Cerkiew św. Jerzego w Białymstoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew św. Jerzego
cerkiew parafialna
Ilustracja
Widok od strony południowej
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Miejscowość POL Białystok formal COA.svg BiałystokNowe Miasto
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja białostocko-gdańska
Wezwanie św. Jerzego Zwycięzcy
Wspomnienie liturgiczne 23 kwietnia/6 maja
Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie św. Barbary
Cudowne ikony św. Paisjusza Hagioryty[1]
Położenie na mapie Białegostoku
Mapa konturowa Białegostoku, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Cerkiew św. Jerzego”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Cerkiew św. Jerzego”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Cerkiew św. Jerzego”
Ziemia53°06′35,7″N 23°07′47,8″E/53,109917 23,129944

Cerkiew pod wezwaniem św. Jerzegoprawosławna cerkiew parafialna w Białymstoku. Należy ona do dekanatu Białystok diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Świątynia znajduje się w dzielnicy Nowe Miasto, przy ulicy Kazimierza Pułaskiego 36[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1996 r. erygowana została parafia św. Jerzego, wydzielona z parafii przy soborze katedralnym w Białymstoku[3]. Pierwszą świątynią parafialną była drewniana cerkiew, przeniesiona z Czyż[4].

Kamień węgielny pod budowę cerkwi św. Jerzego został poświęcony 15 października 1998 r. przez goszczącego w Polsce patriarchę konstantynopolitańskiego Bartłomieja I[4]. Projekt cerkwi wykonał prof. Jerzy Uścinowicz[3]. Wmurowania kamienia węgielnego dokonał 6 maja 2000 r. biskup białostocki i gdański Jakub. W 2006 r. (po rocznej przerwie w pracach budowlanych, spowodowanej koniecznością uzupełnienia projektu) postawiono pierwsze kopuły i krzyże, poświęcone przez biskupa białostockiego i gdańskiego Jakuba oraz arcybiskupa nicejskiego Pawła[3][4].

5 maja 2010 r. arcybiskup białostocki i gdański Jakub dokonał poświęcenia dzwonów. Następnego dnia metropolita warszawski i całej Polski Sawa poświęcił (w asyście arcybiskupa Jakuba) dolną cerkiew, ku czci Opieki Matki Bożej[4]. Po 2010 r. przystąpiono do wykonania tynków i fresków w górnej cerkwi oraz do jej wyposażenia[4].

W lipcu 2016 r. w cerkwi umieszczono ikonę św. Paisjusza Hagioryty, napisaną przez jego ucznia, mnicha Paisjusza ze Świętej Góry Athos. Uroczystości miały miejsce w dniach 11–12 lipca; część z nich odbyła się pod przewodnictwem biskupa supraskiego Grzegorza[1].

21 sierpnia 2016 r. cerkiew odwiedził prawosławny patriarcha Antiochii Jan X[5].

14 października 2017 r. odbyło się Poświęcenie górnej cerkwi. Uroczystości przewodniczył metropolita warszawski i całej Polski Sawa, w asyście arcybiskupa białostockiego i gdańskiego Jakuba oraz biskupa supraskiego Andrzeja[6].

22 marca 2020 r. podczas niedzielnego nabożeństwa w cerkwi miała miejsce interwencja policji w związku z naruszeniem przez miejscowych wiernych i duchowieństwo prawosławne narodowej kwarantanny, wprowadzonej przez polski rząd na skutek globalnej pandemii koronawirusa SARS-CoV-2. Ówczesne regulacje przeciwepidemiczne ograniczały maksymalną liczbę uczestników zgromadzeń publicznych i uroczystości religijnych do 50 osób, natomiast w świątyni zgromadziło się ponad 70 wiernych. Zdarzenie to odbiło się szerokim echem w ogólnopolskich środkach masowego przekazu i było przedmiotem debaty publicznej[7][8][9]. Wobec parafii wszczęte zostało wstępne postępowanie wyjaśniające mające na celu skierowanie sprawy do sądu[10]. Był to jeden z dwóch najbardziej rażących przypadków przekroczenia przepisów sanitarnych w województwie podlaskim[11].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze dolnej cerkwi

Cerkiew św. Jerzego jest obiektem murowanym, dwukondygnacyjnym[12], utrzymanym w stylu nowoczesnym z wyraźnymi nawiązaniami do tradycyjnej architektury rosyjsko-bizantyjskiej[3].

Świątynię wieńczy pięć cebulastych kopuł, pokrytych złoconymi arkuszami blachy[3].

Część górna[edytuj | edytuj kod]

W górnej cerkwi znajdują się dwa ołtarze: główny, dębowy (umieszczony w dniu konsekracji cerkwi, 14 października 2017 r.)[12] oraz boczny, noszący wezwanie św. Anatola Męczennika (ufundowany przez ks. Anatola Siegienia)[4]. Obydwa ikonostasy zaprojektował oraz znajdujące się w nich ikony napisał ikonograf Jarosław Wiszenko. Wewnętrzne ściany zdobią freski, również autorstwa Jarosława Wiszenki. Rzeźby do carskich wrót wykonał Wiaczesław Szum z Siemiatycz. Panikadiło zaprojektowała dr Tatiana Misijuk, natomiast projekt granitowej posadzki wykonał budowniczy cerkwi, prof. Jerzy Uścinowicz[4].

W górnej świątyni znajdują się też – sprowadzone z Góry Athos – relikwie św. Barbary oraz ikona św. Paisjusza Hagioryty[4].

Część dolna[edytuj | edytuj kod]

W dolnej cerkwi, noszącej wezwanie Opieki Matki Bożej, znajduje się marmurowy ołtarz i ikonostas. Prezbiterium zdobią freski, wykonane przez Joannę i Jarosława Jakimczuków. Ci sami ikonografowie zaprojektowali ołtarz, ikonostas oraz napisali do niego ikony. W jednej z nich – Świętych Męczenników Wileńskich Antoniego, Jana i Eustachego – znajdują się relikwie przedstawionych świętych. W dolnej świątyni znajduje się też ikona Trzech Świętych Hierarchów (Bazylego Wielkiego, Grzegorza Teologa i Jana Złotoustego), która również zawiera relikwie przedstawionych świętych[4].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Obok cerkwi znajduje się odsłonięty 6 maja 2021 r. chaczkar z tablicami upamiętniającymi rzeź Ormian dokonaną przez Imperium Osmańskie w latach 1915–1917. Monument ufundowała społeczność ormiańska należąca do miejscowej parafii[13].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Daniel Grygiewicz – Ikona św. Paisjusza Hagioryty przybyła do Białegostoku [dostęp: 14.07.2016.]
  2. Dane teleadresowe parafii św. Jerzego w Białymstoku (pol.). Parafia Prawosławna Świętego Wielkomęczennika Jerzego w Białymstoku. [dostęp 2017-10-20].
  3. a b c d e Danieluk E. i A.: Prawosławne cerkwie Białegostoku i okolic. Białystok: Stowarzyszenie Bractwo Prawosławne św. św. Cyryla i Metodego w Białymstoku, s. 29–30. ISBN 928649.
  4. a b c d e f g h i Historia parafii św. Jerzego w Białymstoku (pol.). Parafia Prawosławna Świętego Wielkomęczennika Jerzego w Białymstoku. [dostęp 2017-10-20].
  5. Strona diecezji białostocko-gdańskiej – JŚ Patriarcha Antiochii i całego Wschodu Jan X w Białymstoku [dostęp: 22.08.2016.]
  6. Oficjalna strona Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Białystok: poświęcenie cerkwi św. Jerzego [dostęp: 16.10.2017.]
  7. Do cerkwi przyszło 70 osób. Interweniowała policja, bo złamali zakaz. Polsat News, 2020-03-23. [dostęp 2020-03-27].
  8. Bartosz Kołodziejczyk: Koronawirus w Polsce. Interwencja policji w Białymstoku. W liturgii uczestniczyło ponad 50 osób. Wirtualna Polska, 2020-03-23. [dostęp 2020-03-27].
  9. Marta Nazarko: W jednej z białostockich parafii prawosławnych interweniowała policja – na liturgii było ponad 50 osób. Polskie Radio Białystok, 2020-03-22. [dostęp 2020-03-27].
  10. Białystok. Policja interweniowała w cerkwi. Wszystko przez koronawirusa. Do Rzeczy, 2020-03-23. [dostęp 2020-04-07].
  11. W kościele w Brańsku na mszy świętej było dziesięć razy więcej osób niż pozwala na to prawo. Interweniowała policja. bielsk.eu, 2020-04-06. [dostęp 2020-04-29].
  12. a b ks. Tomasz Cyrkun, Wiaczesław Perek: Poświęcenie cerkwi w Białymstoku. cerkiew.pl, 17 października 2017. [dostęp 2017-10-19].
  13. Wiaczesław Perek: Ku czci św. Jerzego w Białymstoku. orthodox.pl, 7 maja 2021. [dostęp 2021-05-07].