Chaber bławatek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chaber bławatek
Chaber bławatek: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Carduoideae
Rodzaj chaber
Gatunek chaber bławatek
Nazwa systematyczna
Centaurea cyanus L.
Sp. pl. 2:918. 1753

Chaber bławatek (Centaurea cyanus L. 1753) – gatunek rośliny zielnej z rodziny astrowatych. Nazwy ludowe: białasy, głowacz, jasieniec, kardy, kwiatek wołoszek, macoszka, modrak, modrzeńczyk, samosiejka, wasilek, wawer. Występuje w Europie oraz na Syberii Zachodniej[2]. W Polsce pospolity chwast polny, archeofit[3].

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Roślina zielna, słabo ulistniona, tworzy łany, osiąga wysokość 30–90 cm.
Łodyga
Cienka, prosta, lekko żeberkowana, pajęczynowato owłosiona, rozgałęziona.
Liście
Ułożone skrętolegle, najczęściej równowąskolancetowate, szarozielone, szerokości 2–5 mm. Dolne na ogonkach, z pojedynczymi, małymi ząbkami lub pierzastodzielne z 2–3 łatkami. Górne niepodzielone, siedzące.
Kwiaty
Kwiaty tylko rurkowate. Pojedyncze koszyczki kwiatowe o średnicy 2-3 cm wyrastają na szczytach pędów z łuskowatej, podłużnej okrywy. Przyczepki listków okrywy brzegiem piłkowanoząbkowane lub orzęsione. Korona o 5 rurkowato zrośniętych płatkach o barwie ciemnobłękitnej, czerwonej, różowej lub białej. Kwiaty brzeżne większe, 5 pręcików, słupek dolny, złożony z 2 owocolistków. Okres kwitnienia od maja do września.
Owoce
Jedwabiście puszyste, przeważnie niebieskoszarobrązowe z białym wierzchołkiem niełupki. Jedna roślina wytwarza około 700-1600 nasion[4].

Biologia i ekologia[edytuj]

Chabry bławatki jako chwasty polne
Bukiet bławatków

Odmiany[edytuj]

  • 'Blue Boy' – pełne, szafirowoniebieskie koszyczki.
  • 'Jubilee Gem' – pełne, niebieskie koszyczki, karłowe (wysokość 35-40cm).
  • 'Polka Dot' – karłowe, pełnokwiatowe, szeroka gama barw.
  • 'Red Boy' – pełne, czerwone koszyczki.
  • 'Rosa Ball' – pełne, różowe koszyczki.
  • 'Weisser Ball' – pełne, białe koszyczki

Zastosowanie[edytuj]

  • Roślina lecznicza
    • Surowiec zielarski: kwiat bławatka bez kielicha (Flos Cyani sine calicis, Flos Cyani). Zawiera antocyjanidyny, flawonoidy, sole mineralne (w tym dużo manganu), cychorynę, centaurynę[7].
    • Działanie: moczopędne, żółciopędne i przeciwzapalne. Ze względu na bardzo łagodne działanie przeciwzapalne stosowany przy zapaleniu spojówek i w pediatrii. Napar z kwiatów zalecany jest przy chorobach nerek, stanach zapalnych kłębków i miedniczek nerkowych, przy niewydolności krążenia i w kamicy nerkowej. Zewnętrznie stosuje się go przy trudno gojących się ranach i owrzodzeniach[7], w stanach zapalnych oczu (w zapaleniu brzegów powiek, zapaleniu spojówek, wiosennym zapaleniu spojówek, nadwrażliwości na promienie słoneczne, promieniowanie z ekranów telewizyjnych)[8].
    • Zbiór i suszenie: kwiat zbierać w słoneczny dzień, rano, po obeschnięciu rosy. Zbiera się płatki, wyrywając je z koszyczka. Zebrane kwiaty należy suszyć bardzo szybko w zacienionym i silnym przewiewie, aby nie zblakły, gdyż wówczas tracą własności lecznicze. Susz szczelnie zamknąć i przechowywać w ciemności.
  • Roślina ozdobna – stosowana na kwiat cięty i rabaty.
  • Barwnik – w czasach, gdy nieznane były sztuczne barwniki, z płatków brzeżnych bławatka wytwarzano niebieską farbę w połączeniu z ałunem, która doskonale barwiła wełnę. Sam sok barwi papier i przetwory spożywcze na niebiesko.
  • Roślina miododajna
  • Roślina jadalna: jadalne płatki[9].
  • Roślina kosmetyczna: używany przy łupieżu i grzybicy skóry głowy. Idealnie nadaje się do pielęgnacji włosów.[potrzebny przypis]

Uprawa[edytuj]

  • Uprawia się przede wszystkim odmiany pełne – wszystkie kwiaty mają dużą i rurkowatą koronę koloru białego, różowego, purpurowego i niebieskiego.
  • Sposób uprawy: termin siewu przypada na marzeckwiecień, w rozstawie 20–30 cm. Ilość nasion na 1000 roślin: 2–3 g. Rośliny kwitną po około 10 tygodniach od siewu.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-05].
  3. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. a b Horst Klaaßen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limbergerhof, 2004.
  5. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. a b Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  8. AleksanderA. Ożarowski AleksanderA., Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy, wyd. trzecie, Warszawa 1982: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, s. 99, ISBN 83-200-0640-6.
  9. 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść), „www.polityka.pl”, www.polityka.pl [dostęp 2016-05-13].