Chmielnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta na Ukrainie. Zobacz też: inne znaczenia.
Chmielnicki
Хмельницький
Ilustracja
Ulica Proskurowska – główny deptak miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód chmielnicki
Burmistrz Ołeksandr Semczyszyn
Powierzchnia 93,05 km²
Wysokość 295 m n.p.m.
Populacja (2020)
• liczba ludności

273 713
Nr kierunkowy +380 382
Kod pocztowy 29000
Położenie na mapie obwodu chmielnickiego
Mapa konturowa obwodu chmielnickiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Chmielnicki”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Chmielnicki”
Ziemia49°25′N 27°00′E/49,416667 27,000000
Strona internetowa
Portal Ukraina

Chmielnicki (ukr. Хмельницький, Chmelnyćkyj; do 1954 Płoskirów, ukr. Проскурів, Proskuriw) – miasto w zachodniej części Ukrainy, nad Bohem, stolica obwodu i rejonu. Miasto liczy 273 713 mieszkańców (2020)[1], dla porównania spis powszechny w 2001 zanotował ich 251 077[2].

Około 100 km na północ od miasta znajduje się elektrownia jądrowa o mocy 2 GW.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historyczny herb Płoskirowa
Na austro-węgierskiej mapie 1910[3]

W czasach I Rzeczypospolitej nosiło nazwę Płoskirów i wchodziło początkowo w skład dóbr królewskich. Leżało w granicach województwa podolskiego prowincji małopolskiej Korony Królestwa Polskiego. W 1550 roku dzięki nadaniu króla Zygmunta II Augusta właścicielem miasta stał się rycerz Maciej Włodek z Hermanowa (zwycięzca w bitwie z Wołochami pod Gojścem, zasłużony w bitwie pod Obertynem). Od 1616 roku właścicielem miasta był Stanisław Lanckoroński z Brzezia, a w XVIII wieku w dożywotniej dzierżawie miał je ordynat Klemens Zamoyski. Płoskirów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[4].

Po II rozbiorze Polski znalazł się w zaborze rosyjskim, został stolicą powiatu płoskirowskiego w guberni podolskiej. W 1801 roku powstał w mieście nowy kościół katolicki pw. św. Anny z fundacji Macieja Żurowskiego. W XIX wieku w mieście istniała znana fabryka powozów. Płoskirów stał się wówczas także znaczącym punktem handlu zbożem[5]. W 1870 ukończono budowę linii kolejowej Wołoczyska-Żmerynka, wiodącej przez Płoskirów[6]. W 1891 roku otwarto w Płoskirowie cukrownię, która stała się największym zakładem przemysłowym miasta[7]. Na początku XX wieku istniało tu tajne nauczanie języka polskiego dla dziewcząt[5].

Płoskirów w XVII wieku

W roku 1917 czasowo stacjonował w mieście polski oddział partyzancki Feliksa Jaworskiego[8].

W lutym 1919 roku, gdy Płoskirów wchodził w skład Ukraińskiej Republiki Ludowej, miejscowi bolszewicy próbowali wywołać w mieście antyukraińskie powstanie, co doprowadziło do fali pogromów antyżydowskich, podczas których oddziały atamana Iwana Semesenki(ukr.) dokonały mordów na żydowskich mieszkańcach miasta, pozbawiając życia 1200–1400 osób, a spośród 600 rannych wkrótce umarło 300[9][10].

Po zakończeniu I wojny światowej postulowano na konferencji w Wersalu powrót Płoskirowa do odrodzonego państwa polskiego ze względu na przeważający odsetek ludności polskiej. Pod zarządem polskim w 1920 roku Płoskirów przynależał administracyjnie do okręgu podolskiego. Ostatecznie miasto znalazło się w granicach ZSRR, zaledwie 40 km od nowej granicy państwowej, jednak prężnie działały tutaj organizacje polskie, m.in. klub piłkarski PKS Płoskirów, a w latach 1926–1928 wzniesiono kaplicę katolicką w podmiejskich Greczanach, będącą współcześnie główną świątynią rzymskokatolicką miasta[5]. Stan ten trwał do czasu rozpoczęcia operacji NKWD skierowanej przeciwko Polakom. W 1936 roku decyzją bolszewików został zniszczony kościół św. Anny[11]. Od lipca 1941 do marca 1944 roku miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką.

W 2003 roku założony został Ogród Botaniczny Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Nazwę Chmielnicki nadano miastu w 1954 roku, w 300 rocznicę zawarcia traktatu w Perejasławiu między kozakami pod przywództwem Bohdana Chmielnickiego a Moskwą. W czasach zaboru rosyjskiego miasto nazywano Proskurow.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa klub piłkarski Podilla Chmielnicki, który w 2016 roku występował w trzeciej klasie rozgrywek ligowych. Istnieje także polski klub piłkarski Polonia Chmielnicki występujący w lidze obwodowej. Przed wojną działał Polski Klub Sportowy Płoskirów.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się dworzec kolejowy Chmielnicki obsługujący między innymi połączenia do Polski. Przed budynkiem dworca stoi pomnik Bohdana Chmielnickiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wybrane zabytki
Kamienica przy ul. Proskurowskiej
Budynek dawnej poczty
Szkoła muzyczna
Cerkiew Narodzin Matki Bożej
Cerkiew św. Jerzego
Wieża ciśnień
Gmach szkoły realnej
Teatr Schilmana
Kamienica przy ul. Proskurowskiej
Kamienica
  • Zamek w Proskurowie, siedziba starosty[12]
  • kościół katolicki św. Anny z 1801 r. (przebudowany, obecnie kino)
  • cmentarz katolicki z XIX wieku w południowej części miasta, za wiaduktem po prawej stronie drogi do miejscowości Jarmolińce
  • Cerkiew Narodzin Matki Bożej z XIX w.
  • Sobór św. Andrzeja z 1889 r.
  • Cerkiew św. Jerzego[13] z 1898 r.
  • stara poczta
  • wieża ciśnień
  • budynek szkoły muzycznej z drugiej połowy XIX w.
  • gmach szkoły realnej z pocz. XX w., współcześnie rada miejska[14]
  • Teatr Schilmana
  • kamienice eklektyczne
  • Kino Planeta z lat 1951–1954
  • budynki socrealistyczne

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w mieście[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2020 року (ukr.).
  2. Liczby ludności miejscowości obwodu chmielnickiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 5 grudnia 2001 roku (ukr.).
  3. Komplet austro-węgierskich map sztabowych w skali 1:200 z roku 1910.
  4. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  5. a b c Polacy w Płoskirowie i Greczanach. Kresy, kresy.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  6. Dworzec kolejowy stacji Chmielnicki, Chmielnicki, www.lvivcenter.org [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  7. Otwarte Akcyjne Przedsiębiorstwo „Chmielnicka cukrownia”, Chmielnicki, www.lvivcenter.org [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  8. Zofia Kossak, Pożoga. Wspomnienie z Wołynia 1917-1919.
  9. E. Heifetz: The slaughter of the Jews in the Ukraine In 1919 (ang.). Thomas Seltzer, Inc, 1921. s. 39–42, s. 202–227. [dostęp 2013-02-12]. Yitsḥaḳ Arad: The Holocaust in the Soviet Union. Yad Vashem, 2009, s. 13. [dostęp 2013-02-12]. (ang.) D. Vital: A People Apart: The Jews in Europe, 1789-1939. Oxford University Press, 1999, s. 716–717. ISBN 0-19-8219806. [dostęp 2013-02-12]. (ang.)
  10. Ukraina 1919: czas pogromów, www.tygodnikpowszechny.pl, 4 lutego 2019 [dostęp 2019-02-18] (pol.).
  11. Dawny kościół pw. Św. Anny, Chmielnicki, www.lvivcenter.org [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  12. Antoni Urbański: Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi (II cz. książki Memento kresowe). Gdańsk: Oficyna Wydawnicza „Graf”: 1991, s. 46.
  13. Храмове будівництво на околицях міста.
  14. Chmielnicki komitet wykonawczy rady miejskiej, Chmielnicki, www.lvivcenter.org [dostęp 2017-11-22] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]