Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej
Choroba dłoni, stóp, jamy ustnej u 36 letniego mężczyzny.
Choroba dłoni, stóp, jamy ustnej u 36 letniego mężczyzny.
ICD-10 B08.4
Enterowirusowe pęcherzykowe zapalenie jamy ustnej z wypryskiem
Wysypka na dłoniach

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej (ang. Hand, foot and mouth disease, HFMD, czasami nieprawidłowo zwana chorobą bostońską) – choroba zakaźna dotycząca głównie dzieci, wywoływana przez Enterowirusy z rodziny Picornaviridae, charakteryzująca się występowaniem wysypki grudkowej lub pęcherzowej na dłoniach, stopach i błonach śluzowych jamy ustnej.

Etiologia i mechanizm zakażenia[edytuj | edytuj kod]

Czynnikiem etiologicznym wywołujących tę chorobę zakaźną są wirusy z rodzaju Enterowirusów, najczęściej z grupy Coxsackie A5, A9, A10, A16, B1, i B3 oraz enterowirusem 71 (EV 71)[1][2]. Człowiek jest rezerwuarem oraz źródłem zakażenia.

Drogi szerzenia się zakażenia[edytuj | edytuj kod]

Wśród opisywanych dróg transmisji wirusa należy wymienić drogę kropelkową i drogę fekalno-oralną oraz transmisję wertykalna (enterowirusy mają zdolność przenikania przez łożysko). Zakaźność jest bardzo duża, szczególnie wysoka wśród dzieci.

Wirusy odpowiedzialne za HFMD znajdują się w ślinie, wydzielina z nosa i gardła, plwocine czy płynie z pękających pęcherzyków pojawiających się na skórze. Enterowirusy są obecne także w stolcu osoby zakażonej, nawet do 11 tygodni od wyzdrowienia[1], dlatego źródłem infekcji może być również skażona fekaliami woda bądź pożywienie, w lecie - baseny i kąpieliska[3].

Patomechanizm rozwoju zakażenia[edytuj | edytuj kod]

Początkowa implantacja wirusa następuje w błonie śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego (głównie jelita krętego). Następnie w ciągu 24-72 godzin wirus rozprzestrzenia się drogą układu limfatycznego do węzłów chłonnych. Dopiero z węzłów chłonnych następuje przedostanie się wirusa do krwi – wzrost wiremii. Potem z uwagi na swój tropizm dochodzi do przejścia wirusa do jamy ustnej i skóry. Po około 7 dniach następuje pojawienie się odpowiedzi humoralnej – zwiększenia poziomu przeciwciał neutralizujących i dochodzi do eliminacji wirusa.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej najczęściej dotyka dzieci do 10rż[1][4]. Jednak choroba ta może występować również u ludzi dorosłych, szczególnie z obniżoną odpornością lub cierpiącymi na choroby przewlekłe (m.in. cukrzyca, choroby nerek).

Objawy kliniczne i przebieg[edytuj | edytuj kod]

Klasycznie przebieg choroby dłoni, stóp i jamy ustnej możemy podzielić na cztery okresy:

  1. Faza latentna – okres wylęgania trwający od 3 do 5 dni.
  2. Faza prodromalne – około 2-3 dni.
  3. Faza właściwa (wysypkowa/osutkowa) – około 7-10dni.
  4. Faza zdrowienia – do 4 tyg. (wg niektórych autorów nawet do 11 tyg.)

Faza latentna[edytuj | edytuj kod]

W tym czasie pacjent nie ma żadnych objawów klinicznych infekcji. W trwającym około 3-5 dni okresie dochodzi do wylęgania się choroby, co w patomechaniźnie zakażenia odpowiada przeniknięciu wirusa do układu chłonnego i jego infiltracji do węzłów chłonnych.

Faza prodromalna[edytuj | edytuj kod]

Ten trwającym około 2 - 3 dni[2], etap choroby charakteryzuje się występowaniem objawów jak w ostrej chorobie retrowirusowej czy grypie:

  • podwyższona temperatura ciało do około 38 - 39 st. C, czasem zdarza się, że gorączka nawet do 40 st. C,
  • dreszcze,
  • bóle kostno-stawowe, bóle głowy,
  • złe samopoczucie, brak apetytu.

Czasem już wtedy zauważalne są czerwone punkciki na błonach śluzowych jamy ustnej oraz dłoniach i stopach. Ten okres odpowiada przeniknięcia wirusa z węzłów chłonnych do krwi i nagłemu wzrostowi wiremii.

Faza właściwa[edytuj | edytuj kod]

Typowo po 2-3 dniach objawów ogólnych[2] rozwija się zasadniczy okres choroby, czyli pojawiają się osutka grudkowa lub grudkowo-pęcherzykowa na powierzchni dłoniowej rąk, podeszwowej stóp i herpangina. Zmiany skórne są niewielkie – średnicy do 5mm, barwy łososiowej, mogą być tkliwe i powodować dyskomfort, jednak raczej nie towarzyszy im świąd. Wysypka może też pojawia się w innych miejscach, najczęściej w szparze międzypośladkowej[1][2][3] - co jest opisywane ja postać atypową HFMD.

Natomiast zmiany w jamie ustnej, opisywane jako herpangina, charakteryzują się stanem zapalnym gardła i migdałów podniebiennych, występowanie pęcherzyków lub owrzodzeń na migdałkach podniebiennych, śluzówce policzków, dziąseł lub podniebienia. Zmiany w gardle powodują ból, który jest szczególnie odczuwany podczas jedzenia i przełykania.

Wysypka i zmiany na błonach śluzowych jamy ustnej ustępują najczęściej po około tygodniu, do tego też czasu wydzieliny z jamy ustnej osoby chorej mogą być materiałem zakaźnym[1].

Faza zdrowienia[edytuj | edytuj kod]

Ostatni okres choroby, który rozpoczyna się ustąpieniem zmian skórnych i śluzówkowych. W tej fazie może dojść do opisywanego w niektórych wypadkach grubopłatowego złuszczania się naskórka powierzchni dłoniowej rąk i podeszwowej stóp.

Około 3-6 tyg po HFMD dochodzi do oddzielanie się paznokcia od macierzy - czyli onychomadezy (onychomadesis) i linii Beau. Według niektórych autorów nawet 60-70% przypadków onychomadezy związana jest z infekcją enterowirusowej[5] - najczęściej po Coxackie A6 lub A10.

Powikłania[edytuj | edytuj kod]

Przebieg większości zakażeń jest łagodny i niewikłany powikłaniami.

Ciężki przebieg choroby - najczęściej powikłany zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych lub zapaleniem mózgu - opisuje się w krajach południowo-wschodniej Azji, zwłaszcza u najmłodszych dzieci (93%, <4. rż.; 75%, <1. rż.), a najczęstszą przyczyną były w tych przypadkach zakażenia EV 71 i Coxackie A16.[1]

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Brak jest specyficznego leczenia[1][2][3], dlatego należy jedynie stosować leczenie objawowe w celu zmniejszenia gorączki i objawów bólowych (np.: paracetamol, ibuprofen). Najważniejszym jest prawidłowa podaż płynów w celu uniknięcia odwodnienia podczas gorączki oraz odpoczynek i unikanie wysiłku.

Remisja choroby następuje zwykle po około tygodniu.

Zapobieganie[edytuj | edytuj kod]

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zakażeniu jest przestrzeganie zasad higieny osobistej, częste czyszczenie i dezynfekcja oraz izolacja kontaktowa osób zakażonych.

Brak jest szczepionki przeciw chorobie dłoni, stóp i jamy ustnej.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Szenborn Leszek, Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej. Pediatria.mp.pl
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Kokurewicz Konrad, Choroba bostońska. Meduzo.pl
  3. 3,0 3,1 3,2 Czyrznikowska Aleksandra, Choroba dłoni, stóp i ust. Główny Inspektor Sanitarny [www]
  4. NY Hoy, AK Leung, AI Metelitsa, S Adams. New concepts in median nail dystrophy, onychomycosis, and hand, foot and mouth disease nail pathology. „ISRN Dermatology”. 2012 (680163), 2012. DOI: 10.5402/2012/680163. PMID: 22462009 (ang.). 
  5. Javier Lopez Davia, M.D., et. all.. [http://www.uv.es/cavani/genevol/pdfs/2011_A7_2011-Ped_Dermatol_Onychomadesis_outbreak.pdf Onychomadesis Outbreak in Valencia, Spain Associated with Hand, Foot, and Mouth Disease Caused by Enteroviruses]. „Pediatric Dermatology”. Vol. 28, s. No. 1 1–5, 2011.