Chan Chan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strefa archeologiczna Chan Chan[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Peru
Typ kulturowy
Spełniane kryterium I, III
Numer ref. 366
Region[b] Ameryka Łacińska i Karaiby
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1986
na 10. sesji
Obiekt zagrożony od 1986
Położenie na mapie Peru
Mapa lokalizacyjna Peru
Strefa archeologiczna Chan Chan
Strefa archeologiczna Chan Chan
Ziemia8°06′21,5″S 79°04′28,9″W/-8,105972 -79,074694

Chan Chan – największe miasto epoki prekolumbijskiej w Ameryce Południowej. Zlokalizowane w peruwiańskim regionie La Libertad na północ od Trujillo, zajmuje obszar około 28,0 km2, co jest w dużej mierze spowodowane przebudowami miasta, które w przeszłości nigdy nie osiągnęło takiej powierzchni.

Powstałe około 850 roku miasto było stolicą Imperium Chimú, będącego cywilizacją wywodzącą się z pozostałości po cywilizacji Moche, istniejącą do lat 70. XV wieku, kiedy to Chimowie zostali podbici przez Inków. Ocenia się, że wówczas w Chan Chan żyło około 30 000 ludzi.

Miasto wybudowano z glinianej cegły adobe, suszonej na słońcu i pokrytej następnie lekkim tynkiem, w którym rzeźbiono ornamenty – głównie ptaki, ryby, małe ssaki, tak w stylu "realistycznym", jak i dużo bardziej wymyślnym. Jest to o tyle niezwykłe, że wcześniejsze cywilizacje koncentrowały się na motywach antropomorficznych, nie zaś ptasich i morskich. Było to zapewne spowodowane bliskością oceanu.

Centralnym punktem Chan Chan była Chudi – jedna z dziesięciu świątyń-cytadel (ciudadelas) o średniej powierzchni 8 hektarów[1]. Wszystkie one miały kształt prostokątny z wejściem na ścianie północnej i zawierały w sobie miejsca pochówku i modłów, swoiste sale obrad, a także pokoje mieszkalne połączone labiryntem korytarzy. Każda świątynia-cytadela była siedzibą jednego władcy oraz centrum administracyjnym, sakralnym i gospodarczym. Na terenie ciudadelas znajdowały się także studnie ceremonialne, napełniane dzięki połączeniu z wodami podziemnymi. Odbywały się tam rytuały poświęcone kultowi wody i wegetacji. Po śmierci panującego budynek stawał się jego mauzoleum, a kolejny monarcha musiał zbudować sobie nową śwatynię-cytadelę.

Plan miasta Chan Chan odzwierciedla stratyfikację społeczną Imperium Chimú. Urbanistyka Chan Chan świadczy o silnej, scentralizowanej władzy w państwie. Świątynie-cytadele oddzielone były od reszty miasta szerokim murem, czyniąc je obszarem niedostępnym dla ogółu społeczeństwa. Elity i najważniejsi obywatele mieszkali w pobliżu ciudadelas, a warstwa niższa na obrzeżach miasta.

Legendy o początkach Chan Chan mówią o mężczyźnie imieniem Naylamp, który przybył z morza, założył miasto i udał się dalej na zachód.

W 1986 Chan Chan wpisano na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest ono obecnie poważnie zagrożone erozją przez ulewne deszcze wywoływane w tym rejonie przez El Niño.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Praca zbiorowa pod redakcją naukową Macieja Salamona: Wielka Historia Świata - Kształtowanie średniowiecza. T. 4. Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 733. ISBN 83-85719-85-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]