płciowo samiec i 1-2 zdolne do reprodukcji samice oraz ich młode. Młode zazwyczaj opuszczają rodzinę i żyją w "kawalerskich" stadach do czasu, gdy osiągną dojrzałość płciową. Wtedy starają się założyć własną rodzinę.

Podstawowe dane
Długość ciała Samce 50-66 cm, samice 38-46 cm
Długość ogona Samce 60-87 cm, samice 50-68 cm
Masa ciała Samce 3-6 kg, samice 1,8-3,5 kg
Dojrzałość płciowa Samce w 2-3 roku, samice w 6-7
Okres godowy Maj-październik
Ciąża Ok. 6 miesięcy
Liczba młodych
w miocie
1 rzadko 2
Zwyczaje Zwierzę towarzyskie, żyje na drzewach, aktywne w dzień
Pożywienie Liście, pędy, owoce, małe kręgowce i owady
Odgłosy Głębokie poszczekiwanie i melodyjny szczebiot
Długość życia W niewoli 30 lat

Grupa w nocy zawsze śpi razem w koronach drzew, na terenie, gdzie stado szuka pożywienia w ciągu dnia. Dorosły samiec bardzo czujnie pilnuje stada. Trzyma wszystkich intruzów na dystans.

W ciągu dnia koczkodany są bardziej towarzyskie i gromadzą się razem z innymi gatunkami małp, np. koczkodanami zielonosiwymi czy białowargimi. Mogą nawet na krótki czas tworzyć wspólne stada.

Małpy te wiele czasu poświęcają na pielęgnację sierści, zarówno własnej, jak i towarzyszy ze stada. Palcami, zębami i wargami usuwają wzajemnie pasożyty z sierści. Cała rodzina żyje razem. Poszczególni jej członkowie porozumiewają się ciągłym mamrotaniem, szczekaniem i innymi odgłosami. Koczkodany te do komunikacji używają bogatej gestykulacji i wyrazów twarzy.

Rozmnażanie[edytuj]

Dojrzałe płciowo samice koczkodana czubatego gotowe są do zapłodnienia co 30 dni przez cały rok. Mimo to młode rodzą się najczęściej między listopadem, a kwietniem. Dzieje się tak, ponieważ mają wtedy najwięcej pożywienia. Samo parzenie odbywa się w nocy, wysoko w koronach drzew, w miejscu gdzie małpy sypiają. Ciąża trwa około 6 miesięcy. Po tym czasie rodzi się najczęściej jedno młode. Bliźnięta pojawiają się dość rzadko. Noworodek od razy chwyta się mocno sierści na brzuchu matki.

Noworodek koczkodan czubatego ma delikatne, jasne futerko, waży 300 g i ma już otwarte oczy. Ssie mleko matki, po którym bardzo szybko rośnie, a po kilku tygodniach może już skakać po gałęziach. Po pół roku zostaje odstawiony od matki. W tym czasie jest już samodzielny, ma też nową sierść. Kolejne lata, do osiągnięcia dojrzałości płciowej, spędza w stadzie matki.

Pożywienie[edytuj]

Gatunek ten żywi się liśćmi, miękkimi, świeżymi pędami i owocami. W jego jadłospisie nie brak też nasion oraz różnych soków i owadów.

Pożywienie najpierw starannie sprawdza, a potem ręką wkłada do ust. Miękkie i soczyste jedzenie dostarcza mu dużej ilości płynów, dlatego nie musi regularnie pić.

Koczkodany wyruszają czasem na pola i plantacje owoców na skrajach dżungli. Tam, gdzie jest pod dostatkiem pożywienia, często żeruje kilka stad. Część zwierząt stoi na straży i pilnuje. Grupy takie mogą liczyć nawet 2 000 osobników.

Wygląd[edytuj]

Sierść: Żółtawa, czarna pręga przebiega wzdłuż całego kręgosłupa, od barków po ogon. Nogi ma ciemne na zewnątrz, stronę wewnętrzna jest pomarańczowa. Stopy i dłonie czarne. Samiec i samica są ubarwione tak samo.

Głowa: Zaokrąglona z krótkim nosem. Twarz czarna z białymi paskami. Torby policzkowe służą do przenoszenia pożywienia. Sierść na czole ma oliwkowy odcień. Trzy czarne pręgi zaczynają się nad brwiami i przecinają całą głowę aż po kark. Sierść środkowej pręgi tworzy mały grzebień.

Kończyny: Umięśnione kończyny tylne są o wiele dłuższe niż przednie. Za ich pomocą zwinnie skacze z gałęzi na gałąź.

Ogon: Jest długi i cienki. Służy do utrzymywanie równowagi. Tak jak u innych małp wąskonosych jego ogon nie jest chwytny.

Ochrona[edytuj]

Obecnie nie jest bezpośrednio zagrożony wyginięciem, lecz w wyniku stałego niszczenia lasów deszczowych jego populacja powoli się zmniejsza.

Przypisy

  1. Cercopithecus pogonias, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Oates, J.F., Hart, J., Butynksi, T. & Groves, C.P. 2008. Cercopithecus pogonias. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-05]
  3. a b Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 46. ISBN 978-83-88147-15-9.

Bibliografia[edytuj]