Chrośnica (wieś w województwie wielkopolskim)
52°16′03″N 16°00′03″E/52,267500 16,000833| wieś | |
 Gimnazjum w Chrośnicy (2007) | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2011) |
629[2] |
| Strefa numeracyjna |
68 |
| Kod pocztowy |
64-335[3] |
| Tablice rejestracyjne |
PNT |
| SIMC |
0917030 |
Położenie na mapie gminy Zbąszyń  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu nowotomyskiego  | |
| 52°16′03″N 16°00′03″E/52,267500 16,000833[1]
| |
Chrośnica – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Zbąszyń[4].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Wieś otoczona jest lasami[5]. Na północ od Chrośnicy przebiega droga wojewódzka nr 302[5]. Miejscowość dała nazwę przystankowi kolejowemu Chrośnica[6].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istniała co najmniej od drugiej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1489 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Crosznycza”, 1497 „Chroszno”, 1510 „Chrosznicza”, 1530 „Chrosnicza”, 1571 „Krossnicza” [7][6].
Po rozbiorach Polski w okresie zaborów Niemcy stosowali zgermanizowane, niemieckie nazwy "Chrosnitz", a później "Kroschnitz"[8].
Wieś była początkowo własnością szlachecką, należącą do dóbr zbąszyńskich i była własnością lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Zbąskich, którzy od nazwy miejscowości Zbąszyń przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1530 odnotowana została w powiecie kościańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1510 należała do parafii Przeprostynia (obecnie Przyprostynia) [7].
W XVI i XVI wieku należała do polskiej szlachty z rodu Zbąskich. Pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi pochodzi z 1489 kiedy Abraham Zbąski ze Zbąszynia swoje dobra po ojcu, tj. miasto Zbąszyń wraz z wsiami, m. in. Chrośnicę, dał braciom Piotrowi i Marcinowi, którzy podzielili między siebie te dobra. Wieś Chrośnica przypadła wówczas Piotrowi. W 1497 odnotowano, że Chrośnica miała prawo wyrębu w lasach i borach oraz prawo wypasu na płonych pastwiskach (łac. „pascua sterilia”) należących do Zbąszynia[7][6].
W 1510 odnotowano, że Chrośnica położona była wśród lasów. W 1571 nastąpiło rozgraniczenie miasta Lwówka i Trzciela z wsiami oraz Zbąszynia z wsiami, w tym m. in. z Chrośnicą. W 1582 miał miejsce proces sądowy o szkody wyrządzone przemocą w Chrośnicy, a mianowicie o wykoszenie łąki w miejscu zwanym „Tążyń”, a także o zabranie 100 wozów siana, o wyrąbanie 46 dębów oraz 150 innych drzew w lesie Tążyń, o zabranie 60 wozów siana z miejsca zwanego „Buda”, 40 wozów z miejsca zwanego Tążyń i 50 wozów z miejsca zwanego „Chojennik -Chojnikowska Struga”. W 1594 zawarto ugodę o rozgraniczenie Zbąszynia, wsi Boruja, Chrośnicy i Łomnicy. Odnotowano wówczas, że m. in. do Chrośnicy należy ostrów z lasem zwanym Tążyń przy Chojeniku Małym (Chojnikowska Struga). Przy kopcach granicznych dóbr Lwówek usypano kopce narożne wsi Łomnica, Chrośnica i Boruja[7].
W 1531 bracia ze Zbąszynia Piotr i Jan Zbąscy podzielili swoje dobra, a w tym m. in. po połowie wieś Chrośnicę. W 1531 Jan Zbąski kustosz wiślicki, kanonik poznański oraz sekretarz króla polskiego Zygmunta I Starego sprzedał swojemu bratu Piotrowi m. in. połowę Chrośnicy za 800 grzywien z zastrzeżeniem prawa odkupu. W 1571 jako właściciel Chrośnicy występuje Abraham Zbąski. W 1582 jako właściciela we wsi odnotowano także posła na sejm Stanisława Zglinickiego, który złożył przed sądem ziemskim pozew o szkody wyrządzone w Chrośnicy[7].
Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1510 w Chrośnicy odnotowano 4 łany osiadłe i 8 kmieci. Na dwóch łanach gospodarowali dwaj sołtysi. W 1510 kmiecie chrośniccy płacili plebanowi tylko opłatę zwaną meszne, w tym także obaj sołtysi. W jej ramach każdy dawał po 6 korczyków żyta i tyleż owsa. W 1530 miał miejsce pobór podatków z 3 łanów, sołtys z jednego łanu płacił 6 groszy. W 1563 miał miejsce pobór podatkowy we wsi z 4,5 łana, połowy łana sołtysiego, karczmy dorocznej. W 1581 pobrano podatki z 3,5 łana, od 6 zagrodników, dwóch komorników, rzemieślnika oraz pasterza wypasającego 20 owiec[7].
Wieś była znana w wyrobu płótna[9]. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. Pod koniec XIX wieku wieś należała do powiatu międzyrzeckiego[8]. Chrośnice liczyły wtedy 45 domostw i 309 mieszkańców, z czego 266 było katolikami, a 43 wyznania ewangelickiego[8].
Podczas powstania wielkopolskiego została opanowana przez powstańców 3 stycznia 1919[6] i stała się bazą wypadową w trakcie walk o Zbąszyń[9].
W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Chrośnica, po jej zniesieniu w gromadzie Zbąszyń. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego[5].
Zabudowania
[edytuj | edytuj kod]We wsi zachowały się zabudowania dawnego folwarku (m.in. obora i gorzelnia z lat ok. 1880–1890[potrzebny przypis]) oraz stare drewniane i szachulcowe domy z końca XIX wieku[10]. W latach 1981–1983 na skraju wsi wybudowano nowoczesny kościół pw. Nawiedzenia N.M.P, filialny w parafii łomnickiej według projektu Aleksandra Holasa[6]. Postawiona obok dzwonnica jest pomnikiem 19 ofiar II wojny światowej.
Szkoły
[edytuj | edytuj kod]We wsi znajduje się szkoła podstawowa. Było także gimnazjum, w którym uczyli się także uczniowie z takich miejscowości jak Perzyny, Zakrzewko, Przyprostynia, Stefanowo i Łomnica.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- inne miejscowości o nazwie Chrośnica
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 16567.
- ↑ woj. wielkopolskie >> pow. nowotomyski >> gmina Zbąszyń. Wszystkie dane dla miejscowości Chrośnica. [w:] Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-01-07].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 158 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 260, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-01-07].
- ↑ a b c Alicja Dziewulska, Jan Maj: Kościan: mapa topograficzna Polski. Wydanie turystyczne. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-149-6.
- ↑ a b c d e Paweł Anders: Jeziora Wolsztyńsko-Zbąszyńskie. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1989, s. 63. ISBN 83-7005-113-8. (pol.).
- ↑ a b c d e f Chmielewski 1982 ↓, s. 223-224.
- ↑ a b c Chrośnice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 646.
- ↑ a b Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 439. ISBN 83-7079-589-7.
- ↑ Paweł Anders: Nowy Tomyśl i okolice. Oddział Poznań: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, 1985, s. 28. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Chrośnica”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 223-224. ISBN 83-04-00938-2.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Chrośnica, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
| Wsie | |
|---|---|
| Osada | |
| Osada leśna | |
| Części wsi | |
| Przysiółki wsi |
