Charlie Chaplin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Charlie Chaplin
Ilustracja
Imię i nazwisko

Charles Spencer Chaplin

Data i miejsce urodzenia

16 kwietnia 1889
Londyn

Data i miejsce śmierci

25 grudnia 1977
Vevey

Zawód

aktor, reżyser, producent filmowy, scenarzysta, kompozytor

Współmałżonek


1. Mildred Harris (23 października 1918 – 19 listopada 1920)
2. Lita Grey (26 listopada 1924 – sierpień 1927)
3. Paulette Goddard (1936 – 1942, rozwód)
4. Oona O’Neill (16 czerwca 1943 – do śmierci w 1977)

Lata aktywności

1913–1977

Odznaczenia
Kawaler Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny)
Faksymile
Strona internetowa
Karykatura Charlesa Chaplina
Chaplin i Jackie Coogan w filmie Brzdąc (1921)

Charlie Chaplin, właśc. Charles Spencer Chaplin, KBE (ur. 16 kwietnia 1889 w Londynie, zm. 25 grudnia 1977 w Vevey) – brytyjski aktor i reżyser okresu kina niemego, później także filmów udźwiękowionych; producent, scenarzysta i kompozytor muzyki filmowej. Ikona kultury popularnej[1]. Jeden z najwybitniejszych i najlepiej rozpoznawalnych aktorów i reżyserów w historii światowego kina[2][3][4]. American Film Institute umieścił go na 10. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu” (The 50 Greatest American Screen Legends)[5].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość, rodzina[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 16 kwietnia 1889 ok. godz. 20:00 na East Lane w Walworth w Londynie[6][a]. Jego ojcem był Charles Chaplin, a matką Hannah Harriette Hill, występująca również pod pseudonimem Lily Harley (oboje w ćwierci romskiego pochodzenia[8]). Oboje rodzice byli aktorami wodewilowymi[9], rozstali się w rok po narodzinach Charlesa juniora, który odtąd pozostawał pod opieką matki[10][11].

Pierwsze miesiące życia spędził przy St. George’s Road na West Square w Lambeth[12]. Wychowywał się ze starszym o cztery lata bratem, Sydneyem, synem Hannah z poprzedniego związku[13]. W 1884 ich matka podupadła na zdrowiu i straciła posadę w teatrze, po czym zaczęła dorabiać jako krawcowa[14]. Żyli w skrajnie trudnych warunkach i narastającej biedzie, przeprowadzając się do coraz mniejszych pokoi (mieszkali m.in. na Oakley Street)[15]. W 1896 matce Charliego nie udało się znaleźć pracy, dlatego we troje trafili do przytułku[16]. Po kilku tygodniach zostali przeniesieni do Szkoły dla Sierot i Ubogich Dzieci w Hanwell[17]. Opuściwszy przytułek, ponownie zamieszkał z bratem i matką[18]. Po tym, jak Hannah dostała obłędu i w 1896 została umieszczona w szpitalu psychiatrycznym w Cane Hill[10], trafił z bratem pod opiekę ojca i macochy, Louise, która źle ich traktowała, m.in. nie wpuszczała ich na noc do domu (mieszczącym się przy Kennington Road 287), przez co konieczna była interwencja Towarzystwa Ochrony Dzieci przed Okrucieństwem[19]. Charlie z tego związku ojca ma młodszego prawie o cztery lata brata przyrodniego, z którym jednak nie stworzył żadnych więzi[20]. Matka ponownie zajęła się synem po wyjściu szpitala psychiatrycznego; zamieszkali przy ul. Pownall Palace 3 w londyńskiej dzielnicy Kennington[21]. Jako dziecko chorował na astmę[22]. W 1894 jego ojciec zmarł (w wieku 37 lat) wskutek alkoholizmu, a matka znów trafiła do Cane Hill z powodu obłędu[23]. 12-letnim Charlesem zajęła się jego ciotka, a następnie brat, który wrócił z kilkutygodniowej wyprawy statkiem pasażerskim (na którym pracował jako trębacz)[24]. Hannah zmarła w 1928 w Kalifornii kilka dni po ataku woreczka żółciowego, otoczona opieką Charlesa[25], który siedem lat wcześniej sprowadził matkę do USA[26].

Gdy był dzieckiem, jego matka siadywała z nim przy oknie i odgrywała sceny tego, co działo się na zewnątrz, dzięki czemu Chaplin nauczył się studiować ludzi oraz pokazywać swoje uczucia za pomocą gestów i mimiki[27][28]. Matka nauczyła go także śpiewać i grać na scenie[29].

Kariera[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy wystąpił na scenie w 1894, śpiewając piosenkę Jacka Jonesa w musicalu wystawianym w teatrze Canteen w Andershot[11][30]. Tego wieczora w sztuce grała jego matka, a on czekał na nią za kurtyną; kiedy schorowana Hannah nagle straciła głos, dyrektor teatru wypchnął Charliego na scenę, a chłopiec zaczął improwizować[29][30]. W 1898, gdy miał osiem lat, dołączył do trupy tanecznej The Eight Lancashire Lads (pol. „Ośmiu chłopców z Lancashire”)[31], z którą występował m.in. jako kot w pantomimie Kopciuszek w Londynie[32]. By wesprzeć matkę finansowo, przerwał naukę w szkole i imał się różnych prac dorywczych, m.in. był chłopcem na posyłki w mydlarni, recepcjonistą i sprzątaczem w gabinetach lekarskich, lokajem u rodziny Kinsey-Taylorów i drwalem, poza tym obsługiwał maszyny w drukarni i udzielał lekcji tańca[33].

Po zapisaniu się do agencji teatralnej Blackmore’a zdobył angaż do roli Sammy’ego, chłopca sprzedającego gazety, w sztuce Harry’ego Arthura Saintbury’ego Jim, czyli romans cockneya; spektakl zebrał głównie negatywne recenzje, choć sam Chaplin był chwalony za swój występ[34]. Następnie przez kilka sezonów grał postać Billy’ego (woźnego głównego bohatera) w objazdowej sztuce teatralnej o Sherlocku Holmesie[35], w której występował również jego brat[36]. Od października do grudnia 1905 występował w westendowskiej jednoaktówce pt. Sherlock Holmes w ciężkich opałach w Duke of York’s Theatre[37]. W wieku 16 lat rozpoczął naukę gry na wiolonczeli i skrzypcach[38], poza tym wyczynowo trenował bieganie[39]. Dorabiał, pracując m.in. jako sprzedawca kwiatów i asystent fryzjera[39]. Jako członek zespołu wodewilowego „Cyrk Caseya” występował na estradzie z parodiami rozbójnika Dicka Turpina i iluzjonisty Walforda Bodie’ego[40].

Po dłuższym okresie niepowodzeń (m.in. komercyjnym fiasku skeczu Wesoły major, w którym zagrał główną rolę, oraz przerwaniu realizacji autorskiego skeczu Dwunastu sprawiedliwych w jego reżyserii) w 1907 dołączył do trupy Freda Karno[41][42]. Po ciepło przyjętym przez publiczność debiucie w burlesce Mecz futbolowy podpisał roczny kontrakt z trupą, z którą przez kolejne 14 tygodni występował w Londynie, po czym odbył trasę objazdową po kraju[43]. W kolejnych latach kontynuował współpracę z trupą, z którą występował m.in. w Milczących ptaszkach i Jeździe na wrotkach, poza tym grali za granicą, np. w Folies Bergère w Paryżu[44]. Przejął także po Harrym Weldonie główną rolę w Meczu futbolowym[45]. W 1909 wyruszył z trupą Karno w swoją pierwszą trasę po USA[46]. Występował tam m.in. jako główny bohater w burlesce The Wow-wows, która sztuka początkowo została chłodno przyjęta przez tamtejszą publiczność, jednak w końcu zyskała uznanie widzów[47]. Trupa wkrótce przedłużyła kontrakt i odbyła trasę po kraju[47]. Po powrocie do Anglii odbył z trupą kilkutygodniową trasę objazdową[48]. W tym okresie zadebiutował jako reżyser filmem krótkometrażowym o Dawidzie Copperfieldzie The Ballad of the Upside Down House, który zrealizował dla Levy Fritz Mutoscope Company[49]. Po udanym debiucie podpisał kontrakt na kolejne 12 filmów krótkometrażowych dla wytwórni[50]. W październiku 1912 wrócił, tym razem na stałe[51], gdzie występował z trupą Karno m.in. jako pijak w komedii Noc w klubie[48]. Niedługo później zakończył współpracę z zespołem[52].

Podczas występu w Wieczorze w angielskim Music-Hallu został zauważony przez producenta kina niemego, Macka Sennetta, który zaoferował mu zatrudnienie w swoim studiu Keystone Film Company[53]. Sennett znany był ze swojej spontaniczności, a filmy produkowane w jego studiu często nie posiadały scenariuszy, co było szansą dla Chaplina, który obdarzony był umiejętnościami improwizacyjnymi[54]. Chaplin w grudniu 1913 podpisał kontrakt z wytwórnią, a w styczniu 1914 rozpoczął pracę dla tego studia ze stawką 150 dol. tygodniowo[55][56]. Zadebiutował rolą cynicznego i antypatycznego karierowicza w filmie Aby zarobić na życie (1914)[57]. Przy pracy nad filmem Dziwna przygoda Mabel (1914) Sennett, zdesperowany brakiem gagów, zlecił Chaplinowi samodzielną charakteryzację i grę bez przygotowania[58]. Aktor udał się do garderoby i stworzył postać trampa, tj. włóczęgi z manierami dżentelmena noszącego ciasny żakiecik, przyduże spodnie, rozchodzone buty, melonik, bambusową laseczkę i wąsik[59][60]; wcześniej w podobnej charakteryzacji występował z trubą Karno[57].

Ten kostium pomaga mi wyrazić moją koncepcję człowieka, mnie samego. Melonik zbyt mały wyraża dążenie, aby wyglądać godnie. Wąsy są objawem próżności. Żakiet z trudem się dopinający, laska i cały sposób bycia mają stwarzać wrażenie galanterii, werwy i bezczelności. Człowiek ten usiłuje stawić czoło światu, stara się bluffować – i wie o tym. Tak dobrze zdaje sobie z tego sprawę, że może szydzić z siebie samego i litować się nad swym losem.

Chaplin, [61]
Chaplin w Pożyczce wolności, 1918
Chaplin w Pożyczce wolności, 1918
Chaplin w Pożyczce wolności, 1918

W kolejnych filmach ponownie kreował postać włóczęgi[62][63]. Często proponował reżyserom i producentom własne gagi, jednak z uwagi na chęć utrzymania przez nich szybkiego tempa akcji filmu były one albo wycinane podczas montażu, albo odrzucane jeszcze przed rozpoczęciem zdjęć[64]. To skłoniło Chaplina do podjęcia decyzji o reżyserowaniu filmów[65]. Jako reżyser zadebiutował filmem Bójka na deszczu (1914), po którego premierze otrzymał kolejne zlecenia dla Keystone[66]. W ramach kontraktu z wytwórnią zagrał m.in. w filmach: Dwadzieścia minut miłości, Charlie piekarczykiem, Gaz rozweselający i Pomocnik sceniczny, a ostatnią produkcją zrealizowaną dla firmy była komedia Jego przedhistoryczna przeszłość[67]. W 1914 premierę miał łącznie 35 filmów z jego udziałem[68].

Jeszcze przed zakończeniem umowy Chaplina z Keystone Records w styczniu 1915 do artysty zgłosiło się studio The Essanay Film Manufacturing Company z Chicago, które zaoferowało mu współpracę za 1250 dol. tygodniowo[69] i jednorazowy bonus w wysokości 10 tys. dol. za podpisanie kontraktu[70]. W tym okresie rosła jego popularność w branży filmowej oraz wśród kinomanów, zaczął także stawać się ikoną popkultury, idolem tłumów i inspiracją dla innych wykonawców, którzy imitowali wylansowaną niego postać trampa[71]. Dla wytwórni Essanay zrealizował m.in. film Charlie gra Carmen (1915)[72]. W 1915 przystąpił też do realizacji filmu Life, którego jednak nigdy nie ukończył[73]. W 1915 premierę miało 13 filmów z jego udziałem[74].

W lutym 1916 zaczął pracę dla studia The Mutual Film Corporation, od którego otrzymywał pensję w wysokości 10 tys. dol. tygodniowo i jednorazowo 150 tys. dol. premii za podpisanie kontraktu[75][76]. W ramach umowy z wytwórnią zrealizował 12 filmów: Charlie kierownikiem działu, Charlie strażakiem, Charlie włóczęga, Późny powrót Charliego, Charlie i hrabia, Lichwiarz, Charlie gra w filmie, Charlie na ślizgawce, Charlie na kuracji, Spokojna ulica, Imigrant i Charlie ucieka[77].

We wrześniu 1917 podpisał z wytwórnią First National kontrakt wart 1,2 mln dol. [69], co uczyniło go najlepiej opłacanym aktorem świata[78]. W ramach umowy był zobowiązany do nakręcenia ośmiu filmów w ciągu 18 miesięcy[69]. Najpierw stworzył dla studia m.in. filmy Psie życie, Charlie żołnierzem i Idylla na wsi, a także Brzdąca, który osiągnął wielki sukces, zbierając szczególnie dobre recenzje i ostatecznie stając się klasykiem[79]. Następnie nakręcił dla wytwórni jeszcze cztery filmy, m.in. Nieroby, Dzień zapłaty i Piegrzym[80].

W latach 1914–1918 nie odbył służby wojskowej podczas trwającej I wojny światowej, za co był krytykowany przez media i Amerykanów[81]. W wydanym oświadczeniu podkreślił gotowość do dołączenia do armii, jednak uznał, że może przysłużyć się krajowi, podnosząc morale żołnierzy swoimi filmami[82]. Prasa podkreślała też, że Chaplin nie spełniał wymaganiom obowiązującym w armii amerykańskiej – przy wzroście 168 cm ważył 58 kg[83]. Jesienią 1918 nakręcił film krótkometrażowy Pożyczka wolności (1918), który był wyświetlany jedynie w amerykańskich kinach[84].

Pozostając w First National, wiosną 1919 wraz z Mary Pickford, Douglasem Fairbanksem i Davidem Warkiem Griffithem założył studio United Artists, powstałe dla ochrony ich niezależności i walki z planowaną fuzją filmowych spółek produkcyjnych[85]. Pierwszym filmem, który zrealizował dla wytwórni, była Gorączka złota (1925)[86]. Nakręcił też Paryżankę (1923) [87] i Cyrk (1928), do którego nagrał tytułową piosenkę („The Circus”). We wrześniu 1922 dyrygował orkiestrą na gali Gildii Aktorskiej w Hollywood Ball[88].

Mimo że filmy udźwiękowione stały się głównym nurtem kinematografii wkrótce po ich wprowadzeniu w 1927, Chaplin nie zdecydował się na ten krok aż do lat 30., ponieważ uważał, że w kinie nadal jest przestrzeń dla filmów niemych oraz twierdził, iż w filmach dźwiękowych nie zdoła osiągnąć doskonałości, jaką wypracował przy filmach niemych[89]. Krytykował też kino mówione, twierdząc że niszczą sztukę pantomimy[90]. W tym okresie odczuwał mniejsze zainteresowanie wytwórni jego filmami[91], cierpiał też na nerwowe zaburzenia depresyjne wywołane problemami małżeńskimi, wizją kłopotów finansowych i regularnymi ataki ze strony prasy, które zarzucały mu m.in. demoralizowanie społeczeństwa[92]. Mimo to nakręcił nieme Światła wielkiego miasta (1931), które odniosły sukces komercyjny i zebrały pochlebne recenzje[93]. Po premierze filmu odczuwał kryzys twórczy związany z brakiem popytu na kino nieme, toteż rozważał zakończenie kariery[94]. W końcu zdecydował się na nakręcenie jeszcze jednej niemej produkcji – Dzisiejszych czasów (1936), które cieszyły się uznaniem widzów[95], jednak były chłodno przyjęte przez krytykę, kfórzy zarzucali Chaplinowi propagandę komunistyczną[96]. Na ścieżce dźwiękowej filmu reżyser umieścił skomponowany przez siebie utwór „Smile”, który stał się przebojem.

Podczas II wojny światowej często przemawiał do Amerykanów, wypowiadając się przeciwko Adolfowi Hitlerowi i zachęcając amerykański rząd do utworzenia drugiego frontu dla wsparcia Rosji[97][98]. Ze względu na lewicowe poglądy był często oskarżany przez prasę o komunizm[99] i znalazł się na tzw. czarnej liście Hollywood. Swoim kolejnym filmem, antyhitlerowską komedią Dyktator (1940), naraził się zwolennikom niemieckiego zbrodniarza wojennego[100]. Jednocześnie dzięki temu filmowi osiągnął swój wówczas największy sukces kasowy[101], ponadto był to pierwszy film, w którym przemówił[102].

W 1943 został oskarżony o ojcostwo Carol Ann, córki aktorki Joan Barry, która wcześniej przez wiele tygodni nagabywała Chaplina w jego posiadłości i wytwórniach filmowych[103][104]. Mimo że badania krwi zaprzeczyły ojcostwu Chaplina, sąd nałożył na niego alimenty w wysokości 75 dol. tygodniowo, które miał wypłacać przez kolejne 21 lat[105][106]. Oburzony wyrokiem, a także zmęczony namolnością prasy, na kilka tygodni opuścił kraj i zamieszkał w Nyack[106][107]. W międzyczasie pracował nad filmem Cień i substancja, którego w końcu jednak nie nakręcił[108]. Powrócił do kin filmem Pan Verdoux (1947), który zebrał pochwalne recenzje i cieszył się uznaniem publiczności[109]. Mimo początkowego sukcesu komedii, amerykańska prasa wraz z narodowymi organizacjami (m.in. Legionem Amerykańskim) wciąż krytykowała Chaplina za jego lewicowe poglądy i utrudniała dalszą dystrybucję filmu[110], przez co poniósł on finansową porażkę[111]. W lipcu 1950 Chaplin sprzedał większość swoich udziałów w spółce United Aritsts[112]. Zmęczony nieustającymi atakami ze strony prasy, we wrześniu 1952 opuścił USA[113][114]. Zamieszkał w Londynie, a w 1953 osiadł we wsi Corsier-sur-Vevey w Szwajcarii[115][116].

Niezrażony krytyką amerykańskiej prasy, nakręcił Światła rampy (1952)[117]. Film przyniósł mu rekordowo duże zyski, mimo że został zbojkotowany przez amerykańskie kina[118]. W tym okresie został komandorem Legii Honorowej Francji oraz uzyskał honorowe członkostwo w Societe des Auteurs et Compositeurs Dramatiques[119]. Został także mianowany Kawalerem Legii Narodowej Francji[120] i otrzymał Międzynarodową Nagrodę Pokoju[121]. W 1955 premierę miała książka Glauco Viazziego Chaplin e la critica, w której autor omówił ponad tysiąc dokumentów (m.in. artykułów prasowych i wywiadów) poświęconych artyście[122]. Również w 1955 Chaplin rozpoczął pracę nad Królem w Nowym Jorku (1957)[121][123]. W 1964 wydał książkę pt. „Moja autobiografia”[121]. Ostatnim filmem w jego karierze była Hrabina z Hongkongu (1967), której był producentem, scenarzystą, reżyserem i autorem opracowania muzycznego[121].

W 1972 jego filmy ponownie pojawiły się w publicznym obiegu[124]. W 1973 otrzymał Oscara za „wkład w historię sztuki filmowej”[125]. W 1975 Chaplin otrzymał odznaczenie i brytyjski tytuł szlacheckiOrder Imperium Brytyjskiego[126].

Śmierć i pochówek[edytuj | edytuj kod]

Od października 1977 był w poważnym stanie. Zmarł we śnie, rankiem 25 grudnia 1977 w Vevey[116]. Po skromnej uroczystości pogrzebowej odprawionej w obrządku anglikańskim został pochowany na cmentarzu w Corsier-sur-Vevey w Szwajcarii[116]. Trzy miesiące po pochówku wandal wykradł z grobu jego ciało, a osiem tygodni później zwłoki zostały odnalezione i ponownie pochowane, ale tym razem po uprzednim umieszczeniu ich w betonowym sarkofagu[116].

Charakterystyka twórczości[edytuj | edytuj kod]

Akcje jego filmu często toczą się w ubogich dzielnicach wielkich miast[127]. Postacie grane przez Chaplina w filmach często przejawiają m.in. cechy kobiece (delikatność, pieszczotliwość, zmanierowanie)[128]. Posiadają też umiejętność adaptowania się w społeczeństwie, zazwyczaj z przedstawicielami marginesu społecznego[129]. Często są niezdolni do skupienia i nie mają zdolności manualnych, a także nie są przystosowani do świata ludzi i przedmiotów[130]. Negują problemy, których nie potrafią rozwiązać, a także przeciwników i siebie samego[131]. Często opiekują się słabszymi i nieszczęśliwymi ludźmi, ale też zwierzętami[132].

Ten facet jest wielostronny: tramp, dżentelmen, poeta, marzyciel, samotnik, stale wyczekujący romantyczności i przygody. Chciałbym natchnąć pana [Macka Senneta] mniemaniem, że jest uczonym, muzykiem, księciem, graczem w polo. Jednakże nie gardzi zbieraniem niedopałków czy okradaniem dzieci z cukierków. I oczywiście, jeśli sytuacja tego wymaga, potrafi kopnąć damę w zadek.

Chaplin, [133]

W swoich filmach najczęściej poruszał temat związków damsko-męskich (w 79% produkcji) i pracy (57%)[134]. Grani przez niego bohaterowie znajdują miłość zazwyczaj w równie biednych kobietach, co oni[135]. W jego produkcjach przewija się wątek ratowania kobiet w tarapatach bądź ich obrony przed złoczyńcami[136]. Chaplin tylko w dwóch filmach odegrał rolę ojca[137]. Nakręcił wiele filmów będących satyrą na zewnętrzne manifestacje religijne, w tym na hipokryzję wiernych i samej religii[138]. W filmach często wyśmiewał wady Amerykanów, w tym niechęć do imigrantów, egoistyczne bogactwo oraz nietolerancję religijną i polityczną[139]. Chcąc upokorzyć bogaczy, niekiedy przedstawiał ich w kompromitujących sytuacjach[140].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Gdy miał 19 lat, oświadczył się młodszej o cztery lata tancerce Hetty Kelly, która jednak odrzuciła zaręczyny[141]. Romansował z aktorkami: Peggy Pierce i Mabel Normand[142]. W latach 1915–1917 był związany z aktorką Edną Purviance[143][144].

23 października 1918 poślubił 17-letnią Mildred Harris, jednak rozwiódł się z nią już dwa lata później, 19 listopada 1920, z powodu „duchowego okrucieństwa”[145][146]. W 1919 urodził im się syn Norman, który zmarł trzy dni po urodzeniu[147][148]. Po rozwodzie ożenił się z tancerką Peggy Hopkins Joyce, z którą doczekał się narodzin dziecka, ale niedługo później się z nią rozwiódł[149]. W tym okresie plotkowano o przelotnych relacjach Chaplina z Thelmą Moran Converse, Lilą Lee, Anną Q. Nillson i Clare Sheridan oraz zaręczynach z aktorką Claire Windsor[150]. Był związany z Polą Negri, a według informacji prasowej z 1923 był z nią zaręczony[151][152], czemu on sam zaprzeczył temu w swojej autobiografii[153].

26 listopada 1924 ożenił się z młodszą o 19 lat Litą Grey, z którą miał dwóch synów – Charlesa Jr. (ur. 1925) i Sydneya (ur. 1926), a w sierpniu 1927 wziął rozwód[154][155][156]. Jeszcze w trakcie trwania małżeństwa ponoć miał liczne kochanki, m.in. tancerkę i modelkę Louise Brooks[157].

W latach 1936–1942 jego żoną była młodsza o 22 lata aktorka Paulette Goddard[158]. Po rozwodzie romansował z Carole Landis, Hedy Lamarr i Joan Barry, która po zajściu w ciążę posądziła Chaplina o ojcostwo jej dziecka; choć sąd zaprzeczył oskarżeniom, dziewczynka – Carol Ann – nosiła nazwisko Chaplin, a aktor łożył na jej utrzymanie[159].

16 czerwca 1943 poślubił młodszą o 37 lat Oonę O’Neill, córkę dramaturga Eugene O’Neilla[160], z którą pozostał do swojej śmierci w 1977. Mieli ósemkę dzieci[161]: Geraldine, Michaela, Josephine, Jane, Eugene, Victorii (ur. 1951), Christophera i Annette-Emilie[116]. Mieszkali we wsi Corsier-sur-Vevey w Szwajcarii[115][116].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Zestawienie obejmuje wybrane filmy, w których występował Charlie Chaplin[162].

Aktor[edytuj | edytuj kod]

Jako aktor wystąpił łącznie w prawie 90 produkcjach filmowych krótko- i długometrażowych.

Filmy krótkometrażowe[edytuj | edytuj kod]

  • Aby zarobić na życie (Making a living, 1914, czas: 13') jako Edgar English, oszust
  • Charlie jest zadowolony z siebie (Kid Auto Races at Venice, 1914, czas: 6' 22'' jako włóczęga
  • Charlie w hotelu (Mabel's Strange Predicament, 1914, czas: 17') jako pijany mężczyzna
  • A Thief Catcher (1914, czas: 8') jako policjant
  • Wśród ulewy (Between Showers, 1914, czas: 15') jako podrywacz
  • Charlie gra w filmie (A Film Johnnie, 1914, czas: 15') jako The Film Johnnie
  • Charlie tańczy (Tango Tangle, 1914, czas: 12') jako nietrzeźwy tancerz
  • Charlie wybiera między barem a miłością (His Favorite Pastime, 1914, czas: 16') jako pijany podrywacz
  • Charlie jako markiz (Cruel, cruel love, 1914, czas: 16') jako lord Helpus/p. Dovey
  • Charlie zakochany (The Star Boarder, 1914, czas: 16') jako tytułowy bohater
  • Mabel przy kierownicy (Mabel at the Wheel, 1914, czas: 18') jako Villain
  • Charlie i chronometr (Twenty Minutes of Love, 1914, czas: 20') jako złodziej/kieszonkowiec
  • Charlie kelnerem (Caught in a Cabaret, 1914, czas: 30') jako tytułowy bohater
  • Charlie się kocha (Caught in the Rain, 1914, czas: 16') jako nietrzeźwy gość hotelowy
  • Pani Charlie (A Busy Day, 1914, czas: 6') jako żona
  • Młotek Charliego (The Fatal Mallet, 1914, czas: 18') jako konkurent Mabel
  • Flirt Mabel (Her Friend the Bandit, 1914, czas: 16') jako bandyta
  • Charlie i Fatty na ringu (The Knockout, 1914, czas: 27') jako arbiter ringowy
  • Charlie i parówki (Mabel's Busy Day, 1914, czas: 10') jako nietrzeźwy utrapieniec
  • Charlie i manekin (Mabel's Married Life, 1914, czas: 17') jako mąż Mabel
  • Charlie dentystą (Laughing Gas, 1914, czas: 16') jako asystent dentysty
  • Charlie w teatrze (The Property Man, 1914, czas: 28') jako tytułowy bohater
  • Charlie jako malarz (The Face on the Barroom Floor, 1914, czas: 14') jako artysta
  • Gorączka wiosenna (Recreation, 1914, czas: 7') jako włóczęga
  • Charlie kokietuje (The Masquerader, 1914, czas: 9') jako aktor filmowy/przystojny nieznajomy
  • Charlie pielęgniarzem (His New Profession, 1914, czas: 16') jako Charlie
  • Charlie i Fatty bawią się (The Rounders, 1914, czas: 16') jako hulaka
  • Charlie jako dozorca (The New Janitor, 1914, czas: 16') jako tytułowy bohater
  • Charlie i Józef są rywalami (Those Love Pangs, 1914, czas: 16') jako podrywacz
  • Charlie piekarczykiem (Dough and Dynamite, 1914, czas: 33') jako Pierre, kelner
  • Charlie i Mabel na wyścigach (Gentlemen of Nerve, 1914, czas: 16') jako p. Wow-Woe, fanatyk wyścigów
  • Jego muzyczna kariera (His Musical Career, 1914, czas: 16') jako Charlie/Tom, nosiciel fortepianów
  • Charlie jest tatusiem (His Trysting Place, 1914, czas: 32') jako Clarence, mąż
  • Charlie i Mabel na spacerze (Getting Acquainted, 1914, czas: 16') jako p. Sniffels
  • Charlie królem (His Prehistoric Past, 1914, czas: 22') jako Weakchin
  • Jego nowe zajęcie (His New Job, 1915, czas: 31') jako Film Extra
  • Charlie się bawi (A Night Out, 1915, czas: 34') jako hulaka
  • Charlie bokserem (The Champion, 1915, czas: 31') jako pretendent bokserski
  • Charlie w parku (In the Park, 1915, czas: 14') jako Charlie
  • Charlie się żeni (A Jitney Elopement, 1915, czas: 26') jako Suitor, fałszywy hrabia
  • Włóczęga (The Tramp, 1915, czas: 26') jako tytułowy bohater
  • Charlie na plaży (By the Sea, 1915, czas: 20') jako spacerowicz
  • Jego regeneracja (His Regeneration, 1915, czas: 15') jako klient
  • Praca (Work, 1915, czas: 29') jako asystent Izzy A. Wake'a
  • Panna Charlie (A Woman, 1915, czas: 26') jako mężczyzna/"Nora Nettlerash"
  • Charlie w banku (The Bank, 1915, czas: 25') jako dozorca
  • Charlie marynarzem (Shanghaied, 1915, czas: 27') jako włóczęga
  • Charlie w Music-Hallu (A Night in the Show, 1915, czas: 24') jako p. Pest/p. Rowdy - na balkonie/loży
  • Charlie gra Carmen (A Burlesque on Carmen, 1915, czas: 31') jako oficer Darn Hosiery
  • Charlie włamywaczem (Police, 1916, czas: 34') jako skazaniec 999 zwanym Charliem
  • Charlie kierownikiem działu (The Floorwalker, 1916, czas: 29') jako bezstronny klient
  • Charlie strażakiem (The Fireman, 1916, czas: 24') jako tytułowy bohater
  • Charlie włóczęga (The Vagabond, 1916, czas: 34') jako uliczny grajek
  • Późny powrót Charliego (One A.M., 1916, czas: 26') jako nietrzeźwy mężczyzna
  • Charlie i hrabia (The Count, 1916, czas: 24') jako asystent hrabiego
  • Lichwiarz (The Pawnshop, 1916, czas: 25') jako asystent właściciela lombardu
  • Charlie gra w filmie (Behind the Screen, 1916, czas: 30') jako David - jego asystent
  • Charlie na ślizgawce (The Rink, 1916, czas: 30') jako kelner, udający Sir Cecila Seltzera
  • Spokojna ulica (Easy Street, 1917, czas: 24') jako samotny mężczyzna
  • Charlie na kuracji (The Cure, 1917, czas: 24') jako nietrzeźwy mężczyzna
  • Imigrant (The Immigrant, 1917, czas: 30') jako imigrant
  • Poszukiwacz przygód (The Adventurer, 1917, czas: 24') jako skazaniec
  • Psie życie (A Dog's Life, 1918, czas: 33') jako włóczęga
  • Potrójne kłopoty (Triple Trouble, 1918, czas: 23') jako Charlie, dozorca
  • Pożyczka wolności (The Bond, 1918, czas: 10') niewymieniony w napisach
  • Idylla na wsi (Sunnyside, 1919, czas: 41') jako "złota rączka" na farmie
  • Dzień zabawy (A Day's Pleasure, 1919, czas: 24') jako ojciec
  • Profesor Bosco (The Professor, 1919, czas: 7') jako tytułowy bohater
  • Charlie Butts In (1920, czas: 11')
  • Nieroby (The Idle Class, 1921, czas: 32') jako włóczęga/mąż
  • Dzień wypłaty (Pay Day, 1922, czas: 21') jako robotnik
  • Przyjazny i miły (Nice and Friendly, 1922, czas: 11') jako włóczęga
  • Dama kameliowa (Camille, 1926, czas: 33') jako Mike

Filmy długometrażowe[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Chaplin otrzymał trzy Oscary: Nagrodę Honorową za „wszechstronność i geniusz w aktorstwie, scenariuszu, reżyserii i produkcji Cyrku” w 1929 roku, drugą Nagrodę Honorową za „nieobliczalny wpływ, jaki wywarł na tworzenie filmów artystycznych w tym wieku” w 1972 roku oraz nagrodę dla najlepszej ścieżki dźwiękowej w 1973 roku za Światła rampy (wspólnie z Rayem Raschem i Larrym Russellem)[164]. Ponadto był nominowany w kategoriach: najlepszy aktor, najlepszy scenariusz oryginalny i najlepszy film (jako producent) za film Dyktator, a kolejną nominację otrzymał za najlepszy scenariusz oryginalny do filmu Pan Verdoux[165]. W 1976 roku Chaplin został członkiem Brytyjskiej Akademii Sztuki Filmowej i Telewizyjnej (BAFTA)[166].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Chaplin – film biograficzny z Robertem Downey Jr w roli tytułowej.
  • Tsuyoshi Inukai
  • Postać Chaplina pojawia się w serialu Detektyw Murdoch (odcinek pt. Murdoch i tramp). W jego postać wcielił się Matthew Finlan.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Charles Chaplin – Autobiografia. NieznanaHistoria.pl. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)]. (pol.).
  2. Charlie Chaplin. charlie.pl. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)]. (pol.).
  3. Charlie Chaplin: A Tribute to the Great Legendary Actor of World Cinema. WordPress.com. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)]. (ang.).
  4. Chaplin. Legenda stulecia. Interia.pl. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)]. (pol.).
  5. AFI's 100 YEARS...100 STARS. American Film Institute. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)]. (ang.).
  6. Chaplin 1993 ↓, s. 11.
  7. Stassi 2015 ↓, s. 21.
  8. Chaplin Ch. My Autobiography, s. 19. [dostęp 2007-12-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-25)].
  9. Megan Gressor, Kerry Cook, Największe romanse wszech czasów, Bożenna Stokłosa (tłum.), Klub Dla Ciebie, 2005, s. 221, ISBN 83-7404-194-3.
  10. a b Martin 1977 ↓, s. 16.
  11. a b Chaplin 1993 ↓, s. 16.
  12. Chaplin 1993 ↓, s. 9.
  13. Chaplin 1993 ↓, s. 15.
  14. Chaplin 1993 ↓, s. 17–18, 55.
  15. Chaplin 1993 ↓, s. 15, 18, 21.
  16. Chaplin 1993 ↓, s. 24.
  17. Chaplin 1993 ↓, s. 26–28.
  18. Chaplin 1993 ↓, s. 32.
  19. Chaplin 1993 ↓, s. 14, 32–39.
  20. Chaplin 1993 ↓, s. 33–35.
  21. Chaplin 1993 ↓, s. 8, 40, 51, 57–59.
  22. Chaplin 1993 ↓, s. 51.
  23. Chaplin 1993 ↓, s. 60, 71–74.
  24. Chaplin 1993 ↓, s. 65, 73–78.
  25. Chaplin 1993 ↓, s. 319–321.
  26. Martin 1977 ↓, s. 38.
  27. Martin 1977 ↓, s. 111–112.
  28. Chaplin 1993 ↓, s. 70.
  29. a b Chaplin 1993 ↓, s. 16–17.
  30. a b Stassi 2015 ↓, s. 22.
  31. Martin 1977 ↓, s. 18.
  32. Chaplin 1993 ↓, s. 42–50.
  33. Chaplin 1993 ↓, s. 62–65, 69, 75.
  34. Chaplin 1993 ↓, s. 80–85.
  35. Martin 1977 ↓, s. 122.
  36. Chaplin 1993 ↓, s. 80–81, 90-93.
  37. Chaplin 1993 ↓, s. 93—94.
  38. Chaplin 1993 ↓, s. 137.
  39. a b Stassi 2015 ↓, s. 35.
  40. Chaplin 1993 ↓, s. 100.
  41. Martin 1977 ↓, s. 18, 168.
  42. Chaplin 1993 ↓, s. 103–105.
  43. Chaplin 1993 ↓, s. 106–108.
  44. Chaplin 1993 ↓, s. 110–111, 120–121, 128.
  45. Chaplin 1993 ↓, s. 124.
  46. Stassi 2015 ↓, s. 37.
  47. a b Chaplin 1993 ↓, s. 129, 138–142.
  48. a b Chaplin 1993 ↓, s. 147–148, 153.
  49. Stassi 2015 ↓, s. 103–129.
  50. Stassi 2015 ↓, s. 132–141.
  51. Martin 1977 ↓, s. 15, 63.
  52. Stassi 2015 ↓, s. 230.
  53. Chaplin 1993 ↓, s. 142, 152.
  54. Chaplin 1993 ↓, s. 170–171.
  55. Martin 1977 ↓, s. 21, 168–169.
  56. Chaplin 1993 ↓, s. 153, 164.
  57. a b Martin 1977 ↓, s. 18–19.
  58. Chaplin 1993 ↓, s. 160.
  59. Chaplin 1993 ↓, s. 160, 164.
  60. Stassi 2015 ↓, s. 230–231.
  61. Martin 1977 ↓, s. 19–20.
  62. Martin 1977 ↓, s. 24–25.
  63. Chaplin 1993 ↓, s. 162, 168.
  64. Chaplin 1993 ↓, s. 161–166.
  65. Chaplin 1993 ↓, s. 167.
  66. Chaplin 1993 ↓, s. 169–170.
  67. Chaplin 1993 ↓, s. 174, 179.
  68. Martin 1977 ↓, s. 170.
  69. a b c Martin 1977 ↓, s. 63.
  70. Chaplin 1993 ↓, s. 177–178.
  71. Chaplin 1993 ↓, s. 190–192, 195–197.
  72. Chaplin 1993 ↓, s. 192–193.
  73. Martin 1977 ↓, s. 96.
  74. Martin 1977 ↓, s. 170–171.
  75. Martin 1977 ↓, s. 63, 171.
  76. Chaplin 1993 ↓, s. 197–199.
  77. Chaplin 1993 ↓, s. 208.
  78. Chaplin 1993 ↓, s. 210.
  79. Chaplin 1993 ↓, s. 232, 244–245, 257—260, 280, 290.
  80. Chaplin 1993 ↓, s. 290–291, 329.
  81. Martin 1977 ↓, s. 66–68, 172.
  82. Martin 1977 ↓, s. 67–68.
  83. Martin 1977 ↓, s. 67.
  84. Martin 1977 ↓, s. 68.
  85. Chaplin 1993 ↓, s. 246–248.
  86. Chaplin 1993 ↓, s. 250, 338–339.
  87. Chaplin 1993 ↓, s. 333–334.
  88. Cawthorne 2005 ↓, s. 29.
  89. Chaplin 1993 ↓, s. 364, 408.
  90. Martin 1977 ↓, s. 28, 121.
  91. Chaplin 1993 ↓, s. 365, 368.
  92. Martin 1977 ↓, s. 78–79, 174.
  93. Chaplin 1993 ↓, s. 363–365, 371–372, 408.
  94. Chaplin 1993 ↓, s. 422–423.
  95. Chaplin 1993 ↓, s. 428–429, 434.
  96. Martin 1977 ↓, s. 175.
  97. Martin 1977 ↓, s. 81, 129–130.
  98. Chaplin 1993 ↓, s. 458–460, 468–469.
  99. Martin 1977 ↓, s. 81, 130.
  100. Chaplin 1993 ↓, s. 441–442, 446–447.
  101. Chaplin 1993 ↓, s. 446–447.
  102. Martin 1977 ↓, s. 28–29.
  103. Peter Beresford: Hollywood. Romanse i skandale. Ring, 1991, s. 92–93. OCLC 830999173. (pol.).
  104. Chaplin 1993 ↓, s. 474–478.
  105. Chaplin 1993 ↓, s. 484–486.
  106. a b Megan Gressor, Kerry Cook, Największe romanse wszech czasów, Bożenna Stokłosa (tłum.), Klub Dla Ciebie, 2005, s. 223, ISBN 83-7404-194-3.
  107. Chaplin 1993 ↓, s. 486–487.
  108. Chaplin 1993 ↓, s. 466, 471–474, 487.
  109. Chaplin 1993 ↓, s. 466, 471–474, 510.
  110. Chaplin 1993 ↓, s. 510.
  111. Martin 1977 ↓, s. 81.
  112. Martin 1977 ↓, s. 177.
  113. Martin 1977 ↓, s. 81–82.
  114. Chaplin 1993 ↓, s. 515–520.
  115. a b Chaplin 1993 ↓, s. 523–524, 534.
  116. a b c d e f Megan Gressor, Kerry Cook, Największe romanse wszech czasów, Bożenna Stokłosa (tłum.), Klub Dla Ciebie, 2005, s. 226, ISBN 83-7404-194-3.
  117. Chaplin 1993 ↓, s. 512.
  118. Chaplin 1993 ↓, s. 526.
  119. Chaplin 1993 ↓, s. 528.
  120. Chaplin 1993 ↓, s. 399.
  121. a b c d Martin 1977 ↓, s. 178.
  122. Martin 1977 ↓, s. 11.
  123. Chaplin 1993 ↓, s. 559.
  124. Martin 1977 ↓, s. 5.
  125. Peter Beresford: Hollywood. Romanse i skandale. Ring, 1991, s. 94. OCLC 830999173. (pol.).
  126. Comic genius Chaplin is knighted. BBC. [dostęp 2015-12-23]. (ang.).
  127. Martin 1977 ↓, s. 23.
  128. Martin 1977 ↓, s. 35, 60.
  129. Martin 1977 ↓, s. 52.
  130. Martin 1977 ↓, s. 58.
  131. Martin 1977 ↓, s. 60.
  132. Martin 1977 ↓, s. 50.
  133. Chaplin 1993 ↓, s. 161.
  134. Martin 1977 ↓, s. 45, 56, 85–86.
  135. Martin 1977 ↓, s. 45–46.
  136. Martin 1977 ↓, s. 40, 45.
  137. Martin 1977 ↓, s. 47.
  138. Martin 1977 ↓, s. 71–73.
  139. Martin 1977 ↓, s. 75–76.
  140. Martin 1977 ↓, s. 84.
  141. Cawthorne 2005 ↓, s. 16–17.
  142. Cawthorne 2005 ↓, s. 21.
  143. Chaplin 1993 ↓, s. 227–229.
  144. Cawthorne 2005 ↓, s. 21–24.
  145. Glenn Mitchell, The Chaplin encyclopedia, B.T. Batsford, 1997, s. 126.
  146. Chaplin 1993 ↓, s. 253–256, 265.
  147. Chaplin 1993 ↓, s. 264.
  148. Cawthorne 2005 ↓, s. 26.
  149. Peter Beresford: Hollywood. Romanse i skandale. Ring, 1991, s. 37–38. OCLC 830999173. (pol.).
  150. Cawthorne 2005 ↓, s. 27–28.
  151. Zamach morderczy na Polę Negri. „Nowości Illustrowane”. Nr 24, s. 9-10, 16 czerwca 1923. 
  152. Cawthorne 2005 ↓, s. 73.
  153. Chaplin 1993 ↓, s. 334–336.
  154. Mitchell, The Chaplin encyclopedia, op. cit., s. 124.
  155. Martin 1977 ↓, s. 47–48.
  156. Chaplin 1993 ↓, s. 320.
  157. Cawthorne 2005 ↓, s. 35.
  158. Chaplin 1993 ↓, s. 431, 456.
  159. Cawthorne 2005 ↓, s. 37–40.
  160. Megan Gressor, Kerry Cook, Największe romanse wszech czasów, Bożenna Stokłosa (tłum.), Klub Dla Ciebie, 2005, s. 221, 223, ISBN 83-7404-194-3.
  161. Cawthorne 2005 ↓, s. 40.
  162. Charles Chaplin [online], IMDb [dostęp 2020-05-17].
  163. Internet Archive, The films of Charlie Chaplin, Secaucus, N.J., Citadel Press, 1974 [dostęp 2020-01-23].
  164. Charles Chaplin [online], IMDb [dostęp 2019-05-17].
  165. The 13th Academy Awards: Nominees and Winners. Academy of Motion Picture Arts and Sciences. [zarchiwizowane z tego adresu (3 marca 2012)]. (ang.).
  166. Chris Hastings: Dawn French and Jennifer Saunders to be honoured by Bafta. 18 kwietnia 2009. [zarchiwizowane z tego adresu (10 października 2010)]. (ang.).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W książce autobiograficznej pt. „L’ultimo ballo di Charlot” stwierdził, że urodził się na wozie wędrownych artystów, który jechał lasem w pobliżu Smethwick[7]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Georges Sadoul: Charlie Chaplin : jego filmy i jego czasy. Warszawa: Filmowa Agencja Wydawnicza, 1955.
  • Charles Chaplin: Moja autobiografia. Bronisław Zieliński (tłum.). Thaurus, 1993. ISBN 8371299232.
  • Nigel Cawthorne: Życie erotyczne gwiazd Hollywood. Anna Nowak (tłum.). Oficyna Wydawnicza Mireki, 2005. ISBN 83-89533-37-5.
  • Fabio Stassi: Ostatni taniec Chaplina. Marginesy, 2015. ISBN 978-83-64700-13-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]