Choroba panamska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fusarium oxysporum

Choroba panamskagrzybowa choroba bananowców wywoływana przez Fusarium oxysporum E.F. Sm. & Swingle.

Fusarium oxysporum przenosi się wraz z wodą lub ziemią, wnika do rośliny przez korzenie i doprowadza do więdnięcia liści i całkowitego obumarcia drzewa[1], pozbawiając system naczyniowy możliwości rozprowadzania wody do komórek[2].

Zwalczanie tego gatunku grzyba jest utrudnione ze względu na jego znaczną odporność wobec chemicznych środków ochrony roślin. W celu ochrony upraw stosuje się jedynie separację zdrowych roślin od zainfekowanych[3], np. poprzez wycinkę drzew i wykopanie rowów, które pozwolą na oddzielenie i kwarantannę zdrowej części upraw[4]. W celu ochrony nowych roślin przed przeniesieniem zakażenia na maszynach rolniczych stosuje się także ręczne nasadzanie sadzonek[2]. Fusarium oxysporum wykazuje dużą zdolność do przetrwania w glebie, sięgającą 30 lat[5], w związku z czym przez wiele lat po epidemii nie jest możliwe zakładanie plantacji banana na skażonym uprzednio terenie[1].

Choroba odkryta w 1920 roku w Surinamie, w następnych latach zniszczyła plantacje w Ameryce Środkowej. W 1950 roku epidemia choroby panamskiej prawie całkowicie wyniszczyła banana odmiany Gros Michel[3], a do lat 1960. odmiana całkowicie zniknęła z rynku[6]. Wówczas United Fruit (90% rynku bananów) ustąpiło pozycji lidera koncernowi Standard Fruit[7], który do upraw wprowadził pochodzącą z Azji Południowo-Wschodniej odmianę Cavendish[8]. Cavendish był odporny na chorobę panamską, ale jednocześnie wrażliwy na inne patogeny, co podrażało koszty produkcji, miał miękką skórkę[7], która wymagała transportu w wyściełanych skrzyniach, wymagał też zbioru i transportu przed dojrzeniem[2], a w dodatku jego smak był w ocenie wielu konsumentów gorszy od odmiany Gros Michel[7]. W trakcie zbioru, z przyczyn estetycznych, jest ponadto odrzucane aż 40% owoców[2].

Po zniknięciu odmiany Gros Michel United Fruit podjął się opracowania nowej odmiany bananowca, która połączy walory smakowe i odporność na choroby. W Hondurasie zorganizowano wówczas laboratorium badawcze, które przez 40 lat badań wyhodowało 20 000 odmian, jednak żadna z nich nie okazała się dość dobra do opanowania rynku, a United Fruit przystąpił do uprawy odmiany Cavendish[7].

Pod koniec lat 1980. na Tajwanie pojawiła się nowa odmiana grzyba Fusarium oxysporum, oznaczona TR4, która zniszczyła 70% upraw odmiany Cavendish na wyspie i zaczęła rozprzestrzeniać się po całej Azji Południowo-Wschodniej, m.in. dzięki transportowi zarażonych sadzonek, na narzędziach rolniczych i odzieży roboczej. Początkowo odmiana TR4 zaatakowała uprawy w Indonezji, a potem w Malezji, Chinach, Filipinach i Australii[7]. Na początku XXI wieku szczep TR4 zaczął rozprzestrzeniać się w kierunku Afryki[3] i na Bliski Wschód. W początkach XXI wieku odmiana Cavendish stanowiła 47% globalnej produkcji bananów[4].

Prowadzone w tym czasie próby genetycznego uodpornienia roślin na szczep TR4 natrafiały na sprzeciw przeciwników modyfikowanej żywności i bariery prawne w obrocie żywnością modyfikowaną, zaś opracowana odmiana Goldfinger nie znalazła uznania u konsumentów ze względu na konsystencję miąższu zbliżoną do jabłka[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Agnieszka Kotwica: „Śmiertelna” choroba bananów zagrożeniem dla rynku (pol.). W: Rynek Owoców i Warzyw [on-line]. 2015-01-08. [dostęp 2015-11-22].
  2. a b c d e Urszula Schwarzenberg-Czerny: Banan znika z twarzy (pol.). W: Polityka [on-line]. POLITYKA Sp. z o.o. S.K.A., 2015-11-03. [dostęp 2015-11-22].
  3. a b c Choroba panamska – globalne zagrożenie dla plantacji bananów (pol.). W: tylkoprzyroda.pl [on-line]. tylkoprzyroda.pl, 2013-11-21. [dostęp 2015-11-22].
  4. a b FAO: zbiorom bananów grozi katastrofa (pol.). W: Puls Biznesu [on-line]. Bonnier, 2014-04-15. [dostęp 2015-11-22].
  5. Bananowce mogą wyginąć? Naukowcy ostrzegają (pol.). W: Onet Kobieta [on-line]. Grupa Onet.pl SA, 2015-10-21. [dostęp 2015-11-22].
  6. Małgorzata T. Załoga: BANANOM GROZI WYGINIĘCIE (pol.). W: Focus [on-line]. Burda Publishing Polska, 2009-04-20. [dostęp 2015-11-22].
  7. a b c d e Adam Robiński: Banany Cavendish na wymarciu. Wkrótce zabraknie bananów? (pol.). W: Rzeczpospolita [on-line]. GREMI BUSINESS COMMUNICATION Sp. z o.o., 2011-11-14. [dostęp 2015-11-22].
  8. Piotr Stanisławski: Dramatyczna historia ciemniejących bananów (pol.). W: Crazy Nauka [on-line]. 2012-11-17. [dostęp 2015-11-22].