Christoph Scheiner

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
XVIII-wieczne przedstawienie Scheinera
Ingolstadt - Donau.jpg
Pantograf Scheinera

Christoph Scheiner (ur. 25 lipca 1573 lub 1575 w Markt Wald, koło Mindelheim, zm. 18 lipca 1650 w Nysie) – niemiecki jezuita i astronom, pierwszy superior (rektor) gimnazjum jezuickiego w Nysie.

Naukę rozpoczął w gimnazjum jezuickim w Landsbergu, kontynuował w Augsburgu, uzyskując tytuł retora – krasomówcy. Następnie studiował na uniwersytecie w Ingolstadt, w którym w 1609 r. uzyskał tytuł doktora teologii i filozofii. Wcześniej, bo 25 października 1595 r., rozpoczął nowicjat w zakonie jezuitów. ŒŚwięcenia kapłańskie otrzymał w 1609 r. w Eichstätt. W latach 1610-–1617 był profesorem matematyki i języka hebrajskiego na uniwersytetach w Ingolstadt, Innsbrucku, Freiburgu i Wiedniu. Wykładał geometrię, astronomię i optykę. W tym czasie powstają jego najważniejsze dzieła literackie, choć były one drukowane w części dopiero znacznie później. Podczas pobytu w Insbrucku poznał biskupa wrocławskiego Karola arcyksięcia Habsburga, który zafascynowany jego rozległą wiedzą zaprosił go do Nysy, powierzając mu utworzenie gimnazjum. Według ambitnych i dalekosiężnych planów biskupa miało ono stanowić zaczątek uniwersytetu w Nysie.

Scheiner przybył do Nysy w 1622 r. i 23 kwietnia 1623 r., w miejscu, gdzie dzisiaj znajduje się Szkoła Muzyczna (dawne seminarium sœw. Anny), powstało pierwsze, prowadzone przez jezuitów na ŒŚląsku gimnazjum katolickie. Po pobycie w Rzymie (do 1633 r. wykładał w Collegium Romanum) i Wiedniu w latach 1624-1637 Scheiner powrócił do Nysy, gdzie spędził ostatnie 13 lat życia. Zmarł w dniu 18 lipca 1650 na apopleksję (wylew krwi do mózgu) i został pochowany w Nysie. Niestety, do dnia dzisiejszego nie udało się ustalić miejsca jego pochówku. Być może został pochowany w kościele, na miejscu którego stoi obecnie kościół pw. Wniebowzięcia NMP, wybudowany w latach 1688–-1692[1].

Scheiner był wybitnym naukowcem, którego odkrycia są nadal aktualne. Skonstruował w 1603 pantograf, dzięki któremu można kopiować linie lub obrazy w powiększeniu lub zmniejszonej skali. W pokoju na wieży kościoła Świętego Krzyża w Ingolstadt, który służył jako obserwatorium, zauważył w 1611 po raz pierwszy, plamy na Słońcu oraz określił okres rotacji Słońca. Swoich odkryć dokonał niezależnie od Galileusza. Opisał je w dziele Rosa Ursina sive sol wydanym w Rzymie w latach 1626-–1630. W Ingolstadt w 1614 roku stworzył pierwszą mapę księżyca. Odkrył powstawanie na siatkówce oka obrazu widzianego przez człowieka, opisał też reakcję źrenicy oka na światło oraz akomodację oka. Jako pierwszy opisał kataraktę. Zbudował również model oka, który wykonał ze szkła[2]. "Testu Scheinera" do wykrywania zaburzeń widzenia wciąż uczy się w okulistyce[3]. Jest uważany za autora koncepcji helioskopu.

Jezuita Scheiner, który całe życie zajmował się astronomią i geocentrycznym światopoglądem był z pewnością jednym z najbardziej znanych naukowców Ingolstadt. Jako teolog od początku starał się łączyć nową naukę ze światopoglądem chrześcijańskim.

Życiorys[4]

25 lipca 1575 - urodzony w Markt Wald koło Mindelheim

1591 - Od maja w szkole jezuickiej w Augsburgu

26 października 1595 - wstąpienie do Towarzystwa Jezusowego (Jezuici)

1595-1597 - nowicjat w Landsbergu

26 października 1597 - pierwsze śluby zakonne w Augsburgu

1597-1598 - nowicjat w Augsburg, studiował retorykę

1598-1601 - studium metafizyki i matematyki (wraz z Peterem Frank i Ferdinand Melchiorius) w Ingolstadt

1602-1605 - nauczyciel łaciny w Dillingen; ukończenie studium filozofii

1603 - skonstruowanie pantografu

Kolegium jezuickie św. Anny w Nysie

Jesień 1605-1609 - studiował teologię w Ingolstadt (doktor teologii)

4 kwietnia 1609 - diakonat w Eichstätt

18 kwietnia 1609 - święcenia w Eichstätt

15 października 1610 - profesor matematyki (astronomia) i hebrajskiego na Uniwersytecie w Ingolstadt

1611 - budowa teleskopu według projektu Keplera; w marcu odkrycie plan na Słońcu

1612 - drukuje pod pseudonimem Apelles

1613 - budowa pierwszego teleskopu na statywie.

1614 - powstaje mapa Księżyca oraz opis teleskopu.

31 lipca 1617 - śluby wieczyste w Ingolstadt

1619-1620 - profesor w Innsbrucku; budowa kościoła Jezuitów, badania oka.

1620 - jesienią 1620 do wiosny 1621 profesor matematyki w Freiburgu.

jesień 1621 - przybycie do Wiednia

1622 - przyjazd do Nysy

1623 - pobyt w nowo założonym kolegium jezuickim w Nysie (otwarcie 23 kwietnia 1623 r.)

1624 - w Rzymie (gdzie przebywał do 1633 roku).

1630 - obserwacja i opis zjawiska halo w Rzymie. Powstaje Rosa Ursina sive sol

1633 - powrót do Wiednia

1635-1636 - w Wiedniu jako spowiednik

1636 - powrót do Nysy

18 lipca 1650 - umiera w Nysie

Przypisy

  1. Studiuj w PWSZ w Nysie!, www.powiat.nysa.pl [dostęp 2016-07-17].
  2. StaszkówS. K. StaszkówS., Christoph Scheiner - wielki astronom i miłośnik nauk ścisłych w: "Sławni Nysanie - nauka i kultura bogactwem historii regionu"
  3. Rita Haub. Texttafel in der Ausstellung "Christoph Scheiner" za: www.ingolstadt.de/stadtmuseum
  4. Stadtmuseum Ingolstadt, www.ingolstadt.de [dostęp 2016-07-17].

Bibliografia[edytuj]

  • Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 101. ISBN 83-60353-11-5.
  • Franz Daxecker; The Physicist and Astronomer Christoph Scheiner: Biography, Letters, Works, Veröffentlichungen der Universität Innsbruck 246 (2004).