Chmielnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta na Ukrainie. Zobacz też: inne znaczenia.
Chmielnicki
Хмельницький
Ilustracja
Ulica Proskurowska - główny deptak miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód chmielnicki
Burmistrz Ołeksandr Semczyszyn
Powierzchnia 93,05 km²
Wysokość 295 m n.p.m.
Populacja (2015)
• liczba ludności
• gęstość

267 735
2835,28 os./km²
Nr kierunkowy +380 382
Kod pocztowy 29000
Tablice rejestracyjne ТЯ, ХМ, ХІ, ВХ, НХ
Położenie na mapie obwodu chmielnickiego
Mapa lokalizacyjna obwodu chmielnickiego
Chmielnicki
Chmielnicki
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Chmielnicki
Chmielnicki
Ziemia49°25′N 27°00′E/49,416667 27,000000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Chmielnicki (ukr. Хмельницький, Chmelnyćkyj; do 1954 Płoskirów, ukr. Проскурів, Proskuriw) – miasto w zachodniej części Ukrainy, nad Bohem, stolica obwodu. Miasto liczy 266,6 tys. mieszkańców (2014).

Około 100 km na północ od miasta znajduje się elektrownia jądrowa o mocy 2 GW.

Historia[edytuj]

Historyczny herb Płoskirowa

W czasach I Rzeczypospolitej nosiło nazwę Płoskirów i wchodziła początkowo w skład dóbr królewskich. Leżało w granicach województwa podolskiego prowinincji małopolskiej Korony Królestwa Polskiego. W 1550 roku dzięki nadaniu króla Zygmunta II Augusta, właścicielem miasta stał się rycerz Maciej Włodek z Hermanowa (zwycięzca w bitwie z Wołochami pod Gojścem, zasłużony w bitwie pod Obertynem). Od 1616 roku właścicielem miasta był Stanisław Lanckoroński z Brzezia, a w XVIII wieku w dożywotniej dzierżawie miał je ordynat Klemens Zamoyski. Płoskirów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

Po II rozbiorze Polski znalazł się w zaborze rosyjskim. Został stolicą powiatu płoskirowskiego w guberni podolskiej. W 1801 roku powstał w mieście nowy kościół katolicki pw. św. Anny z fundacji Macieja Żurowskiego. W XIX wieku w mieście istniała znana fabryka powozów. Płoskirów stał się wówczas także znaczącym punktem handlu zbożem[2]. W 1870 ukończono budowę linii kolejowej Wołoczyska-Żmerynka, wiodącej przez Płoskirów[3]. W 1891 otwarto w Płoskirowie cukrownię, która stała się największym zakładem przemysłowym miasta[4]. Na początku XX wieku istniało tu tajne nauczanie języka polskiego dla dziewcząt[2].

Płoskirów w XVII wieku

W roku 1917 czasowo stacjonował w mieście polski oddział partyzancki Feliksa Jaworskiego[5].

W lutym 1919, na fali pogromów antyżydowskich, oddziały atamana Semosenki dokonały mordów na żydowskich mieszkańcach miasta, pozbawiając życia ponad 1500 osób[6].

Po zakończeniu I wojny światowej postulowano na konferencji w Wersalu powrót Płoskirowa do odrodzonego państwa polskiego ze względu na przeważający odsetek ludności polskiej. Pod zarządem polskim w 1920 Płoskirów przynależał administracyjnie do okręgu podolskiego. Ostatecznie miasto znalazło się w granicach ZSRR, zaledwie 40 km od nowej granicy państwowej, jednak prężnie działały tutaj organizacje polskie, m.in. klub piłkarski PKS Płoskirów, a w latach 1926-1928 wzniesiono kaplicę katolicką w podmiejskich Greczanach, będącą współcześnie główną świątynią rzymskokatolicką miasta[2]. Stan ten trwał do czasu rozpoczęcia operacji NKWD skierowanej przeciwko Polakom. W 1936 decyzją bolszewików został zniszczony kościół św. Anny[7]. Od lipca 1941 do marca 1944 miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką.

W 2003 założony został Ogród Botaniczny Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego.

Nazwa miasta[edytuj]

Nazwę Chmielnicki nadano miastu w 1954 roku, w 300 rocznicę zawarcia traktatu w Perejasławiu między kozakami pod przywództwem Bohdana Chmielnickiego a Moskwą w 1654 roku. W czasach zaboru rosyjskiego miasto nazywano Proskurow.

Sport[edytuj]

W mieście działa klub piłkarski Podilla Chmielnicki, który w 2016 roku występował w trzeciej klasie rozgrywek ligowych. Istnieje także polski klub piłkarski Polonia Chmielnicki występujący w lidze obwodowej. Przed wojną działał Polski Klub Sportowy Płoskirów.

Transport[edytuj]

W mieście znajduje się dworzec kolejowy Chmielnicki obsługujący między innymi połączenia do Polski. Przed budynkiem dworca stoi pomnik Bohdana Chmielnickiego.

Zabytki[edytuj]

Wybrane zabytki
Budynek dawnej poczty
Szkoła muzyczna
Cerkiew Narodzin Matki Bożej
Cerkiew św. Jerzego
Wieża ciśnień
Gmach szkoły realnej
Teatr Schilmana
Kamienica przy ul. Proskurowskiej
Kamienica przy ul. Proskurowskiej
Kamienica
  • Zamek w Proskurowie, siedziba starosty[8]
  • kościół katolicki św. Anny z 1801 r. (przebudowany, obecnie kino)
  • cmentarz katolicki z XIX wieku w południowej części miasta, za wiaduktem po prawej stronie drogi do miejscowości Jarmolińce
  • Cerkiew Narodzin Matki Bożej z XIX w.
  • Sobór św. Andrzeja z 1889 r.
  • Cerkiew św. Jerzego[9] z 1898 r.
  • stara poczta
  • wieża ciśnień
  • budynek szkoły muzycznej z drugiej połowy XIX w.
  • gmach szkoły realnej z pocz. XX w., współcześnie rada miejska[10]
  • Teatr Schilmana
  • kamienice eklektyczne
  • Kino Planeta z lat 1951-1954
  • budynki socrealistyczne

Miasta partnerskie[edytuj]

Urodzeni w mieście[edytuj]

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  2. a b c Polacy w Płoskirowie i Greczanach » Kresy, kresy.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  3. Dworzec kolejowy stacji Chmielnicki, Chmielnicki, www.lvivcenter.org [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  4. Otwarte Akcyjne Przedsiębiorstwo "Chmielnicka cukrownia", Chmielnicki, www.lvivcenter.org [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  5. Zofia Kossak-Szczucka, Pożoga. Wspomnienie z Wołynia 1917-1919
  6. E. Heifetz: The slaughter of the Jews in the Ukraine In 1919 (ang.). Thomas Seltzer, Inc., 1921. [dostęp 2013-02-12]. s. 39-42, 202-227. Yitsḥaḳ Arad: The Holocaust in the Soviet Union. 2009, s. 13. [dostęp 2013-02-12]. (ang.) D. Vital: A People Apart: The Jews in Europe, 1789-1939. Oxford University Press, 1999, s. 716-7. ISBN 0-19-8219806. [dostęp 2013-02-12]. (ang.)
  7. Dawny kościół p.w. Św. Anny, Chmielnicki, www.lvivcenter.org [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  8. Antoni Urbański: Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi, (II cz. książki Memento kresowe). Gdańsk: Oficyna Wydawnicza "Graf": 1991, s. 46.
  9. Храмове будівництво на околицях міста
  10. Chmielnicki komitet wykonawczy rady miejskiej, Chmielnicki, www.lvivcenter.org [dostęp 2017-11-22] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj]