Oznaczenia pochodzenia geograficznego produktów rolnych w Unii Europejskiej

Oznaczenia pochodzenia geograficznego produktów rolnych w Unii Europejskiej – system ochrony regionalnych produktów rolnych w Unii Europejskiej, mający na celu ochronę nazw tych produktów i zapewnienie ich autentyczności. Dotyczy wyrobów wytwarzanych na określonym obszarze w sposób tradycyjny. Ustawodawstwo unijne w tym względzie wzoruje się na francuskim systemie appellation d’origine contrôlée oraz włoskim denominazione di origine controllata i stosowane jest od 1992 r.

Kategorie produktów

Rolne produkty regionalne i tradycyjne mogą zostać zarejestrowane przez Komisję Europejską jako:

Chroniona nazwa pochodzenia

(ang. protected designation of origin, PDO) jest kategorią produktów wytwarzanych w konkretnym regionie, miejscu lub (wyjątkowo) w państwie. Nazwa tego miejsca lub regionu (np. Miód kurpiowski) zastrzeżona jest dla konkretnego produktu chronionego, i nie może być używana jako nazwa produktów wytwarzanych gdzie indziej lub według innych receptur.

Jakość produktu lub jego cechy charakterystyczne powinny być związane z miejscem jego powstania. Warunki przyrodnicze i kulturowe regionu powstania powinny wpływać na cechy wyrobu.
Produkcja surowców i cały proces wytwarzania produktu powinien odbywać się w miejscu wynikającym z jego nazwy^[1]^[2].

Chronione oznaczenie geograficzne

(ang. protected geographical indication, PGI) jest również kategorią produktów wytwarzanych w konkretnym regionie, miejscu lub (wyjątkowo) w państwie. Związek produktu z regionem nie musi być jednak tak ścisły jak w wypadku produktu z Chronioną Nazwą Pochodzenia. W wypadku produktu CH.O.G.:

Wyrób chroniony musi być produkowany w regionie, z którego wynika jego nazwa, ale przebiegać tam musi tylko jedna z faz wytwarzania (produkcja, przetwarzania lub przygotowanie). Np. mięso na Kiełbasę Lisiecką może być pozyskiwane z innych regionów, ale proces produkcji musi odbywać się w okolicach Liszek i Czernichowa.
Wyrób musi mieć silny związek z miejscem pochodzenia. Cechy wyrobu nie muszą jednak wynikać bezpośrednio z charakteru przyrodniczego lub kulturowego miejsca powstania^[1].

Gwarantowana tradycyjna specjalność

(ang. traditional speciality guaranteed, TSG) – to kategoria produktów chronionych ze względu na tradycyjny sposób produkcji, skład lub wykonanie z tradycyjnych surowców. W przeciwieństwie do dwóch powyższych kategorii, produkt G.T.S. może być produkowany na całym terenie kraju składającego wniosek o rejestrację. Ten typ ochrony produktu nie obejmuje jego nazwy, która w niektórych przypadkach może nadal być używana do nazywania produktów nie odpowiadających chronionej recepturze. Produkty chronione odróżniają się od zwykłych napisem „gwarantowana tradycyjna specjalność” oraz znakiem unijnym na etykiecie. Produkt G.T.S. powinien:

być produkowany przy użyciu tradycyjnych surowców, lub
charakteryzować się tradycyjnym składem, sposobem produkcji lub przetwarzania.

Nazwa produktu musi być sama w sobie specyficzna lub wyrażać specyficzny charakter produktu rolnego lub środka spożywczego. Nazwa musi być tradycyjna i zgodna z przepisami krajowymi lub być przyjęta zwyczajowo^[3].

Produkty chronione w innych krajach Unii

Liczba produktów chronionych w Unii Europejskiej zmienia się dynamicznie – niemal w każdym miesiącu Komisja Europejska rejestruje nowe nazwy lub przyjmuje wnioski o zmianę specyfikacji. Z tego względu poniższe dane liczbowe mają charakter poglądowy (stan na styczeń 2026 r.). Aby uzyskać precyzyjne informacje o statusie konkretnego produktu lub aktualnych statystykach, należy korzystać z oficjalnych rejestrów unijnych (linki w sekcji Wyszukiwarki i rejestry).

Liderami systemu ochrony jakości od lat pozostają kraje Europy Południowej: Włochy, Francja oraz Hiszpania, które łącznie odpowiadają za znaczną część wszystkich zarejestrowanych nazw w UE.

Zestawienie produktów chronionych (ChNP, ChOG, GTS) w państwach UE^[4]
Państwo	Szacunkowa liczba (2026 r.)	Przykładowe produkty (ChNP, ChOG, GTS)
Austria	ok. 80	Tyroler Speck (szynka), Steirisches Kürbiskernöl (olej), ser Vorarlberger Bergkäse
Belgia	ok. 40	Oude Gueuze (piwo), szynka ardeńska (Jambon d'Ardenne), ser Herve
Bułgaria	ok. 70	Balgarskorozovo maslo (olejek różany), Sirene (ser), Gornooryahovski sudzhuk (kiełbasa)
Chorwacja	ok. 70	Pršut (szynka suszona), oliwa z Istrii, Paški sir(inne języki) (ser z wyspy Pag)
Cypr	ok. 25	Halloumi (ser), wino Commandaria, kiełbasa Pitsilia
Czechy	ok. 45	Ołomunieckie twarożki (ser), České pivo, Hrušovica
Dania	ok. 15	Danablu(inne języki) (ser pleśniowy), Esrom (ser), wino z Jutlandii (Dons)
Estonia	2	Estonian Vodka (wódka), Sõir (ser)
Finlandia	ok. 12	Vodka of Finland, Lapin Poron liha (mięso renifera), Karjalanpiirakka (wypiek)
Francja	ok. 770	Szampan (wino), Roquefort (ser), Cognac (alkohol), Brie de Meaux (ser)
Grecja	ok. 280	Feta (ser), Elia Kalamatas(inne języki) (oliwki), Chios Mastiha (żywica), Samos (wino)
Hiszpania	ok. 380	Jamón serrano (szynka), Manchego (ser), Rioja (wino), Cava (wino musujące)
Holandia	ok. 25	Gouda Holland (ser), Edam Holland (ser), śledzie Hollandse Nieuwe
Irlandia	ok. 15	Irish Whiskey, Irish Cream (likier), Waterford Blaa (pieczywo)
Litwa	ok. 15	Skilandis (wędlina), ser Liliputas, miód pitny Stakliškės
Luksemburg	ok. 5	Miel luxembourgeois (miód), wina z doliny Mozeli, Beurre rose (masło)
Łotwa	2	Salinātie rudzu rupjmaize (chleb żytni), Carnikavas nēģi (minogi)
Malta	ok. 5	Wina z Gozo, Ġbejna (ser – status w trakcie ustaleń), ciabatta
Niemcy	ok. 180	Lübecker Marzipan(inne języki) (marcepan), Nürnberger Bratwürste(inne języki) (kiełbaski), piwo Kölsch, wina reńskie
Polska	ok. 46	Oscypek, Rogal świętomarciński, Kiełbasa lisiecka, Polish Vodka
Portugalia	ok. 200	Porto (wino), Queijo Serra da Estrela(inne języki) (ser), Chouriço de Portalegre (kiełbasa)
Rumunia	ok. 30	Magiun z Topoloveni(inne języki) (powidła), Salami z Sibiu, wino Cotnari
Słowacja	ok. 35	Slovenská bryndza (ser), Zázrivský korbáčik (ser), Skalický trdelník (ciasto)
Słowenia	ok. 30	Kranjska klobasa (kiełbasa), olej z pestek dyni, Slovenska potica (ciasto)
Szwecja	ok. 10	Kalix Löjrom(inne języki) (ikra sielawy), Svecia (ser), wódka szwedzka
Węgry	ok. 80	Tokaj (wino), Téliszalámi (salami), papryka z Segedyna
Włochy	ok. 890	Parmigiano Reggiano (ser), Prosciutto di Parma (szynka), Gorgonzola, Chianti (wino)

Wyszukiwarki i rejestry

Ze względu na częste aktualizacje list (nowe rejestracje), najbardziej wiarygodnym źródłem informacji są oficjalne bazy danych prowadzone przez instytucje unijne:

eAmbrosia (ang.) – oficjalny, prawny rejestr Komisji Europejskiej zawierający wszystkie akty prawne i specyfikacje produktów.
GIview (ang.) – rozbudowana wyszukiwarka prowadzona przez Urząd UE ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), umożliwiająca przeglądanie produktów na mapie oraz wyszukiwanie zaawansowane.

Polskie produkty objęte ochroną Unii Europejskiej

Produkty zarejestrowane, czyli wpisane przez Komisję Europejską do Rejestru Chronionych Nazw Pochodzenia i Chronionych Oznaczeń Geograficznych lub do Rejestru Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności^[5].

Rodzaj ochrony	Nazwa produktu	Kategoria produktu
Chroniona nazwa pochodzenia	Bryndza podhalańska	kl. 1.3: Sery
	Oscypek	kl. 1.3: Sery
	Redykołka	kl. 1.3: Sery
	Miód z Sejneńszczyzny/Łoździejszczyzny (Seinu/Lazdiju krašto medus)	kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego
	Podkarpacki miód spadziowy	kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego
	Miód spadziowy z Beskidu Wyspowego	kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego
	Fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Fasola wrzawska	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Wiśnia nadwiślanka	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Karp zatorski	kl. 1.7: Świeże ryby, małże i skorupiaki
Chronione oznaczenie geograficzne	Jagnięcina podhalańska	kl. 1.1: Mięso świeże (i podroby)
	Kiełbasa biała parzona wielkopolska	kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa
	Kiełbasa lisiecka	kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa
	Kiełbasa piaszczańska	kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa
	Krupnioki śląskie	kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa
	Wielkopolski ser smażony	kl. 1.3: Sery
	Ser koryciński swojski	kl. 1.3: Sery
	Miód drahimski	kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego
	Miód kurpiowski	kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego
	Miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich	kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego
	Czosnek galicyjski	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Fasola korczyńska	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Jabłka grójeckie	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Jabłka łąckie	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Truskawka kaszubska lub Kaszëbskô malëna	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Suska sechlońska	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Śliwka szydłowska	kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża
	Podpiwek kujawski	kl. 1.8: Inne produkty wymienione w załączniku I do Traktatu (przyprawy itd.)
	Andruty kaliskie	kl. 2.4: Wyroby piekarskie
	Kołocz śląski/Kołacz śląski	kl. 2.4: Wyroby piekarskie
	Obwarzanek krakowski	kl. 2.4: Wyroby piekarskie
	Rogal świętomarciński	kl. 2.4: Wyroby piekarskie
	Cebularz lubelski	kl. 2.4: Wyroby piekarskie
	Chleb prądnicki	kl. 2.4: Wyroby piekarskie
Gwarantowana tradycyjna specjalność	Kabanosy	kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa
	Kiełbasa jałowcowa	kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa
	Kiełbasa krakowska sucha staropolska	kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa
	Kiełbasa myśliwska	kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa
	Olej rydzowy	kl. 1.5: Oleje i tłuszcze
	Staropolski miód pitny „półtorak”	kl. 1.8: Inne produkty
	Staropolski miód pitny „dwójniak”	kl. 1.8: Inne produkty
	Staropolski miód pitny „trójniak”	kl. 1.8: Inne produkty
	Staropolski miód pitny „czwórniak”	kl. 1.8: Inne produkty
	Pierekaczewnik	kl. 2.3: Wyroby piekarskie

Przypisy

1 2 Rada Unii Europejskiej: Rozporządzenie Rady W.E. nr 510/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych.. 31.3.2006. [dostęp 2010-07-19]. (pol.).
↑ Franciszek Świderski: Towaroznawstwo żywności przetworzonej z elementami technologii. Warszawa: Wydawnictwo SGGW, 2010, s. 362. ISBN 978-83-7583-210-5.
↑ Rada Unii Europejskiej: Rozporządzenie Rady W.E. nr 509/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie produktów rolnych i środków spożywczych będących gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami.. 31.3.2006. [dostęp 2010-07-19]. (pol.).
↑ Opracowanie własne na podstawie danych rejestru eAmbrosia (Komisja Europejska) oraz portalu GIview. Dane szacunkowe na styczeń 2026 r., obejmują łącznie: żywność, wina oraz napoje spirytusowe.
↑ SławomirS. Mucha SławomirS., Produkty zarejestrowane jako Chronione Nazwy Pochodzenia, Chronione Oznaczenia Geograficzne oraz Gwarantowane Tradycyjne Specjalności, IwonaI. Chromiak, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi RP, 14 września 2018 [dostęp 2022-02-21] (pol.), Ostatnia modyfikacja: 13.11.2020 12:21.

Linki zewnętrzne

[ue1-1] 1 2 Rada Unii Europejskiej: Rozporządzenie Rady W.E. nr 510/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych.. 31.3.2006. [dostęp 2010-07-19]. (pol.).

[ks1-2] Franciszek Świderski: Towaroznawstwo żywności przetworzonej z elementami technologii. Warszawa: Wydawnictwo SGGW, 2010, s. 362. ISBN 978-83-7583-210-5.

[ue2-3] Rada Unii Europejskiej: Rozporządzenie Rady W.E. nr 509/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie produktów rolnych i środków spożywczych będących gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami.. 31.3.2006. [dostęp 2010-07-19]. (pol.).

[eambrosia_stats-4] Opracowanie własne na podstawie danych rejestru eAmbrosia (Komisja Europejska) oraz portalu GIview. Dane szacunkowe na styczeń 2026 r., obejmują łącznie: żywność, wina oraz napoje spirytusowe.

[5] SławomirS. Mucha SławomirS., Produkty zarejestrowane jako Chronione Nazwy Pochodzenia, Chronione Oznaczenia Geograficzne oraz Gwarantowane Tradycyjne Specjalności, IwonaI. Chromiak, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi RP, 14 września 2018 [dostęp 2022-02-21] (pol.), Ostatnia modyfikacja: 13.11.2020 12:21.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]