Chojnów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Chojnów
Rynek w Chojnowie
Rynek w Chojnowie
Herb Flaga
Herb Chojnowa Flaga Chojnowa
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat legnicki
Gmina gmina miejska
Data założenia XIV wiek
Prawa miejskie 1333
Burmistrz Jan Serkies
Powierzchnia 5,32 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

13 771[1]
2 588,5 os./km²
Strefa numeracyjna
76
Kod pocztowy 59-225
Tablice rejestracyjne DLE
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Chojnów
Chojnów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chojnów
Chojnów
Ziemia51°16′16″N 15°55′50″E/51,271111 15,930556
TERC
(TERYT)
5020209011
SIMC 0954076
Urząd miejski
pl. Zamkowy 1
59-225 Chojnów
Strona internetowa
BIP

Chojnów (hist.: Honowo, Haynow, Haynau, pol. hist. Hajnów) – miasto i gmina w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie legnickim. Położona w centralnej części Dolnego Śląska, na Równinie Chojnowskiej, nad rzeką Skorą.

Pierwszy raz nazwany miastem (civitas) w 1272 roku. Prawa miejskie Chojnów otrzymał w 1333 roku. Na rozwój miasta przez lata wpływało położenie na trasie jednej z odnóg Via Regia, co czyniło z Chojnowa istotny węzeł komunikacyjny, którym pozostał po dziś dzień. Rozwój miasta zapoczątkowany w 1333 roku przerywały liczne wojny i epidemie przetaczające się przez Śląsk. Najbardziej dotkliwy dla Chojnowa okazał się najazd husytów w 1428 roku, w trakcie którego wymordowano niemal wszystkich mieszkańców.

W ciągu swojej historii miasto wielokrotnie zmieniało przynależność państwową. W momencie uzyskania praw miejskich Chojnów stanowił część księstwa legnickiego, będącym ówcześnie (podobnie jak większość księstw śląskich) lennem Królestwa Czech. W późniejszych latach Chojnów przechodził w ręce Habsburgów, a następnie Prus i Niemiec. Po II wojnie światowej Chojnów wraz z większością Śląska na mocy ustaleń pomiędzy zwycięskimi mocarstwami przeszedł w ręce Polski. Zmiana ta wiązała się z opuszczeniem miasta przez dotychczasową ludność niemiecką i zasiedleniem go przez polskich osadników, pochodzących głównie z terenów kresów wschodnich.

Według danych z 30 czerwca 2015 roku, liczba mieszkańców Chojnowa wynosi 13 350 osób, co czyni go największym miastem powiatu legnickiego i 27. miastem województwa dolnośląskiego. Biorąc pod uwagę dane z 31 marca 2011 roku można zaobserwować systematyczne zmniejszanie się liczby mieszkańców Chojnowa, która wówczas wynosiła 14 367 osób. Powierzchnia gminy miejskiej wynosi zaledwie 5,32 km², co czyni z Chojnowa jedno z najmniejszych miast w województwie pod tym względem i zarazem powoduje wysoką gęstość zaludnienia - 2543 os./km² (pod tym względem Chojnów zajmuje 24. miejsce w całej Polsce).

Do niedawna Chojnów stanowił liczący się w regionie ośrodek gospodarzy, na który składał się m.in. przemysł maszynowy, papierniczy, spożywczy i odzieżowy. Współczesnym symbolem miasta stała się postać tkacza ze statuy na chojnowskim Rynku. Stanowi ona nawiązanie do tkackich tradycji Chojnowa - tkacze obok sukienników stanowili filar średniowiecznego przemysłu w mieście.

W Chojnowie mieści się siedziba władz gminy wiejskiej Chojnów, będącej jedynym sąsiadem gminy miejskiej.

Nazwa[edytuj]

Chojnów jako Hajnan wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[2].

W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym wydanym we Wrocławiu dnia 26 lutego 1253 roku, który sygnował książę śląski Henryk III Biały miejscowość wymieniona jest pod nazwą Honowo[3].

Pierwsze zapiski historyczne dotyczące Chojnowa pochodzą z 1272 r. (wspomniana wtedy jest po łacinie osada Haynow). W 1288 r. nazywane jest miastem (civitas) w dokumentach księcia Legnicy Henryka V Grubego. Jednak dopiero w 1333 r. miasto uzyskało prawa miejskie.

W pruskim urzędowym dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie przez Fryderyka Wielkiego jako nazwa polska miasta jest wymieniona Haynan[4].

Polską nazwę Hajnów oraz niemiecką Hainau w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[5]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wymienia dwie nazwy miejscowości – polską historyczną Hajnów oraz zgermanizowaną Haynau[6].

Symbole miasta[edytuj]

Najstarsza pieczęć miasta z końca XIII wieku

Najbardziej charakterystycznym znakiem wspólnoty samorządowej Chojnowa jest miejski herb. Przedstawia on w tarczy barwy błękitnej wieżę z trzema basztami koloru srebrnego o czerwonych trójkątnych dachach. Środkowa baszta ma dwa okna, a boczne jedno. Nad basztami srebrny księżyc po lewej (heraldycznie) stronie i złote słońce po prawej. W bramie orzeł dolnośląski na złotym tle.

Budowla znajdująca się na znaku nawiązuje niewątpliwie do budynku zamku książęcego, dominującego nad zabudową średniowiecznego Chojnowa. Wizerunek zamku z trzema basztami znalazł się w godle pierwszej pieczęci miasta Chojnowa, którą datuje się na końcówkę XIII wieku. Innym istotnym elementem miejskiej pieczęci jest herb z wizerunkiem orła heraldycznego Piastów dolnośląskich.

Niemal identyczny wizerunek przedstawiają miejskie pieczęci z 1369 roku i 2 połowy XIV wieku oraz pieczęć wójta i ławników Chojnowa z XIV wieku. Całkowicie inaczej prezentuje się z kolei pieczęć burmistrza i rajców miasta z XIV wieku, gdzie charakterystyczne trzy wieże zastąpione zostały wizerunkiem pnia ściętego drzewa. Inny wizerunek napotykamy także na pieczęciach urzędujących na chojnowskim zamku sędziego i ławników dworskich z XIV i XV wieku - przedstawiają one orła piastowskiego.

Chojnów nigdy nie posiadał przywileju herbowego, czyli dokumentu, który oficjalnie ustalałby postać i barwy miejskiego znaku. Dokumentacji nie mają również barwy herbu, które odpowiadają jednak regułom kolorystyki heraldycznej[7].

Innym ważnym symbolem miasta jest flaga miejska. Jest nią prostokąt podzielony na dwa pasy o układzie poziomym: biały na górze, błękitny na dole. Na białym polu w lewym górnym rogu umieszczony został herb Chojnowa. Zgodnie z tradycją heraldyczną i weksylologiczną, barwy użyte na fladze nawiązują do herbu miejskiego.

Na co dzień flaga publicznie eksponowana jest na budynku Ratusza; okazyjnie wywieszana jest również przy głównych ulicach miasta z okazji świąt państwowych i imprez, takich jak np. Dni Chojnowa. W wielu przypadkach są to jednak uproszczone wersje flagi - odbiegające od oryginału brakiem herbu, wymiarami czy też innym odcieniem koloru błękitnego.

Od 2009 roku Chojnów w celach promocyjnych posługuje się także logiem. Głównym elementem znaku graficznego jest sylwetka zachodniej ściany kościoła farnego pw. św. Apostołów Piotra i Pawła (w tym wieża). Logo w zamierzeniu twórców ma promować miasto jako słoneczne, pełne zieleni oraz przyjazne dla turystów i inwestorów[8]. Barwy loga - biały, błękitny i żółty nawiązują do kolorów jakie znaleźć możemy w miejskim herbie. Logo przed przyjęciem nie było publicznie konsultowane.

Geografia[edytuj]

Panorama Chojnowa ze wzgórza w Jerzmanowicach
Panorama Chojnowa ze wzgórza w Jerzmanowicach

Chojnów położony jest w środkowo-zachodniej części województwa dolnośląskiego, w zachodniej części powiatu legnickiego. Przez miasto przepływa rzeka Skora, płynąca z zachodu na wschód, oraz rzeka Młynówka wypływająca w okolicach Muzeum Regionalnego i płynąca w kierunku zachodnim. Chojnów ma połączenie z większymi miastami kraju (drogowe i kolejowe) oraz znajdującą się 5 km na południe od Chojnowa Autostrada A4. Na południe od miasta znajduje się Równina Chojnowska, ciągnąca się od okolic Bolesławca do Jawora.

Według danych z 2002 r.[9] Chojnów ma obszar 5,32 km², w tym:

  • użytki rolne: 41%
  • użytki leśne: 0%

Miasto stanowi 0,71% powierzchni powiatu.

Granice[edytuj]

Miasto graniczy jedynie z gminą wiejską Chojnów - jest enklawą na jej terenie.

Chojnów od zachodu graniczy z sołectwem Piotrowice-Konradówka, od północy z Jerzmanowicami i Białą, od północnego-wschodu z Goliszowem, od wschodu z Michowem i od południa z Gołaczowem. Długość granicy pomiędzy gminami przekracza 13 kilometrów.

Do 1991 roku miasto i tereny wiejskie stanowiły jedną jednostkę podziału administracyjnego (gminę miejsko-wiejską). Rozdział nastąpił na skutek konfliktu pomiędzy przedstawicielami miasta i wsi zasiadającymi w Radzie Gminy. Jednym z efektów konfliktu była niezdolność do wyboru nowego burmistrza, co zakończyło się koniecznością powołania komisarza przez Prezesa Rady Ministrów. Podział na gminy nastąpił według granic pochodzących z lat 70-tych XX w., co do dzisiaj jest powodem wielu kuriozalnych sytuacji, takich jak np. granica przebiegająca przez środek hali produkcyjnej (która w latach 70-tych jeszcze nie istniała).

Chęć przyłączenia się do miasta publicznie wyrażają mieszkańcy dwóch osiedli, położonych w Białej oraz w Piotrowicach. W tym drugim przypadku mamy do czynienia z obszarem stanowiącym kontynuację osiedla znajdującego się w granicach miasta i zarazem znacznie oddalonym od zabudowy wiejskiej. W 2015 roku burmistrz Jan Serkies zgłosił pod głosowanie Rady Miejskiej projekt uchwały w sprawie przeprowadzenia konsultacji dotyczących przyłączenia części sołectw Biała i Piotrowice oraz terenu oczyszczalni ścieków w Goliszowie do miasta. W wyniku protestu przedstawicieli gminy wiejskiej projekt został jednak wycofany[10], a kilka miesięcy później mieszkańcy gminy wiejskiej w głosowaniu opowiedzieli się w większości (90,7%) przeciwko przyłączeniu tych rejonów w granice miasta (projekt poza zainteresowanymi sprawą osiedlami ma znikome poparcie). Wyniki konsultacji zostały jednogłośnie przyjęte przez Radę Gminy Chojnów[11].

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Chojnowa.
Panorama Chojnowa autorstwa Friedricha Bernharda Wernhera z Topographia oder Prodromus Delineati Principatus Lignicensis Bregensis, et Wolaviensis [...] (XVIII wiek)
Panorama Chojnowa autorstwa Friedricha Bernharda Wernhera z Topographia oder Prodromus Delineati Principatus Lignicensis Bregensis, et Wolaviensis [...] (XVIII wiek)

Historia osadnictwa na terenie współczesnej ziemi chojnowskiej sięga okresu paleolitu. Wartym odnotowania jest fakt znalezienia w sąsiedniej Konradówce krzemiennego pięściaka liczącego ponad 100 000 lat. To narzędzie człowieka neandertalskiego jest jednym z najstarszych dowodów pobytu człowieka na Śląsku. W rejonie obecnego Chojnowa wystąpiło kilka większych skupisk pradziejowych i wczesnośredniowiecznych punktów osadniczych[12].

Istnienie osady "Haynow", położonej na terenie współczesnego Chojnowa po raz pierwszy poświadczone zostało w źródłach z 1272 roku. Kolejna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1288 roku. Wydany wówczas dokument księcia legnickiego Henryka V Brzuchatego, po raz pierwszy określa Chojnów mianem miasta (civitas). W 1291 roku osada przeszła pod panowanie księstwa głogowskiego, którego częścią pozostała do 1301 roku. Pierwszymi osobami związanymi bezpośrednio z Chojnowem, jakie pojawiają się w oficjalnych dokumentach są miejscowi kasztelani - Bronisław (pierwszy chojnowski kasztelan) oraz Otton von Zedlitz. Pełne prawa miejskie Chojnów otrzymał w 1333 roku. W tym samym roku pierwszym burmistrzem został Albertus de Ypra. Na szybki rozwój miasta w XIV i na początku XV wieku wpływ miały liczne przywileje, m.in. prawo do eksploatacji złota, prawo do handlu solą, czy prawo składu. Warto również zaznaczyć, że jeszcze przed nadaniem praw miejskich w Chojnowie działał już cech tkaczy i funkcjonowała komora celna[13].

Popiersia księcia chojnowskiego Fryderyka III i księżnej Katarzyny von Mecklenburg-Schwerin z portalu Zamku Piastowskiego
Napoleon Bonaparte w Chojnowie - tablica pamiątkowa

Potężnym ciosem dla rozwoju Chojnowa oraz wydarzeniem które do dzisiaj traktowane jest jako największa tragedia w dziejach miasta był najazd husytów, który miał miejsce 26 kwietnia 1428 roku. Klęska obrońców Chojnowa doprowadziła do rzezi mieszkańców. Wokół wydarzenia narosło wiele legend - ta najsłynniejsza dotyczy ocalenia 15 osób, którzy schronienie znaleźli w wieży budowanego wówczas kościoła, uprzednio rozbijając za sobą kamienne schody. To właśnie schody są do dzisiaj jednym z nielicznych istniejących śladów tamtych wydarzeń - brakujące stopnie zastąpiono nowymi, wykonanymi z drewna[14][15]. Spalenie Chojnowa i śmierć prawie wszystkich mieszkańców doprowadziła do niemal całkowitego upadku miasta.

Odbudowa Chojnowa po części możliwa była dzięki księciu Rupertowi II, który na okres ośmiu lat zwolnił mieszczan ze wszelkich świadczeń. Jego następca - Ludwik III zatwierdził wszystkie dotychczasowe miejskie przywileje. Kolejny kryzys w Chojnowie wiąże się z wielkim pożarem z 1503 roku, który strawił większą część miejskiej zabudowy. W tym samym roku papież Juliusz II zwolnił miasto ze wszystkich świadczeń z wyjątkiem dziesięciny, a król Czech Władysław II Jagiellończyk napomniał kupców podążających z Polski do Saksonii do korzystania z drogi przez Chojnów i Bolesławiec - miało to niewątpliwy wpływ w rozwój miasta. W 1526 roku Chojnów wraz z całymi Czechami przeszedł pod panowanie Habsburgów. XVI wiek przeszedł do historii Europy pod znakiem reformacji zapoczątkowanej przez Marcina Lutra. W 1523 roku nauki Lutra zostały uznane przez legnickiego księcia Fryderyka II. Rozwój nowego odłamu chrześcijaństwa na Śląsku doprowadził w 1535 roku do złożenia urzędu przez chojnowskiego proboszcza Mathiasa Funke. Jego miejsce zajął luterański pastor Henryk Bünau[16]. Protestanci stanowili dominującą grupę religijną w Chojnowie aż do 1945 roku. XVI wiek w Chojnowie wiąże się także z postacią księcia Fryderyka III, który zapisał się w historii miasta z przebudowy gotyckiego zamku na renesansową rezydencję.

Chojnowska odnoga kupieckiego szlaku Via Regia ponownie zyskała na znaczeniu w 1580 roku, wówczas wydane zostało rozporządzenie cesarza rzymskiego Rudolfa II , nakazujące korzystanie przez wszystkich kupców podróżujących w kierunku Saksonii właśnie z tej drogi. Rozwój miasta zahamował jednak wielki pożar miasta z 1581 roku, w trakcie którego spłonął odbudowany dwa lata później ratusz. Ogromne zniszczenia miastu przyniosła przetaczająca się przez Śląsk w XVII wieku wojna trzydziestoletnia oraz wielki pożar w 1651 roku. Wojenna rywalizacja pomiędzy protestantami i katolikami o władzę nad cesarstwem doprowadziła do ponownego przekazania w 1653 roku kościoła parafialnego w ręce katolików. Spotkało się to z oporem mieszkańców i protestanckiej rady miejskiej - efektem sprzeciwu była odgórna wymiana składu rady na katolików. W 1707 roku chojnowski kościół powrócił w ręce protestantów, natomiast w 1740 roku miasto wraz z większością obszaru Ślaska przeszło pod panowanie pruskiego i protestanckiego państwa Hohenzollernów[17].

1875: Mieszkańcy Chojnowa zgromadzeni wokół zawalonej wieży ratusza

Pruska dominacja nad Chojnowem na krótki czas zakończyła się wraz z wkroczeniem w 1807 roku do miasta wojsk francuskich. Okres wojen napoleońskich to czas wyjątkowo burzliwy dla Chojnowa. Miejscowa ludność była wielokrotnie dręczona uciążliwymi kwaterunkami i rekwizycjami; miasto było narażone na przemarsze wojsk i kontrybucje związane ze stacjonowaniem armii w mieście. W okresie wojen Chojnów trzykrotnie odwiedzał Napoleon Bonaparte, w 1813 roku w mieście pojawiali się także król Fryderyk Wilhelm II oraz car Aleksander I. Istotnym wydarzeniem z tamtego okresu dla miasta była tzw. Bitwa pod Chojnowem, w której wojska napoleońskie starły się z armią pruską[18]. Druga połowa XIX wieku przebiegła pod znakiem wzmożonego procesu industrializacji. Istotnym czynnikiem dla rozwoju miasta było poprowadzenie linii kolejowej łączącej Wrocław z Bolesławcem. Rozwój przemysłu przyczynił się do rozbudowy i zmiany sylwetki miasta. W okresie tym powstały m.in.: wodociągi, sieć gazowa, oświetlenie ulic, szpital, nowe szkoły czy też miejska kasa oszczędnościowa. Systematyczny rozwój zakłócały jednak wydarzenia takie jak: epidemia cholery w 1849 roku, katastrofa wieży ratusza w 1875 roku, czy też wielka powódź w 1888 roku[19].

Ostatnim wielkim ciosem dla Chojnowa była II wojna światowa. W jej końcowym okresie miasto znalazło się w strefie działań 1 Frontu Ukraińskiego. 10 lutego 1945 roku miasto zdobyły wojska 52 Armii Radzieckiej pod dowództwem generała Korotjewa. W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległo 30% miejskiej zabudowy[20]. W rezultacie ustaleń między zwycięskimi mocarstwami, miasto przekazano Polsce. Ludność niemiecka została wysiedlona za Odrę i Nysę Łużycką, a do Chojnowa zaczęli napływać polscy osadnicy. Niemające przedtem polskiej nazwy miasto przez krótki czas określano jako Gajewicko, ostatecznie jednak w 1946 roku przyjęto historycznie bardziej uzasadnioną formę Chojnów[21]. Pierwszym polskim burmistrzem Chojnowa został w maju 1945 roku Alfred Żydek[22]. Wraz z zakończeniem wojny przystąpiono do tworzenia polskiej administracji i szkolnictwa, oraz odbudowy przemysłu.

Zabytki[edytuj]

Kaplica na cmentarzu
Baszta tkaczy w Chojnowie
 Osobny artykuł: Zabytki w Chojnowie.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[23]:

  • ośrodek historyczny miasta
  • kościół par. pw. Niepokalanego Poczęcia NMP („mały kościół”), zbudowany w l. 1909-1911, ul. Dąbrowskiego 17
  • kościół ewangelicki pw. Panny Marii, obecnie rzym.-kat. kościół par. pw. św. Piotra i Pawła („duży kościół”), Rynek 1, zbudowany w XIV w., XV w., 1659 r., 1857 r., największy kościół w mieście
  • zamek piastowski, obecnie Muzeum Regionalne, pl. Zamkowy, zbudowany w drugiej połowie XIII w., wielokrotnie przebudowywany: w XIV/XV w., 1546 r., k. XVIII w., poł. XX w.
  • pozostałości obwarowań miejskich, ul. Lubińska, z pierwszej poł. XIV-XVI, XX w.:
    • baszta tkaczy, zbudowana ok. 1400 r., niegdyś część umocnień miejskich
  • fragmenty pierścienia murów miejskich, wzniesione w I poł. XIV w., po rozbiórce w XVIII i XIX w. zachowane jedynie fragmentarycznie
  • park-planty miejskie, z XIX w.
  • zespół dworca PKP, pl. Dworcowy, z 1908 r.:
    • dworzec kolejowy – wzniesiony w 1909 r., jedyny dworzec w mieście
    • budka zawiadowcy stacji
    • dwie nastawnie
    • dwa pomieszczenia zawiadowców na I peronie
    • dwie wiaty peronowe, drewn.
  • dawna plebania, ul. Głowackiego 1, z XVIII w., XIX w.
  • dom (przy murach obronnych), ul. Grottgera 1, z XVIII w.
  • pałac, ul. Piotrowicka 2 (d. Bolesławiecka 14), z 1739 r., pocz. XX w.; XVIII-wieczny budynek rezydencjonalny, wybudowany obok drogi na Piotrowice i Bolesławiec
  • dom – kamienica Schrama, Rynek 20 (d. 43), z 1544 r., k. XIX w.
  • dom, Rynek 29 (d.27), z 1768 r., k. XIX w.
  • dom, Rynek 31 (d.65), z XVIII w., k. XIX w.
  • pałacyk, ul. H. Sawickiej 19, z XVIII w., k. XIX w.
  • d. plebania – dom parafialny, ul. Ściegiennego 4, z drugiej poł. XV w., 1717 r., 1820 r. najstarszy mieszkalny budynek miasta, z zachowanymi cennymi wnętrzami (wypis z księgi rejestru)
  • zespół cukrowni, z 1882 r., l. 1910-35:
    • produktownia
    • surownia
    • wieża wodna
    • turbinownia
    • magazyn cukru
    • willa dyrektora

inne zabytki

  • szereg budynków użyteczności publicznej z II poł. XIX w. i pierwszej poł. XX w.
  • osiedle mieszkaniowe z l. 1920-1924 projektu Ernsta Maya

Rynek[edytuj]

Chojnowski rynek jest rzadkim na Śląsku przykładem nieregularnego placu powstałego z rozszerzenia głównej drogi handlowej. Kształtem przypomina on rozciągnięty trójkąt o wymiarach 60x300 m (jeden z najdłuższych na Śląsku), na którego ostrym (wschodnim) końcu znajduje się kościół św. Piotra i Pawła, dominujący nad placem.

Place i skwery[edytuj]

  • Plac Konstytucji 3 maja – Plac położony między ulicami Jarosława Dąbrowskiego, J. U. Niemcewicza i Tkacką
  • Plac Bolesława Prusa – Mały plac położony na Osiedlu Stanisława Wyspiańskiego
  • Plac Zamkowy – główny plac w mieście, mieszczący się niedaleko Rynku. Znajduje się na niej Zamek oraz Urząd miasta, a od 2006 r. budynek biblioteki miejskiej.
  • Plac Dworcowy – położony przy dworcu PKP. Znajduje się na nim dworzec PKS, oraz postój taksówek.

Pomniki[edytuj]

  • Pomnik na Placu Dworcowym – wysoki pomnik z fontanną, górna część pomnika została usunięta po II wojnie światowej i jest przechowywana w ogrodzie koło zamku. Obecnie stoi tam tylko fontanna. Na ul. Chmielnej znajduje się obelisk poświęcony poległym na frontach, zamordowanych w obozach i łagrach oraz zesłańcom na Sybir.

Przyroda[edytuj]

Jeziorko niedaleko Dolpakartu

W mieście znajdują się dwa parki:

  • Park Piastowski – największy w mieście, położony w południowej części miasta między ulicami Jana Kilińskiego i Parkową. W centralnej części parku na Wzgórzu Chmielowym znajduje się nadal używana wieża ciśnień, na którą dawniej można było wejść i zobaczyć panoramę Chojnowa. Stojąca na górze wieża jest najwyższym punktem w mieście. W parku znajduje się też zniszczony amfiteatr. Od strony zachodniej park graniczy z cmentarzem komunalnym. W północnej części parku znajduje się też boisko sportowe, podzielone na dwie części.
  • Park Śródmiejski – drugi co do wielkości park w Chojnowie. Położony jest on w centrum miasta nad Skorą. Jest dobrym miejscem do wypoczynku, obok Urzędu Miasta w parku znajduje się amfiteatr. Od strony ulicy Wolności znajduje się plac zabaw.

Inne miejsca przyrodnicze:

  • Staw Miejski – położony jest w północnej części miasta niedaleko linii kolejowej. Obecnie jest zarządzany przez Polski Związek Wędkarski.
  • Morskie Oko – mały okrągły staw, położony w południowej części miasta wśród budynków mieszkaniowych. Powstał w miejscu kamieniołomu bazaltu, który używany był do budowy murów obronnych miasta pod koniec XIV w.[24] Obecnie Morskie Oko zajmuje jedynie fragment pierwotnego wykopu.

Demografia[edytuj]

Ludność Chojnowa
Rok Ludność Rok Ludność
1428 15 1788 2076
1633 500 1801 2314[25]
1657 180 1890 8115
1742 400 2005 14 510

Dane z 30 czerwca 2004[9]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 14 510 100 7565 52,1 6945 47,9
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
2727,4 1422 1305,5

Piramida wieku mieszkańców Chojnowa w 2014 roku[1].
Piramida wieku Chojnow.png

Gospodarka[edytuj]

Gałęzie przemysłu dominujące w Chojnowie to: maszynowy, papierniczy, spożywczy i odzieżowy. W Chojnowie istnieje podstrefa Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

W mieście znajduje się targowisko, położone przy ulicy Grodzkiej, nad brzegiem Skory.

Na terenie miasta znajdują się markety sieci Biedronka, Lidl, InterMarche, Netto i PoloMarket, jednak większość sklepów to małe, miejskie lub osiedlowe sklepiki.

Transport[edytuj]

Transport kolejowy[edytuj]

 Osobny artykuł: Chojnów (stacja kolejowa).

Linia kolejowa z Legnicy do Bolesławca przez Chojnów została zbudowana w 1845 r. Budynek obecnego dworca w Chojnowie wybudowano w 1909 r. Początkowo stacja nosiła nazwę Haynau, w 1945 r. Gajewicko, a potem już Chojnów. Obecnie dworzec kolejowy ma poczekalnię, dwie windy, dwa odrestaurowane perony oraz przejście podziemne, wyremontowane w latach 2006-2007.

Transport drogowy[edytuj]

Do Chojnowa i pobliskich miejscowości najłatwiej jest dojechać samochodem. Chojnów ma bardzo dobre położenie, 5 kilometrów do autostrady A4. Przez Chojnów prowadzi również Droga krajowa nr 94 (Kraków – Wrocław – Legnica – Krzywa). Miasto ma też obwodnicę na południu (ulica Parkowa), omijającą miasto.

Przewozy autobusowe[edytuj]

W mieście znajduje się jeden dworzec PKS przy pl. Dworcowym, ma siedem niezadaszonych peronów. Miasto ma też zajezdnię autobusową znajdującą się przy ul. Legnickiej, należącą do PKS Lubin. W Chojnowie nie ma komunikacji miejskiej. Częstym transportem do Legnicy są busy, których przystanki znajdują się na dworcu PKS.

Mosty i kładki[edytuj]

Na terenie miasta znajdują się cztery mosty i dwie kładki dla pieszych nad rzeką Skorą:

  • Most przy ul. Parkowej, znajduje się tuż przy zakręcie na ul. Złotoryjską, największy i najszerszy most nad Skorą, niedaleko znajduje się też most nad Młynówką.
  • Most przy ul. Złotoryjskiej, nieużywany i nieprzejezdny most. Znajduje się przy zakręcie na ul. Parkową. Niedługo będzie remontowany.
  • Most przy ul. Wolności (Biały Most), najstarszy most łączący Stare Miasto z Nowym Miastem. Dawniej drewniany, obecnie betonowy, pomalowany na biało.
  • Most przy ul. Legnickiej, położony jest niedaleko kładki dla pieszych przy ul. Brzozowej, na drodze prowadzącej do Legnicy.
  • Kładka dla pieszych przy ul. Grodzkiej, przejście łączące targowisko miejskie z okolicami Szkoły Podstawowej nr 4.
  • Kładka dla pieszych przy ul. Brzozowej wybudowana w 2014 r. - zastąpiła nieistniejący już „złamany most”.

Oprócz wyżej wymienionych w mieście jest jeden most nad rzeką Młynówką.

Opieka zdrowotna[edytuj]

Do 2000 r. w Chojnowie działał szpital na końcu ulicy Szpitalnej, który został wybudowany w XIX w. Obecnie działa tu zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy „Niebieski Parasol”. Przy ul. Legnickiej funkcjonuje Przychodnia Rejonowa i Ośrodek zdrowia, a przy ul. Fabrycznej razem ze Strażą Pożarną Pogotowie Ratunkowe, które dawniej znajdowało się przy ul. Szpitalnej (obecnie w tamtym budynku znajduje się Laboratorium oraz Apteka). Również przy ul. Okrzei powstał nowy NZOZ.[potrzebny przypis]

Kultura[edytuj]

Miejski Dom Kultury
  • Jednym z miejsc kulturalnych w Chojnowie jest Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji (MOKSiR) powstały w 2008 r. na bazie Miejskiego Domu Kultury (MDK): zajmuje się organizacją różnego typu imprez: festyny, przeglądy, wystawy, konkursy, Dni Chojnowa. W 2015 r. został zakończony gruntowny remont głównej siedziby MOKSiR-u.
  • Kolejnym miejscem jest Muzeum Regionalne mieszczące się w Zamku Piastowskim. Można zobaczyć tam często zmieniające się wystawy oraz stałe prace takie jak: sgraffita z dworu Schellendorfów z Zagrodna, historię Chojnowa, broń białą i palną oraz stroje rycerzy, dawne ślusarstwo i kowalstwo, lapidarium w podziemiach zamku, kolekcje kafli, relikty zamkowe, oraz ogród przy Zamku.
  • Obok Muzeum znajduje się Biblioteka Miejska oraz jej filie w Chojnowie oraz w pobliskich wioskach.
  • Filia Biblioteki w Chojnowie znajduje się przy ul. Sikorskiego.
  • W parku śródmiejskim, niedaleko Urzędu Miasta położony jest amfiteatr. Drugi znajduje się w Parku Piastowskim.
  • Dni Chojnowa to coroczna główna impreza miasta Chojnowa. Odbywa się najczęściej w rynku. Towarzyszą jej koncerty zespołów oraz pokaz tkactwa artystycznego.

Media[edytuj]

Historia lokalnych mediów sięga 1833 roku. Wówczas w niedalekim Lwówku Śląskim wydrukowany został pierwszy numer tygodnika "Beiträge zur Unterhaltung und Aufheiterung". Treść pisma skupiała się na życiu towarzyskim i społecznym mieszkańców miasta i regionu z całkowitym pominięciem tematów politycznych. Wydawcą i redaktorem tygodnika był kupiec Edward Fisher. Pismo po niecałym roku pracy zawiesiło działalność.

Kolejnym dziełem Edwarda Fishera był tygodnik "Haynauer Stadtblatt". Jego pierwszy numer ukazał się 3 lipca 1839 roku. Początkowo tygodnik drukowany był w Legnicy, natomiast od 1845 w Chojnowie. Początki pisma przypadały na okres zaostrzonej cenzury w Prusach, przez co tygodnik nie publikował treści o tematyce politycznej. W 1859 roku gazeta wraz z drukarnią przeszły na własność współpracownika Fishera - C.O. Raupbacha. W ciągu kolejnych dziesięcioleci "Haynauer Stadtblatt" dało się poznać jako pismo reprezentujące polityczne stanowisko liberałów. Zmiana nastąpiła dopiero po przejęciu władzy w Niemczech przez NSDAP, kiedy to podobnie jak niemal wszystkie niemieckie gazety zaczęła służyć rządzącemu reżimowi[26]. Pismo zawiesiło swoją działalność wraz z końcem niemieckiego panowania nad Chojnowem.

W 1992 roku ukazał się pierwszy numer "Gazety Chojnowskiej", ówcześnie Miesięcznika Samorządu Terytorialnego w Chojnowie, pod redakcją Stanisława Horodeckiego[27]. Przez lata pismo zmieniało częstotliwość wydawania, stając się tygodnikiem, a później dwutygodnikiem. Obecnie "Gazeta Chojnowska" jest jedynym pismem lokalnym wydawanym w formie drukowanej. Jako gazeta samorządu terytorialnego zajmuje się również promocją Chojnowa oraz inicjatyw Urzędu Miejskiego i podległych mu jednostek.

Wraz z rosnącą rolą sieci komputerowej, zadania lokalnych mediów zaczęły przejmować portale internetowe. Najstarszym z nich jest "Portal informacyjny miasta i gminy Chojnów - chojnow.pl", który przeobraził się w typowy portal informacyjny w 2011 roku[28], wcześniej pełniąc funkcję strony promującej miasto. Obecnie jest to jedno z najistotniejszych źródeł informacji w Chojnowie, nie będące w jakikolwiek sposób związane z samorządem terytorialnym. Funkcje portalu internetowego przypisać możemy również stronie internetowej Urzędu Miejskiego, prezentującej informacje z jednostek podległych samorządowi oraz artykuły drukowane wcześniej na łamach Gazety Chojnowskiej.

Edukacja[edytuj]

Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika

W Chojnowie znajdują się 2 przedszkola, 2 szkoły podstawowe oraz 2 gimnazja.

  • Przedszkola:
    • Przedszkole nr 1 – położone jest w zachodniej części miasta i jest największym w Chojnowie. Ma duży ogród, a za przedszkolem znajduje się park śródmiejski i rzeka Skora.
    • Przedszkole nr 3 – położone jest w południowej części miasta, niedaleko Parku Piastowskiego.
  • Szkoły podstawowe:
    • Szkoła podstawowa nr 3 im. Marii Konopnickiej – najmniejsza szkoła podstawowa w Chojnowie, położona jest w północnej części miasta, niedaleko Dworca kolejowego. Szkoła została założona w 1962 r., a w 2002 r. obchodzone było 40-lecie szkoły. Ma klasy od A do C. Główną imprezą szkoły są obchodzone co roku w maju Dni Szkoły. Szkoła ma nowe boisko oraz ogródek.
    • Szkoła podstawowa nr 4 im. Janusza Korczaka – największa szkoła podstawowa w Chojnowie, położona w południowej części miasta.
  • Szkoły gimnazjalne:
    • Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II – położone jest w północno-zachodniej części miasta obok „Małego kościoła”. Dawniej jako Szkoła Podstawowa imienia II Armii Wojska Polskiego. W 2005 r. nadano jej imię papieża Jana Pawła II.
    • Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika – drugie gimnazjum w Chojnowie. Obecnie największe gimnazjum w Chojnowie.
  • Szkoły ponadgimnazjalne:
    • Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika (od 2000 r. z siedzibą przy ul, Poźniaków 2), wchodzące w skład Powiatowego Zespołu Szkół.

Religia[edytuj]

Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP

Na terenie Chojnowa mieści się dekanat Chojnów wraz z dwoma parafiami rzymskokatolickimi Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętych Apostołów Piotra i Pawła, działalność religijną prowadzą także dwa Zbory Świadków Jehowy – Chojnów-Centrum, Chojnów-Południe – z Salą Królestwa[29].

Sport[edytuj]

 Osobny artykuł: Chojnowianka Chojnów.

W rozgrywkach piłkarskich Chojnów reprezentuje Klub Sportowy Chojnowianka Chojnów. Klub, rozgrywający swoje mecze na chojnowskim Stadionie Miejskim, występuje w klasie okręgowej.

Obiektami sportowymi w mieście są:

  • Stadion miejski położonym na ulicy Stanisława Małachowskiego, od drugiej ulicy Janusza Kusocińskiego.
    • Na terenie stadionu miejskiego znajduje się kort tenisowy.
  • Hala sportowa – znajduje się przy ulicy Jana Matejki nad rzeką Skorą.
  • Boisko o sztucznej nawierzchni (kauczuk) przy Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II.
  • Boisko o sztucznej nawierzchni (trawa) przy Gimnazjum nr 2 z oświetleniem.
  • Boisko o sztucznej nawierzchni (trawa) przy Stadionie Miejskim z oświetleniem.
  • Boisko o sztucznej nawierzchni (trawa) w Parku Piastowskim z oświetleniem i szatniami. (Orlik 2012)
  • Boisko o sztucznej nawierzchni (kauczuk) przy Szkole Podstawowej nr 3.
  • Boisko o sztucznej nawierzchni (kauczuk) w Parku Piastowskim z szatniami (Orlik 2012)
  • W IV. kwartale 2010 r., oddano do użytku – nowoczesną, krytą pływalnię.
  • W obiekcie, gdzie znajduje się Basen Miejski udostępniona jest sala do squosha.
    • W budynku MOKSiRu usytuowana jest dwutorowa kręgielnie (bowling).

Chojnowianie[edytuj]

Mieszkańcy[edytuj]

Polityka i administracja[edytuj]

Samorząd terytorialny[edytuj]

Ratusz
Sala posiedzeń Rady Miejskiej

Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym z 1990 roku, organem władzy wykonawczej w Chojnowie jest burmistrz miasta. Obecnie funkcję tę od czterech kadencji pełni bezpartyjny polityk samorządowy Jan Serkies. Po raz pierwszy został wybrany na urząd burmistrza w 2002 roku z listy Komitetu Wyborczego Wyborców Chojnów Rodziną, pokonując w drugiej turze głosowania Bolesława Jakubiaka (osiągając 56,65% głosów). Do kolejnych wyborów w 2006, 2010 i 2014 roku startował reprezentując Komitet Wyborczy Wyborców Rozwój Chojnowa. Zarówno w 2006 jak i 2014 roku zwyciężył w głosowaniu już w pierwszej turze; podczas wyborów samorządowych w 2010 roku Jan Serkies był jedynym kandydatem na urząd burmistrza.

Urząd ten w Chojnowie istnieje od 1333 roku. Pierwszym burmistrzem miasta był Albert (Albertus) de Ypra[30].

Organem władzy stanowiącej i kontrolnej w Chojnowie jest rada miejska. Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym liczy 15 osób (tak jak wszystkie gminy do 20 000 mieszkańców). Aktualny skład rady prezentuje się następująco[31][32]:

  • Wybrani z list KWW Rozwój Chojnowa: Jerzy Poznar, Dariusz Matys, Krzysztof Grzech, Andrzej Matuszewski, Krystyna Czapska, Ryszard Kopacki, Marek Łukaszewski, Barbara Kułacz, Mariusz Kowalczyk, Jan Skowroński;
  • Wybrani z list KWW SiD: Bona Szaban;
  • Wybrani z list KWW Przyszłość Chojnowa: Łukasz Ptak, Dariusz Morawski, Maciej Cieśla;
  • Wybrani z list KW Prawo i Sprawiedliwość: Paweł Grabek.

Obecnie funkcję przewodniczącego rady miejskiej pełni Jan Skowroński; wiceprzewodniczącą jest Barbara Kułacz.

Siedzibą zarówno burmistrza jak i rady miejskiej jest budynek przy Placu Zamkowym. W tym miejscu odbywają się także sesje Rady Miejskiej. Obiekt pełni funkcję ratusza od 1879 roku; wcześniejszy ratusz znajdował się w centralnej części chojnowskiego Rynku. W wyniku katastrofy zawalenia się wieży w 1875 roku zdecydowano się na rozbiórkę budynku i budowę nowego w innym miejscu.

Miasta partnerskie[edytuj]

Miasto Państwo Podpisanie umowy
Herb Egelsbach Egelsbach Niemcy 11 czerwca 2005[33]
Herb Commentry Commentry Francja 20 sierpnia 2006[34]
Herb Mnichova Hradiště Mnichovo Hradiště Czechy 17 września 2016[35]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Chojnow, w oparciu o dane GUS.
  2. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  3. Georg Korn, „Breslauer Urkundenbuch”, Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, s. 14.
  4. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  5. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 14.
  6. Hajnów w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego” Tom III, s. 42.
  7. Marian Haisig: Herb Chojnowa w świetle dokumentacji historycznej. W: Ryszard Gładkiewicz (red.): Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały. Chojnów-Wrocław: Sudety, 1992, s. 114-120. ISBN 83-85550-09-7.
  8. Chojnów z logo (pol.). chojnowska.e-informator.pl. [dostęp 2016-10-26].
  9. a b Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  10. Gorąca dyskusja na sesji - proponowana uchwała została wycofana (pol.). chojnow.pl. [dostęp 2016-10-25].
  11. Los osiedli w Białej i Piotrowicach przesądzony? Opinia Rady Gminy jednogłośna (pol.). chojnow.pl. [dostęp 2016-10-25].
  12. Olena Prus: Pradzieje i wczesne średniowiecze regionu chojnowskiego w świetle wykopalisk archeologicznych. W: Ryszard Gładkiewicz (red.): Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały. Chojnów-Wrocław: Sudety, 1992, s. 18-20. ISBN 83-85550-09-7.
  13. Jerzy Janus: Dzieje Chojnowa w datach. W: Ryszard Gładkiewicz (red.): Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały. Chojnów-Wrocław: Sudety, 1992, s. 135-136. ISBN 83-85550-09-7.
  14. Stanisław Horodecki: Stare i nowe gawędy o Ziemi Chojnowskiej. Chojnów: Unifot, 2013, s. 11-21. ISBN 978-83-62407-04-0.
  15. Jerzy Kucharski: Husyci w Chojnowie - 26 kwietnia 1428 r. (pol.). chojnow.pl. [dostęp 2016-10-26].
  16. Władysław Bochnak: Materiały do dziejów życia religijnego w Chojnowie. W: Ryszard Gładkiewicz (red.): Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały. Chojnów-Wrocław: Sudety, 1992, s. 70-79. ISBN 83-85550-09-7.
  17. Władysław Bochnak: Materiały do dziejów życia religijnego w Chojnowie. W: Ryszard Gładkiewicz (red.): Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały. Chojnów-Wrocław: Sudety, 1992, s. 82-84. ISBN 83-85550-09-7.
  18. Roman Tomczak: Chojnów 1813 - bitwa czy potyczka? (pol.). legnica.gosc.pl. [dostęp 2016-10-27].
  19. Stanisław Żyga, Franciszek Biały: Rozwój społeczno-gospodarczy i życie polityczne Chojnowa w okresie kapitalizmu. W: Ryszard Gładkiewicz (red.): Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały. Chojnów-Wrocław: Sudety, 1992, s. 33-38. ISBN 83-85550-09-7.
  20. Ryszard Majewski: Wyzwolenie regionu chojnowskiego w 1945 r.. W: Ryszard Gładkiewicz (red.): Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały. Chojnów-Wrocław: Sudety, 1992, s. 52. ISBN 83-85550-09-7.
  21. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  22. Stanisław Horodecki: Dawny ratusz i Baszta Tkaczy w Chojnowie. Chojnów: Unifot, 2010, s. 28. ISBN 978-83-62407-01-9.
  23. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 9.9.2012]. s. 91-92.
  24. Kucharski Jerzy; Rowerem do źródła Skory; MBPwCh 2005.
  25. Ryszard Gładkiewicz; Chojnów dawniej i dziś; 1992 – s. 34.
  26. Stanisław Żyga, Franciszek Biały: Rozwój społeczno-gospodarczy i życie polityczne Chojnowa w okresie kapitalizmu. W: Ryszard Gładkiewicz (red.): Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały. Chojnów-Wrocław: Sudety, 1992, s. 39-43. ISBN 83-85550-09-7.
  27. 11 lat "Chojnowskiej" i - co dalej? (pol.). chojnowska.e-informator.pl. [dostęp 2016-10-29].
  28. Ruszyliśmy - Portal informacyjny miasta i gminy Chojnów (pol.). chojnow.pl. [dostęp 2016-10-29].
  29. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  30. Stanisław Horodecki: Dawny ratusz i Baszta Tkaczy w Chojnowie. Chojnów: Unifot, 2010, s. 24. ISBN 978-83-62407-01-9.
  31. Wybory samorządowe 2014 - Miasto Chojnów (pol.). wybory2014.pkw.gov.pl. [dostęp 2016-10-28].
  32. Skład Rady Miejskiej Chojnowa VII kadencji (2014-2018) (pol.). rm.chojnow.eu. [dostęp 2016-10-28].
  33. 11 czerwca 2005 r. Chojnów podpisał akt z miastem Egelsbach w Niemczech - pierwszym sformalizowanym partnerem w Unii Europejskiej. (pol.). egelsbach.chojnow.eu. [dostęp 2016-10-26].
  34. Commentry - przyjaciele z Francji cz.1 (pol.). chojnowska.e-informator.pl. [dostęp 2016-10-26].
  35. Mnichovo Hradiště oficjalnie miastem partnerskim Chojnowa (pol.). chojnow.pl. [dostęp 2016-10-26].

Bibliografia[edytuj]

  • Henryk Szoka. Opowieści o Chojnowie. Legnica 1987.
  • Dolnośląskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Towarzystwo Miłośników Chojnowa. Chojnów i okolice. Wrocław 1986.
  • Chronik der Stadt Haynau in Schlesien, Haynau 1869.

Linki zewnętrzne[edytuj]