Cesarstwo Niemieckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Deutsches Reich
Cesarstwo Niemieckie
Rzesza Niemiecka
Związek Północnoniemiecki
Królestwo Bawarii
Królestwo Wirtembergii
Wielkie Księstwo Badenii
Wielkie Księstwo Hesji
1871-1918 Republika Weimarska
II Rzeczpospolita
III Republika Francuska
Flaga Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Godło Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Flaga Drugiej Rzeszy Niemieckiej Godło Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Dewiza: Gott mit uns
(Bóg z nami)
Hymn: Heil dir im Siegerkranz (Oficjalnie jednak Druga Rzesza nie posiadała hymnu państwowego.Gdy wymagał tego protokół grano pieśń „ Die Wacht Am Rhein” lub hymn pruski)
Położenie Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Język urzędowy niemiecki
Stolica Berlin
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Ostatnia głowa państwa Cesarz niemiecki i Król Prus (ostatni) Wilhelm II Hohenzollern
następca tronu książę Wilhelm von Hohenzollern
Ostatni szef rządu kanclerz II Rzeszy (ostatni) książę Maksymilian Badeński
Powierzchnia
 • całkowita

540 858 km²
Liczba ludności (1910)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

64 925 993
120,0 osób/km²
Jednostka monetarna 1 Marka – 100 fenigów
Proklamacja 18 stycznia 1871
Strefa czasowa UTC +1
Mapa Drugiej Rzeszy Niemieckiej
Proklamacja Rzeszy Niemieckiej w Sali Zwierciadlanej pałacu wersalskiego 18 stycznia 1871, w rocznicę koronacji pierwszego pruskiego króla
Herb Niemiec
Historia Niemiec
Monografie
Państwo niemieckie
Pozostałe
Portale
Niemcy • Historia

Cesarstwo Niemieckie, Rzesza Niemiecka (niem. Deutsches Kaiserreich, Deutsches Reich) – niemieckie państwo narodowe założone w 1871 przez Ottona von Bismarcka. Po upadku określane także jako Druga Rzesza (Zweites Reich)[a].

Cesarstwo Niemieckie było monarchią konstytucyjną i państwem federalnym, złożonym z państw wchodzących w skład Rzeszy będących monarchiami oraz wolnych miast. Godność cesarską sprawował urzędowo (łac. ex officio) władca największego państwa, Królestwa Prus, a jego oficjalny tytuł brzmiał „Cesarz niemiecki”, co miało oznaczać, że jedynie przewodniczył Rzeszy, gdyż był „pierwszy wśród równych” („primus inter pares”) wobec innych władców niemieckich. Tytuł „Cesarz Niemców” odrzucono, ponieważ sugerował, że cesarz panuje z woli narodu, a nie dzięki łasce bożej (dei gratia). Taką neutralną tytulaturę przyjęto także i z tego powodu aby nie zadrażniać stosunków z Austro-Węgrami, które choć zostały pokonane przez Prusy, to jednak cesarz Franciszek Józef nadal cieszył się autorytetem i poparciem wśród niektórych władców niemieckich, zmuszonych do posłuszeństwa wobec Prus. Obawiano się również pobudzenia nastrojów demokratycznych i rewolucyjnych wśród społeczeństwa.

Konstytucja Cesarstwa była napisana tak, że do końca jego istnienia prawnicy spierali się czy uznać Niemcy bardziej za państwo związkowe (Bundesstaat) czy też za związek państw (Staatenbund). Nie przeszkadzało to jednak Prusom w ścisłej kontroli niemieckiego życia wewnętrznego i polityki zewnętrznej, ponieważ o wszystkich najważniejszych sprawach decydował w istocie kanclerz powoływany przez cesarza, a stosunki z poszczególnymi królami i książętami regulowane były poprzez nieformalne związki partnerstwa i zależności.

Okresy historyczne[edytuj]

Cesarze niemieccy[edytuj]

Kanclerze Rzeszy[edytuj]

Podziały polityczne[edytuj]

Ówczesna opinia publiczna ze względu na różnice religijne i gospodarcze dzieliła się na pięć głównych nurtów: konserwatystów protestanckich, konserwatystów katolickich, prawicę liberalną, lewicę liberalną i lewicę. Obok reprezentantów tych nurtów w Reichstagu zasiadali reprezentanci mniejszości narodowych (m.in. Polacy)[1].

Kraje Rzeszy[edytuj]

Kraj Stolica Obszar w km² 1910 r. Ludność 1910 r.
Królestwa (Königreiche):
Królestwo Prus Prusy (Preußen) Berlin 348 780 40 165 219
Królestwo Bawarii Bawaria (Bayern) Monachium 75 870 6 887 291
Flag of Saxony.svg Saksonia (Sachsen) Drezno 14 993 4 806 661
Królestwo Wirtembergii Wirtembergia (Württemberg) Stuttgart 19 507 2 437 574
Wielkie Księstwa (Großherzogtümer):
Flagge Großherzogtum Baden (1891–1918).svg Badenia (Baden) Karlsruhe 15 070 2 142 833
Flagge Großherzogtum Hessen ohne Wappen.svg Hesja (Hessen) Darmstadt 7 688 1 282 051
Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg Meklemburgia-Schwerin (Mecklenburg-Schwerin) Zwierzyn 13 127 639 958
Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg Meklemburgia-Strelitz (Mecklenburg-Strelitz) Nowe Strzelce 2 929 106 442
Flag of Oldenburg (Scandinavian Cross).svg Oldenburg Oldenburg 6 429 483 042
Flagge Großherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach (1897-1920).svg Saksonia-Weimar-Eisenach (Sachsen-Weimar-Eisenach) Weimar 3 610 417 149
Księstwa (Herzogtümer):
Flagge Herzogtum Anhalt.svg Anhalt Dessau 2 299 331 128
Flagge Herzogtum Braunschweig.svg Brunszwik (Braunschweig) Brunszwik 3 672 494 339
Flag of Saxe-Altenburg (1893-1918).svg Saksonia-Altenburg (Sachsen-Altenburg) Altenburg 1 324 216 128
Flagge Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha (1911-1920).svg Saksonia-Koburg-Gotha (Sachsen-Coburg und Gotha) Koburg 1 977 257 177
Saxe- Meiningen.png Saksonia-Meiningen (Sachsen-Meiningen) Meiningen 2 468 278 762
Księstwa (Fürstentümer):
Flagge Fürstentum Lippe.svg Lippe Detmold 1 215 150 937
Flagge Fürstentum Reuß jüngere Linie.svg Księstwo Reuss (linii młodszej) (Reuss-Gera) Gera 827 152 752
Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg Księstwo Reuss (linii starszej) (Reuss-Greiz) Greiz 316 72 769
Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg Schaumburg-Lippe Bückeburg 340 46 652
Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg Schwarzburg-Rudolstadt Rudolstadt 941 100 702
Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg Schwarzburg-Sondershausen Sondershausen 862 89 917
Flag of Waldeck before 1830.svg Waldeck-Pyrmont Arolsen 1 121 61 707
Wolne Miasta Hanzeatyckie (Freie und Hansestädte):
Flag of Bremen.svg Brema (Bremen) Brema 256 299 526
Flag of Hamburg.svg Hamburg Hamburg 414 1 014 664
Flag of the Free City of Lübeck.svg Lubeka (Lübeck) Lubeka 298 116 599
Terytoria Rzeszy (Reichsländer):
Dienstflagge Elsaß-Lothringen Kaiserreich.svg Alzacja-Lotaryngia (Elsass-Lothringen) Strasburg 14 522 1 874 014
Ogółem:
Rzesza Niemiecka Berlin 540 858 64 925 993

Do 1876 roku krajem Rzeszy było Flag of Lauenburg.svg Księstwo Saksonii-Lauenburga.

Demografia[edytuj]

Zmiany demograficzne w Cesarstwie Niemieckim w latach 1871-1910:

  • 1871 – 41 058 792
  • 1890 – 49 428 470 Green Arrow Up Darker.svg 8 369 678
  • 1900 – 56 367 187 Green Arrow Up Darker.svg 6 938 717
  • 1910 – 64 925 993 Green Arrow Up Darker.svg 8 558 806
Podział ludności Cesarstwa Niemieckiego na podstawie języków w 1900 roku[2].
Język Populacja udział procentowy
Niemiecki 51 883 131 92,05%
Polski 3 086 489 5,48%
Francuski 211 679 0,38%
Duński 141 061 0,25%
Inne 1 044 827 1,84%[b]
Łącznie 56 367 187 100%

Miasta[edytuj]

Karte Deutsches Reich, Verwaltungsgliederung 1900-01-01.png
Hamburg, ok. 1890-1900
 Osobny artykuł: Miasta Cesarstwa Niemieckiego.

Populacja największych miast Cesarstwa w 1900 roku oraz ich współczesna przynależność państwowa.

miasto populacja kraj źródło 2014
1. Berlin 1 888 848 Królestwo Prus Prusy [3] Niemcy
2. Hamburg 768 349  Hamburg [4] Niemcy
3. Monachium 499 932  Bawaria [5] Niemcy
4. Lipsk 456 124 Saksonia Saksonia [6] Niemcy
5. Wrocław 422 709 Królestwo Prus Prusy [7] Polska
6. Drezno 396 146 Saksonia Saksonia [8] Niemcy
7. Kolonia 372 529 Królestwo Prus Prusy [9] Niemcy
8. Frankfurt nad Menem 288 989 Królestwo Prus Prusy [10] Niemcy
9. Norymberga 261 081  Bawaria [11] Niemcy
10. Hanower 235 649 Królestwo Prus Prusy [12] Niemcy
11. Magdeburg 229 667 Królestwo Prus Prusy [13] Niemcy
12. Düsseldorf 213 711 Królestwo Prus Prusy [14] Niemcy
13. Szczecin 210 702 Królestwo Prus Prusy [15] Polska
14. Chemnitz 206 913 Saksonia Saksonia [16] Niemcy
15. Królewiec 189 483 Królestwo Prus Prusy [17] Rosja
16. Charlottenburg 189 305 Królestwo Prus Prusy [3] Niemcy
17. Stuttgart 176 699 Flagge Königreich Württemberg.svg Wirtembergia [18] Niemcy
18. Altona 161 501 Królestwo Prus Prusy [19] Niemcy
19. Brema 161 184  Brema Niemcy
20. Elberfeld 156 966 Królestwo Prus Prusy [20] Niemcy

Państwa zależne[edytuj]

Lp. Państwo Początek zależności Koniec zależności Komentarz
1. Protektoraty niemieckie (Schutzgebiete) 1885 faktycznie – 1914/1918
oficjalnie – 1919
protektoraty niemieckie
2. Królestwo Polskie 1916 1918

Uwagi

  1. Użycie wyrazu Rzesza (Reich) w nazwie nawiązywało do istniejącego w latach 962-1806 Świętego Cesarstwa Rzymskiego (Heiliges Römisches Reich, potocznie: Alte Reich - Stara Rzesza lub Erstes Reich - Pierwsza Rzesza), zwanego też od 1441 Świętym Cesarstwem Rzymskim Narodu Niemieckiego (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation). Do tej samej tradycji nawiązywało powstałe wcześniej (1804) Cesarstwo Austrii.
  2. W tym język kaszubski, którym porozumiewało się 100.213 osób, i język mazurski, którym mówiło 142.049 osób.

Przypisy

  1. Rozbicie niemieckiej opinii politycznej. W: Jerzy Krasuski: Historia Rzeszy Niemieckiej 1871-1945. Poznań: WP, 1985, s. 62-69. ISBN 8321004318.
  2. http://www.verwaltungsgeschichte.de/fremdsprachen.html
  3. a b Stadt Berlin. Deutsche Verwaltungsgeschichte. [dostęp 2015-07-20].
  4. [1]
  5. [2]
  6. [3]
  7. [4]
  8. [5]
  9. [6]
  10. [7]
  11. [8]
  12. [9]
  13. [10]
  14. [11]
  15. [12]
  16. [13]
  17. [14]
  18. [15]
  19. [16]
  20. [17]

Zobacz też[edytuj]

Literatura[edytuj]

  1. Paluszyński Tomasz, Historia Niemiec i państw niemieckich. Zarys dziejów politycznych, Oficyna Wydawnicza Wyższej Szkoły Języków Obcych w Poznaniu, wyd. II popr. i uzupełn., Poznań 2006, s. 386.

Linki zewnętrzne[edytuj]