Cerkiew św. św. Kosmy i Damiana w Skwirtnem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Distinctive emblem for cultural property.svg 446 z dnia 05.03.1991[1]
kościół filialny
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Miejscowość Skwirtne
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Uściu Gorlickim
Wezwanie Świętych Kosmy i Damiana
Położenie na mapie gminy Uście Gorlickie
Mapa lokalizacyjna gminy Uście Gorlickie
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Położenie na mapie powiatu gorlickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gorlickiego
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana w Skwirtnem
Ziemia49°29′31,0″N 21°11′27,9″E/49,491944 21,191083

Cerkiew św. Kosmy i św. Damiana – dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka, znajdująca się w Skwirtnem, wzniesiona w 1837.

Po 1947 przejęta przez kościół rzymskokatolicki. Obecnie użytkowana jako kościół filialny parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Uściu Gorlickim.

Cerkiew wpisano na listę zabytków w 1991. Została włączona do małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew została wybudowana w 1837[2]. Po akcji „Wisła” w 1947 świątynia zaczęła być użytkowana jako kościół rzymskokatolicki. Remonty świątyni przeprowadzono w 1900 oraz w latach 1964-65 i 1991-92.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Świątynia jest cerkwią łemkowską typu północno-zachodniego. Uznawana jest za modelowy przykład XIX-wiecznej cerkwi wzniesionej w tym stylu. Cerkiew wybudowano z drewna. Jest budowlą o konstrukcji zrębowej, orientowaną, trójdzielną[2]. Wzniesiona została na planie złożonym z trzech prostokątów zbliżonych do kwadratu: prezbiterium, szerszej od niego nawy i babińca. Każdy z członów budowli jest nakryty odrębnym dachem.

Wieża ma konstrukcję słupową i obejmuje całkowicie ściany babińca. Wokół wieży znajduje się zachata. Cała cerkiew, zarówno ściany jaki i dach, obita jest gontem. Konstrukcja posiada dachy namiotowe bez załamań, uzupełnione kalenicami i zwieńczone pozornymi wielobocznymi latarniami. Na zwieńczeniach znajdują się ozdobne krzyże, każdy z nich o innym kształcie. Nad wieżą umieszczono namiotowo-baniasty hełm. Nawa i prezbiterium nakryte są pozornymi sklepieniami kopulastymi, zaś w babińcu strop jest płaski.

Świątynia otoczona jest drewnianym ogrodzeniem z jedną bramką.

Wnętrze świątyni[edytuj | edytuj kod]

Wewnętrzne ściany zdobi polichromia architektoniczna, ornamentalna i figuralna wykonana około 1900[2]. Architektoniczne malowidła na ścianach imitują marmurowe kolumny. Na stropie nawy przedstawiono Trójcę Świętą, zaś na stropie babińca Opiekę Bogurodzicy. Chór muzyczny zawieszony jest wzdłuż ścian babińca, a także częściowo wzdłuż ścian nawy w zachodniej jej części. Zdobi go rzeźbiona arkadowo balustrada.

We wnętrzu znajduje się wyposażenie pochodzące z XIX i początku XX wieku. W prezbiterium umieszczono ołtarz główny z połowy XIX wieku. Prezbiterium oddzielone jest od nawy współczesną przegrodą o charakterze ikonostasu[2]. W jej dolnej części znajdują się cztery ikony namiestne pochodzące z początku XX wieku, w tradycyjnym układzie. Ponad nimi, na ścianie, umieszczono współczesne obrazy apostołów oraz duży wizerunek Chrystusa i Boga Ojca. Po bokach, na ścianie nawy wiszą starsze ikony z początku XIX wieku, będące pozostałością dawnego ikonostasu[2]. Przedstawiają one Matkę Bożą z Dzieciątkiem i Chrystusa Pantokratora. Z dawnego wyposażenia cerkiewnego zachował się dwustronnie malowany krzyż procesyjny, również z początku XIX wieku. Obecnie znajduje się w przedsionku.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 grudnia 2017; 7 miesięcy temu.
  2. a b c d e Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]