Chaim Grade

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Chaim Grade (jid. ‏חיים גראַדע‎, ur. 4 kwietnia 1910 w Wilnie, zm. 26 kwietnia 1982 w Los Angeles) – jeden z czołowych pisarzy jidysz XX wieku.

Życie[edytuj]

Chaim Grade był synem rabina Szlomo Mordechaja Gradego, nauczyciela języka hebrajskiego, maskila (zwolennika żydowskiego oświecenia). Edukację religijną zdobywał pod kierunkiem wielkiego znawcy Talmudu Chazona Isza (1878–1953).

W 1936 roku rozpoczął publikowanie opowiadań i wierszy w języku jidysz; był jednym z członków-założycieli grupy eksperymentalnej artystów i pisarzy Jung Wilne. Pierwsza publikacja jego autorstwa ukazała się w zbiorze poetyckim Jo w 1936 roku.

Po wybuchu drugiej wojny światowej pozostał w znajdującym się pod litewską okupacją Wilnie, skąd zbiegł na wschód w 1941 roku, po niemieckiej inwazji na Związek Radziecki; tam trafił do łagru. Po 1945 roku mieszkał krótko w Polsce i Francji, po czym przeprowadził się z drugą żoną do USA w 1948 roku.

Pochowany jest na cmentarzu Riverside Cemetery, Saddle Brook, New Jersey.

Twórczość[edytuj]

Jego poezja koncentrowała się na przeżyciach związanych z Holokaustem, w czasie którego zginęła jego młoda żona Frume-Libe, córka rabina z Głębokiego, i jego matka Wella, córka rabina Rafaela Blumenthala. Jego proza często opisywała życie biednych Żydów na przedwojennej Wileńszczyźnie.

Pomimo że jest mniej znany niż Isaac Bashevis Singer czy Szolem Alejchem, Chaim Grade zaliczany jest do najwybitniejszych stylistów języka jidysz.

Ważniejsze utwory[edytuj]

  • ‏יאָ‎ (Jo), 1936 (poezja)
  • ‏מוסרניקעס‎ (Musernikes), 1939
  • ‏מײַן קריג מיט הערש ראַסיינער‎ (Majn krig mit Hersz Rasejner), 1950
  • ‏דער מאַמעס שבתים‎ (Der mames szabosim, „Szabaty mojej matki”), 1955
  • ‏דער שולהויף‎ (Der szulhojf), 1958
  • ‏די עגונה‎ (Di agune), 1961
  • ‏צמח אַטלאַס‎ (Cemach Atlas), 2 tomy, 1967–1968
  • ‏די קלויז און די גאַס‎ (Di klojz un di gas), 1974