Chrystus na pustyni (obraz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chrystus na pustyni
Autor Iwan Kramskoj
Rok wykonania 1872
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 180 × 210 cm
Muzeum Galeria Tretiakowska

Chrystus na pustyni (ros. Христос в пустыне) – obraz dziewiętnastowiecznego rosyjskiego malarza Iwana Kramskoja[1], zaliczającego się do grupy Pieriedwiżników, do której należeli między innymi Ilja Riepin, Isaak Lewitan i Iwan Szyszkin[2]. Jak podaje Lucyna Lencznarowicz[3], Kramskoj specjalizował się w kompozycjach i tematyce historycznej, świeckiej, ale niekiedy sięgał po motywy religijne.

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Obraz stanowi ilustrację do przekazu ewangelii synoptycznych[3] o pobycie Jezusa na pustyni, w trakcie którego przez czterdzieści dni pościł i był kuszony przez diabła. Malowidło powstało w roku 1872. Zostało zakupione przez Pawła Trietiakowa na potrzeby tworzonej przez niego galerii sztuki rosyjskiej. Było ono też reprodukowane w czasopismach w formie grafiki[3].

Historia powstania[edytuj | edytuj kod]

Kramskoj pracował nad portretem Jezusa przez wiele lat. Zadowolony był dopiero z drugiej jego wersji, na której Zbawiciel ukazany jest na tle niegościnnej przyrody[4]. Przygotowując się do stworzenia dzieła, malarz szukał inspiracji zarówno w europejskich galeriach[4], jak i w pustynnych skalistych rejonach Krymu[4].

Kompozycja[edytuj | edytuj kod]

Obraz przedstawia Chrystusa, ubranego w czerwonawą szatę i niebieskawy płaszcz, w pozycji siedzącej, z rękami ułożonymi na kolanach, dłońmi złożonymi i splecionymi palcami, wpatrzonego w kamieniste podłoże. Twarz Jezusa jest poważna, wyraża głęboką zadumę i wewnętrzną koncentrację. Przejmującym szczegółem są bose stopy Chrystusa[5], kierujące uwagę widza w stronę drogi ku męce i śmierci, po której Syn Człowieczy zdecydował się pójść. Światło pada na Jezusa od tyłu i z lewego boku, pozostawiając jego oblicze w cieniu. Kolorystyka obrazu jest stonowana. Dolną jego część zajmuje szarość kamienistego pagórka[6], górną delikatny błękit nieba, ożywiony jedynie przez podłużne granatowe chmury, kładące się płasko nad horyzontem.

Nawiązania kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Dzieło Kramskoja mieści się w nurcie malarstwa zachodnioeuropejskiego, a nie tradycji ikonograficznej prawosławnego kręgu kulturowego[7], z której wywodził się autor. O ile w malarstwie bizantyjskim i staroruskim Chrystus przedstawiany jest w chwale jako Zbawiciel i Król Nieba i Ziemi (Pantokrator)[7], to u Kramskoja wyeksponowane jest jego człowieczeństwo w momencie, kiedy przygotowuje się do roli Odkupiciela i z własnego wyboru doświadcza typowych dla ludzi cierpień fizycznych[8], takich jak długotrwały głód, a także trosk psychicznych, symbolizowanych przez pokusy podsuwane przez diabła.

Recepcja dzieła[edytuj | edytuj kod]

Kompozycja Kramskoja określana jest mianem arcydzieła[9]. Jak podaje Walther K. Lang, po pierwszym publicznym zaprezentowaniu obrazu opinie prasy były podzielone, jednak wszyscy zgadzali się, że powstało dzieło ważne[7]. Znany pisarz Iwan Gonczarow stwierdził, że artysta ma prawo odejść od sztywnego kanonu prawosławnych ikon[7]. Gonczarow podkreślał, że głównym przesłaniem obrazu Kramskoja jest ukazanie nadludzkiego wysiłku myśli i woli Jezusa, jak również siły i zdecydowania do podjęcia się zbawczej misji[7]. Z kolei Wsiewołod Garszyn[10] zauważył w obrazie ekspresję ogromnej moralnej siły, sprzeciwu wobec zła i determinacji do walki z nim[7].

Kontynuacja[edytuj | edytuj kod]

Malarz wrócił do postaci Chrystusa w nieukończonym[11] obrazie zatytułowanym Śmiech[4], przedstawiającym scenę z Ewangelii, w której żołnierze szydzą z Jezusa, kłaniając się mu jak królowi. W odróżnieniu od pierwszej pracy, drugi obraz przedstawia wiele osób, a umęczony Chrystus znajduje się na dalszym planie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kramskoj IWAN N. (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2016-09-25].
  2. Pieriedwiżnicy (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2016-09-25].
  3. a b c Chrystus na pustyni, wycinek z czasopisma (pol.). muzeum.krakow.pl. [dostęp 2016-09-25].
  4. a b c d The most significant paintings by the Russian Artist Ivan Kramskoy (ang.). todiscoverrussia.com. [dostęp 2016-09-25].
  5. Christ in the Desert at the Dawning of the Day (ang.). restoredtraditions.com. [dostęp 2016-09-25].
  6. Patrick Comerford: Art for Lent (23): ‘Christ in the Desert’ (1872), by Ivan Kramskoi (ang.). patrickcomerford.com. [dostęp 2016-09-25].
  7. a b c d e f Walther K. Lang: The „Atheism” of Jesus in Russian Art: Representations of Christ by Ivan Kramskoy, Vasily Polenov, and Nikolai Ghe (ang.). 19thc-artworldwide.org. [dostęp 2016-09-25].
  8. Desert Dawn (ang.). artmoscow.wordpress.com. [dostęp 2016-09-25].
  9. Ivan Kramskoy (ang.). conservapedia.com. [dostęp 2016-09-25].
  10. Garszyn Wsiewołod M. (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2016-09-25].
  11. Vladimir London: Ivan Nikolaevich Kramskoy – Portrait Painter (ang.). drawingacademy.com. [dostęp 2016-09-25].