Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew św. Mikołaja
w Dobrej Szlacheckiej
obecnie kościół
Podwyższenia Krzyża Świętego
Distinctive emblem for cultural property.svg A-195 z dnia 27.03.1990
kościół filialny
Ilustracja
Widok od strony południowej
Państwo  Polska
Miejscowość Dobra
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Rozesłania Apostołów w Mrzygłodzie
Wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego (obecnie)
św. Mikołaja (poprzednio)
Położenie na mapie gminy wiejskiej Sanok
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Sanok
Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej
Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej
Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej
Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej
Cerkiew św. Mikołaja w Dobrej Szlacheckiej
Ziemia49°38′42,3″N 22°18′00,8″E/49,645083 22,300222

Zespół cerkiewny w Dobrej Szlacheckiej – składa się z dwóch obiektów:

Cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego[edytuj | edytuj kod]

Jest to cerkiew drewniana, zbudowana w 1879, orientowana, konstrukcji zrębowej osadzona na kamiennej podmurówce. Podmurówka osłonięta gontowym okapem. Trójdzielna: prezbiterium zamknięte trójbocznie, nawa i babiniec na planach kwadratów. Przy prezbiterium od północy zakrystia. Całość szalowana pionowym deskowaniem z listewkami. Dachy dwuspadowe, kryte blachą. Nad wszystkimi częściami ośmioboczne cebulaste kopuły na tamburach, w zwieńczeniu pseudolatarnie z żelaznymi krzyżami.

We wnętrzu stropy płaskie. Polichromia figuralna wykonana w latach 1899-1904 przez Antoniego i Michała Bogdańskich (patrz: Józef Bogdański) z udziałem Mikołaja Demkowicza. Klasycystyczny ikonostas z tego samego okresu, wykonany również przez wymienionych Bogdańskich. Jest to ikonostas czterorzędowy, w klasycznym układzie spotykanym w cerkwiach karpackich na terenie Polski.

Podczas II wojny światowej uszkodzona została w 1944 centralna kopuła, którą w 1947 rozebrano, łatając prowizorycznie dach. Pierwotny wygląd kopuły odtworzony został podczas remontu w 2003 r. Pierwotnie była cerkwią greckokatolicką, obecnie budynek służy jako kościół pw. Podwyższenia św. Krzyża, filia parafii rzymskokatolickiej w Mrzygłodzie. Teren przy cerkwi otoczony murem z dzikiego kamienia. W linię muru wbudowana jest opisana niżej dzwonnica bramna. W pobliżu opuszczony budynek starej plebanii.

Wieża-dzwonnica bramna[edytuj | edytuj kod]

Oddzielnym obiektem jest wieża-dzwonnica bramna, usytuowana na osi świątyni. Pochodzi z XVII w., przebudowana w XVIII. Składa się z trzech kondygnacji. Pierwsza jest murowana z kamienia, na rzucie kwadratu, otynkowana i pobielona, sklepiona kolebkowo. Wyższe kondygnacje są drewniane. Druga ma konstrukcję zrębową ze stropem belkowym i z nadwieszonym gankiem, opartym na czterech słupach z zastrzałami. Tutaj znajdował się ikonostas w typie archaicznym, po którym zachowała się przegroda ikonostasowa z carskimi i jednymi diakońskimi wrotami. Trzecia kondygnacja ma konstrukcję słupowo-ramową z nadwieszoną izbicą. Na wyższe kondygnacje wchodziło się po stromych, drewnianych schodach, przypominających drabinę. Budowla nakryta jest dachem gontowym namiotowym. Kondygnację górną od środkowej oddziela dach pulpitowy daszek pulpitowy z facjatką od frontu.

Do czasu synodu zamojskiego w 1720 r. przy jednym ikonostasie można było sprawować tylko jedną eucharystię dziennie. Przez fakt istnienia ikonostasu wieża była odrębną cerkwią, co pozwalało odprawić w Dobrej dodatkową mszę św. w tym samym dniu. W niektórych cerkwiach (np. w Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu lub cerkiew św. Jura w Drohobyczu) budowano tym celu nad babińcem dodatkowe pomieszczenie z ikonostasem. Po synodzie zamojskim można było odprawiać kolejne msze również przy ołtarzach bocznych, pozbawionych ikonostasu. Nie jest znane wezwanie, pod którym wieża była wykorzystywana jako cerkiew.

Jest to obiekt unikatowy w skali kraju. Obecnie pełni rolę dzwonnicy, z dwoma dzwonami: z 1627 i 1924 r.

Zespół cerkiewny został włączony do podkarpackigo Szlaku Architektury Drewnianej.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Wykorzystane materiały[edytuj | edytuj kod]

  • Losy cerkwi w Polsce po 1944 roku, praca zbiorowa, wyd. Reg. Ośr. Studiów i Ochr. Środowiska Kulturowego w Rzeszowie, 1997.
  • Robert Bańkosz, Cerkwie Szlaku Ikon, wyd. Arete II, Krosno 2007.
  • M.A. Michniewscy, Marta Duda, Cerkwie drewniane Karpat, Rewasz, Pruszków, 2003.